کتاب صوتی دیباچه‌ای بر جهان باستان اثر لوکاس دوبلویس

کتاب صوتی «دیباچه‌ای بر جهان باستان» نوشته‌ی لوکاس دِبلوا و روبارتوس وان‌در اسپک، درآمدی دانشگاهی و درعین‌حال فشرده بر تاریخ خاور نزدیک باستان، یونان و روم است. این اثر با ترجمه‌ی مرتضی ثاقب‌فر، گویندگی مهدی صفری و انتشار آوانامه در قالب نسخه‌ای ۱۲ ساعت و ۳۳ دقیقه‌ای عرضه شده است. نویسندگان تاریخ سیاسی را در کنار اقتصاد، دین، ساختار اجتماعی و تبادل فرهنگی بررسی می‌کنند تا تصویری پیوسته از حدود سه هزار سال تاریخ جهان باستان به دست دهند.

خلاصه کتاب صوتی دیباچه‌ای بر جهان باستان

کتاب با توضیح شیوه‌های شناخت تاریخ باستان آغاز می‌شود. اطلاعات ما از جوامع کهن فقط بر نوشته‌های مورخان قدیم استوار نیست؛ لوحه‌های گلی، سنگ‌نوشته‌ها، پاپیروس‌ها، سکه‌ها، بناها و یافته‌های باستان‌شناختی نیز در بازسازی گذشته نقش دارند. نویسندگان ضمن روایت وقایع، محدودیت این منابع و دشواری تفسیر آن‌ها را یادآوری می‌کنند.

بخش نخست به خاور نزدیک باستان اختصاص دارد. کتاب پیدایش کشاورزی، یکجانشینی و شهرنشینی را دنبال می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه افزایش تولید، تقسیم کار و مدیریت منابع به شکل‌گیری دولت‌های نخستین انجامید. تمدن‌های مصر و بین‌النهرین، پیدایش خط و رابطه‌ی معبد، کاخ و قدرت سیاسی از موضوعات آغازین این بخش‌اند.

در ادامه، تاریخ مصر، سومر و اکد و سپس دولت‌ها و امپراتوری‌های هزاره‌ی دوم پیش از میلاد بررسی می‌شود. آشور، بابل، هیتی‌ها، میتانی، کرت و میسن در متن شبکه‌ای از جنگ، تجارت و تبادل فرهنگی قرار می‌گیرند. کتاب نشان می‌دهد تمدن‌های باستانی واحدهایی کاملاً جدا از یکدیگر نبودند و کالاها، فناوری‌ها، باورها و شیوه‌های حکمرانی میان آن‌ها جابه‌جا می‌شدند.

در بررسی هزاره‌ی نخست پیش از میلاد، گسترش امپراتوری آشور، تحولات بابل، فعالیت شهرهای فنیقی، تاریخ قوم اسرائیل و شکل‌گیری شاهنشاهی هخامنشی مطرح می‌شوند. نویسندگان در کنار لشکرکشی‌ها و تغییر سلسله‌ها، سازمان اداری، نظام مالیاتی، جایگاه دین و شیوه‌ی اداره‌ی قلمروهای گسترده را نیز توضیح می‌دهند. پس از فتوحات اسکندر، پادشاهی‌های هلنیستی و آمیزش سنت‌های یونانی و شرقی موضوع بحث قرار می‌گیرند و مسیر روایت به دولت‌های اشکانی و ساسانی نیز می‌رسد.

بخش دوم به جهان یونانی می‌پردازد. از تمدن‌های اژه و دوره‌های آغازین، روند شکل‌گیری پولیس یا دولت‌شهر یونانی دنبال می‌شود. تفاوت ساختار سیاسی آتن و اسپارت، استعمار یونانی، جنگ‌های ایران و یونان و پیدایش دموکراسی آتنی از محورهای اصلی این بخش‌اند. نویسندگان دموکراسی آتن را در زمینه‌ی تاریخی خودش بررسی می‌کنند؛ نظامی که مشارکت سیاسی را برای گروهی از شهروندان فراهم می‌کرد، اما زنان، بردگان و بیگانگان مقیم را در بر نمی‌گرفت.

رقابت آتن و اسپارت، جنگ پلوپونزی و بحران دولت‌شهرها زمینه را برای برآمدن مقدونیه فراهم می‌کنند. سپس فتوحات اسکندر و تشکیل حکومت‌های هلنیستی بررسی می‌شوند. در این دوره زبان و فرهنگ یونانی در قلمروی گسترده رواج یافت، اما با سنت‌های مصر، ایران، بین‌النهرین و دیگر مناطق نیز درآمیخت. کتاب این جهان را حاصل تعامل فرهنگ‌ها می‌بیند، نه گسترش یک‌سویه‌ی تمدن یونانی.

بخش سوم تاریخ روم را از خاستگاه‌های شهر و دوران پادشاهی تا تشکیل جمهوری دنبال می‌کند. ساختارهای جمهوری، نقش سنا، مقام‌های حکومتی و مجامع مردمی توضیح داده می‌شوند و سپس چگونگی گسترش قدرت روم در ایتالیا و سراسر مدیترانه بررسی می‌شود. این فتوحات ثروت و قلمرو بیشتری در اختیار روم گذاشتند، اما نابرابری اقتصادی، رقابت فرماندهان و وابستگی سربازان به سرداران را نیز افزایش دادند.

بحران‌های پایان جمهوری، جنگ‌های داخلی و قدرت‌گیری ژولیوس سزار سرانجام به استقرار حکومت آگوستوس و آغاز دوره‌ی امپراتوری می‌رسند. نویسندگان سازوکار اداره‌ی استان‌ها، جایگاه ارتش، اقتصاد، شهرها و رابطه‌ی امپراتور با نخبگان محلی را بررسی می‌کنند. تحولات دینی، پیدایش مسیحیت، بحران‌های سیاسی و نظامی امپراتوری و دگرگونی‌های جهان روم تا سده‌ی پنجم میلادی، بخش پایانی روایت را تشکیل می‌دهند.

کتاب به‌جای ارائه‌ی تاریخی متشکل از نام پادشاهان و تاریخ نبردها، میان رویدادهای سیاسی و ساختارهای بلندمدت ارتباط برقرار می‌کند. خواننده یا شنونده می‌بیند که حکومت‌ها چگونه درآمد به دست می‌آوردند، ارتش‌ها را اداره می‌کردند، با تنوع قومی و دینی روبه‌رو می‌شدند و از طریق تجارت یا جنگ بر یکدیگر اثر می‌گذاشتند.

معرفی نویسندگان کتاب دیباچه‌ای بر جهان باستان

لوکاس دِبلوا تاریخ‌نگار هلندی و استاد بازنشسته‌ی تاریخ باستان در دانشگاه رادبود نیمیخن است. حوزه‌ی پژوهش او تاریخ یونان و روم، تاریخ‌نگاری باستان و به‌ویژه ساختار قدرت در امپراتوری روم را در بر می‌گیرد.

روبارتوس یوهانس وان‌در اسپک، معروف به برت وان‌در اسپک، استاد بازنشسته‌ی تاریخ باستان در دانشگاه آزاد آمستردام است. او در تاریخ خاور نزدیک باستان، بابل در دوره‌ی هلنیستی و امپراتوری سلوکی تخصص دارد. ترکیب تخصص این دو پژوهشگر سبب شده است کتاب میان تاریخ خاور نزدیک و جهان یونانی‌ـ‌رومی پیوند برقرار کند. ناشر اصلی اثر نیز آن را کتابی مقدماتی برای دانشجویان تاریخ باستان، مطالعات کلاسیک و باستان‌شناسی معرفی کرده است.

مرتضی ثاقب‌فر، مترجم فارسی کتاب، بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود را به ترجمه‌ی آثار ایران‌شناسی، تاریخ باستان و علوم اجتماعی اختصاص داد. آشنایی او با تاریخ ایران باستان در انتقال اصطلاحات مربوط به هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان اهمیت دارد.

چرا باید کتاب صوتی دیباچه‌ای بر جهان باستان را بشنویم؟

مهم‌ترین ویژگی کتاب، کنار هم قرار دادن خاور نزدیک، یونان و روم در یک چارچوب تاریخی است. این رویکرد مانع از آن می‌شود که تمدن یونانی‌ـ‌رومی بدون توجه به ارتباطش با مصر، بین‌النهرین و ایران بررسی شود. شنونده علاوه بر ترتیب رویدادها، با سازوکارهایی مانند مالیات‌گیری، اداره‌ی امپراتوری، شهرنشینی، تجارت، برده‌داری و شکل‌گیری نهادهای سیاسی آشنا می‌شود.

کتاب نقطه‌ی شروع مناسبی برای مطالعات تخصصی‌تر است؛ زیرا یک نقشه‌ی زمانی و مفهومی از جهان باستان فراهم می‌کند. نسخه‌ی صوتی امکان دنبال‌کردن این روایت بلند را با اجرای یکپارچه‌ی مهدی صفری فراهم کرده است، هرچند تراکم نام‌ها، سلسله‌ها و تاریخ‌ها ایجاب می‌کند بخش‌های کتاب با تمرکز شنیده شوند.

کتاب صوتی دیباچه‌ای بر جهان باستان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به علاقه‌مندان تاریخ مصر، بین‌النهرین، ایران، یونان و روم باستان پیشنهاد می‌شود. دانشجویان تاریخ، باستان‌شناسی، علوم سیاسی و مطالعات ادیان نیز می‌توانند از مرور منظم تحولات سیاسی و اجتماعی آن استفاده کنند.

اثر برای شنوندگانی مناسب است که می‌خواهند پیش از مطالعه‌ی کتاب‌های تخصصی، تصویری کلی از ترتیب دوره‌ها، ارتباط تمدن‌ها و مفاهیم اصلی تاریخ باستان به دست آورند. کسانی که تاریخ را فقط در قالب جنگ‌ها و فرمانروایان دنبال نمی‌کنند و به اقتصاد، جامعه، دین و شیوه‌های حکمرانی نیز علاقه دارند، مخاطبان اصلی آن‌اند.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب دیباچه‌ای بر جهان باستان

ایران باستان — گروه انتشاراتی ققنوس

یونان باستان —گروه انتشاراتی ققنوس

صوتی مصر باستان— آوانامه