
رضا رضایی، مترجم و ویراستار ایرانی، متولد ۱۳۳۵ در ساری است. نام او برای بسیاری از خوانندگان با رمانهایی مثل «غرور و تعصب»، «جین ایر»، «بلندیهای بادگیر» و «میدلمارچ» آشناست. رضایی در کارنامهاش ترجمه کتابهای ادبی، فلسفی و هنری را دارد، اما ترجمه مجموعهرمانهای جین آستین و خواهران برونته یکی از مهمترین بخشهای فعالیت اوست؛ کاری که به خواننده فارسیزبان امکان میدهد آثار یک نویسنده را با ترجمه یک مترجم دنبال کند.
برای شناخت رضا رضایی باید کمی از قفسه رمانها فاصله گرفت. او سابقه عضویت در تیم ملی شطرنج ایران را دارد و در حوزه موسیقی هم کتاب ترجمه کرده است. همین تنوع در کارنامهاش دیده میشود: از روابط پیچیده شخصیتهای رمانهای انگلیسی تا بحثهای فلسفه سیاسی و آشنایی با موسیقی کلاسیک.
رضا رضایی در رشته مهندسی مکانیک تحصیل کرد، اما تحصیلش را در این رشته ادامه نداد. مسیر حرفهای او بهتدریج با ترجمه و ویرایش پیوند خورد و ادبیات به یکی از زمینههای اصلی کارش تبدیل شد. یکی از نخستین ترجمههای مهم او «جوان خام» اثر فئودور داستایفسکی بود که در سال ۱۳۶۸ منتشر شد. رضایی این رمان روسی را از زبان انگلیسی به فارسی برگرداند.
یکی از تصمیمهای مهم رضا رضایی، ترجمه شش رمان کامل جین آستین بود. او بهجای انتخاب چند عنوان پراکنده، سراغ مجموعهای رفت که خواننده بتواند از خلال آن، نویسنده را بهتر بشناسد. این مجموعه با همکاری نشر نی منتشر شد.
رمانهای آستین در نگاه اول درباره عشق، ازدواج و روابط خانوادگیاند، اما پشت گفتوگوها و رفتوآمدهای شخصیتها، مسئله پول، موقعیت اجتماعی و آزادی انتخاب هم حضور دارد. خواندن چند رمان او در کنار هم کمک میکند این جزئیات و تفاوت شخصیتها بیشتر به چشم بیاید. شش رمان جین آستین با ترجمه رضا رضایی عبارتاند از:
این مجموعه از شناختهشدهترین بخشهای کارنامه ترجمه اوست.
رضا رضایی پس از جین آستین، ترجمه رمانهای خواهران برونته را دنبال کرد. این مجموعه شامل هفت رمان از شارلوت، امیلی و آن برونته است؛ نویسندگانی که با وجود نزدیکی خانوادگی، جهان داستانی یکسانی ندارند. در «جین ایر»، استقلال و عزتنفس زنی جوان در مرکز داستان قرار میگیرد. «بلندیهای بادگیر» خواننده را وارد رابطهای پر از خشم، دلبستگی و انتقام میکند و «اگنس گری» از تجربه زندگی و کار یک معلم سرخانه میگوید. کنار هم خواندن این آثار، تفاوت نگاه سه خواهر را روشنتر میکند.
رضایی در ادامه سراغ آثار جورج الیوت هم رفت و رمانهایی مانند «آدام بید»، «سایلاس مارنر» و «میدلمارچ» را ترجمه کرد. به این ترتیب، بخش مهمی از کار او به معرفی رماننویسان زن انگلیسی قرن نوزدهم اختصاص پیدا کرد.
موسیقی هم در کارنامه رضا رضایی جای دارد. او کتابهایی مانند «آشنایی با موسیقی کلاسیک»، «راهنمای جامع موسیقی کلاسیک» و مجموعه «موسیقیدانان دیروز و امروز» را به فارسی برگردانده است.
این بخش از فعالیت او برای خوانندگانی جذاب است که میخواهند شناخت بیشتری از موسیقی پیدا کنند. چنین کتابهایی فرصتی میدهند تا هنگام شنیدن یک قطعه، درباره آهنگساز، دوره تاریخی و شکل اثر هم بدانیم و تجربه شنیدنمان دقیقتر شود.
کار رضا رضایی به رمانهای قرن نوزدهم محدود نمیشود. ترجمه آثاری از آیزایا برلین در حوزه فلسفه سیاسی و کتابهایی از نویسندگان مدرن، از جمله ولادیمیر ناباکوف، در کارنامه او دیده میشود.
برای آشنایی با ترجمههای رضا رضایی میتوان از چند کتاب شناختهشده شروع کرد. عنوانهای زیر بخشی از مجموعههای ادبی او هستند.
«غرور و تعصب» اثر جین آستین، داستان الیزابت بنت و آقای دارسی است؛ دو شخصیتی که شناختشان از یکدیگر زیر تأثیر برداشتهای اولیه قرار دارد. رمان بهتدریج نشان میدهد چطور موقعیت اجتماعی، غرور و قضاوت عجولانه میتوانند رابطه آدمها را تغییر دهند. شوخیهای ظریف و گفتوگوهای پرکشش آن، کتاب را به انتخاب مناسبی برای ورود به دنیای آستین تبدیل میکند.
در «عقل و احساس»، جین آستین دو خواهر را کنار هم قرار میدهد که با احساسات و تصمیمهایشان به شکل متفاوتی روبهرو میشوند. یکی بیشتر محتاط است و دیگری راحتتر به عاطفهاش میدان میدهد. داستان از خلال تجربههای آنها، رابطهٔ عشق، قضاوت و مسئولیت را بررسی میکند.
«جین ایر» اثر شارلوت برونته، روایت زندگی دختری است که از کودکی با تنهایی و سختگیری روبهرو میشود. او در بزرگسالی نیز باید برای حفظ استقلال و اصولش تصمیمهای دشواری بگیرد. کشش داستان در همین انتخابهاست؛ جین میخواهد دوست داشته شود، اما برای خودش هم حق و ارزش قائل است.
«بلندیهای بادگیر» اثر امیلی برونته، داستانی پرتنش درباره عشق و انتقام است. رابطه شخصیتهایش آرام و اطمینانبخش نیست و گذشته، زندگی نسل بعد را هم تحت تأثیر قرار میدهد. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که از شخصیتهای پیچیده و فضای تیره داستان لذت میبرند.
«سایلاس مارنر» اثر جورج الیوت، درباره بافندهای است که پس از متهمشدن به جرمی که مرتکب نشده، از جامعهٔ پیشین خود فاصله میگیرد. زندگی او با تنهایی و اندوختن پول گره میخورد، اما ورود کودکی به خانهاش، معنای تازهای به روزهایش میدهد. این رمان، راه مناسبی برای آشنایی با نگاه الیوت به اعتماد، پیوند انسانی و تغییر است.
«میدلمارچ» از مهمترین رمانهای جورج الیوت و از ترجمههای رضا رضایی است. کتاب چند زندگی را در یک شهر کوچک دنبال میکند؛ زندگیهایی که از خلال ازدواج، آرزوهای شخصی و روابط اجتماعی به هم وصل میشوند. برای خواندن آن بهتر است وقت بیشتری کنار بگذارید و به شخصیتها فرصت دهید تا آرامآرام شناخته شوند.