
اسدالله امرایی، مترجم و روزنامهنگار ایرانی، متولد اول اردیبهشت ۱۳۳۹ است. نام او برای بسیاری از خوانندگان با ترجمهٔ «کوری» و «بینایی» ژوزه ساراماگو، «خزان خودکامه» گابریل گارسیا مارکز و «مردان بدون زنان» ارنست همینگوی آشناست. کارنامه او بخشهای متفاوتی از ادبیات جهان را در بر میگیرد. از داستان کوتاه آمریکایی تا رمانهای آمریکای لاتین و ادبیات معاصر اروپا.
خواندن ترجمههای اسدالله امرایی یعنی روبهروشدن با شکلهای متفاوت داستانگویی. در «کوری»، جامعهای در برابر یک بحران فرو میپاشد؛ در «خزان خودکامه»، قدرت و تنهایی به هم گره میخورند؛ در «مردان بدون زنان»، رابطهها و شکستها در داستانهایی کوتاه روایت میشوند.
اسدالله امرایی در محله صفائیه شهرری، معروف به خطآهن، به دنیا آمد. پدرش کارگر کارخانه چیت ممتاز بود و او در خانوادهای پرجمعیت بزرگ شد. خاطرهای که امرایی از آغاز کتابخوانی تعریف میکند، به کلاس سوم دبستان برمیگردد. معلمش، خانم افتخارمنش، برای دانشآموزان قصه میخواند. یکی از کتابها «مهمانهای ناخوانده» نوشته فریده فرجام بود. تجربهای که در حافظه او ماند و سالها بعد، هنگام دیدار با نویسنده کتاب، دوباره زنده شد.
اسدالله امرایی در رشته زبان و ادبیات انگلیسی تحصیل کرده و مدرک کارشناسی دارد. ترجمه داستان «امتحان رانندگی» نوشته آنجلیکا گیبز در روزنامه اطلاعات، نخستین ترجمه منتشرشدهاش است. او داستان هم نوشته. «سیگار خاموش» نخستین نوشته منتشرشدهاش در «پیک نوجوان» است. نوشتهای که برایش جایزه هم به همراه داشت.
همکاری حرفهای امرایی با مطبوعات از سال ۱۳۶۰ آغاز شد. ترجمهها و نوشتههای او در نشریاتی مانند اطلاعات، کیهان، همشهری، گردون، کارنامه، آدینه و ایران منتشر شدهاند. حضور مطبوعاتی، بخش مهمی از فعالیت او در کنار انتشار کتاب است. روزنامه و مجله امکان میدهند خواننده پیش از روبهروشدن با یک کتاب کامل، با داستانی کوتاه، گفتوگویی ادبی یا نویسندهای تازه آشنا شود. از این نظر، کارنامه مطبوعاتی امرایی را میتوان بخشی از فعالیت او در معرفی ادبیات جهان به خوانندگان فارسیزبان دانست.
امرایی در گفتوگویی با فصلنامه «مترجم» در سال ۱۳۹۶ توضیح داده که در سازمان هواشناسی کشور، در بخش روابط بینالملل، مترجم و مسئول نشریات بینالمللی بوده است. کار اداری او به ادبیات مربوط نمیشد و ترجمه ادبی را پس از پایان ساعت کاری دنبال میکرد.
در کارنامه مترجمی امرایی، نامهایی مانند ارنست همینگوی، ریموند کارور، ژوزه ساراماگو، گابریل گارسیا مارکز، ایزابل آلنده، لیدیا دیویس و سرگئی دولاتوف دیده میشود. این تنوع، هم جغرافیایی است و هم روایی.
«کوری» نوشته ژوزه ساراماگو، با نابیناشدن ناگهانی مردی آغاز میشود. این وضعیت به دیگران سرایت میکند و بهتدریج نظم زندگی جمعی از هم میپاشد. قرنطینه، ترس، گرسنگی و خشونت، شخصیتها را در موقعیتهایی قرار میدهند که معنای مسئولیت و همدلی در آنها دوباره آزموده میشود.
«بینایی» از دیگر رمانهای ژوزه ساراماگو در کارنامه امرایی است. داستان در روز انتخابات آغاز میشود؛ زمانی که بخش بزرگی از مردم رأی سفید به صندوق میاندازند. حکومت این رفتار را تهدید تلقی میکند و در جستوجوی عاملان و علتهای آن برمیآید. اگر در «کوری» بحران از ناتوانی در دیدن آغاز میشود، در «بینایی» مسئله به فهم سیاسی و واکنش قدرت به انتخاب مردم میرسد. این رمان با جهان و بعضی شخصیتهای «کوری» ارتباط دارد و خواندنش پس از آن، تجربه کاملتری میسازد.
«خزان خودکامه» نوشته گابریل گارسیا مارکز، رمانی درباره دیکتاتوری، فساد قدرت و تنهایی حاکم است. روایت، زمان را به شکلی خطی دنبال نمیکند و با تکرار، اغراق و درهمآمیختن واقعیت و خیال پیش میرود. این کتاب برای خوانندهای مناسب است که از نثر متراکم و روایت دشوارتر استقبال میکند.
«مردان بدون زنان» مجموعهداستانی از ارنست همینگوی است. رابطههای عاطفی، فقدان، تنهایی و فشارهایی که بر زندگی شخصیتها سنگینی میکنند، در این داستانها حضور دارند. بخش مهمی از تجربه خواندن همینگوی، توجه به حرفهایی است که شخصیتها به زبان نمیآورند.
«تپه پوشکین» نوشته سرگئی دولاتوف، داستان نویسندهای گرفتار مشکلات مالی و شخصی است که بهعنوان راهنمای گردشگران در منطقهای مرتبط با یادبود پوشکین کار میکند. طنز تلخ داستان از فاصلهٔ میان شأن رسمی ادبیات و زندگی آشفتهٔ آدمها شکل میگیرد. این رمان کوتاه برای خوانندهای مناسب است که به شوخیهای گزنده، شخصیتهای شکستخورده و روایت زندگی روزمره علاقه دارد.
«آخر داستان» نوشته لیدیا دیویس، رمانی درباره عشق ازدسترفته، خاطره و تلاش برای نوشتن است. راوی میکوشد رابطهای تمامشده را به یاد بیاورد و روایت کند، اما خودِ بهیادآوردن و انتخاب جزئیات، به مسئلهٔ داستان تبدیل میشود. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که به ذهن راوی و چگونگی ساختهشدن یک روایت علاقه دارند.
«شهر جانوران» نوشته ایزابل آلنده، ماجرای نوجوانی به نام الکساندر کولد است که همراه مادربزرگش وارد سفری به آمازون میشود. جستوجوی موجودی افسانهای، زمینه ماجراجویی و آشنایی او با جهانی تازه را فراهم میکند. این کتاب از نظر فضا و مخاطب، با آثاری مانند «خزان خودکامه» متفاوت است و وجه دیگری از کارنامهٔ امرایی را نشان میدهد. «سرزمین اژدهای طلایی» و «جنگل کوتولهها» نیز دیگر بخشهای این سهگانهاند که او ترجمه کرده است.