
ارسلان فصیحی، مترجم و ویراستار ایرانی متولد ۱۳۴۰، از چهرههای شناختهشده ترجمه ادبیات ترکیه به فارسی است. نام او برای بسیاری از خوانندگان با «ملت عشق» نوشته الیف شافاک آشناست، اما کارنامهاش به این کتاب محدود نمیشود. ترجمه رمانهایی مانند «قلعه سفید»، «زندگی نو» و «جودت بیک و پسران» از اورهان پاموک، بخش مهم دیگری از فعالیت اوست.
در میان ترجمههای فصیحی، هم داستانهایی درباره عشق و جستوجوی معنا پیدا میشود و هم رمانهایی درباره خانواده، هویت و تغییرات اجتماعی. این تنوع، فرصت آشنایی با صداهای متفاوت ادبیات ترکیه را فراهم میکند؛ از طنز عزیز نسین تا روایتهای پیچیدهٔ پاموک و داستانهای الیف شافاک.
ارسلان فصیحی ترجمه را از جوانی آغاز کرد. نخستین کتابی که از ترکی به فارسی برگرداند، سفرنامهای درباره شوروی بود که منتشر نشد. چند ترجمه دیگر او در اوایل دهه ۱۳۶۰ نیز امکان چاپ پیدا نکردند.
فصیحی مدتی در دانشگاه اژه در ازمیر به فراگیری زبان و ادبیات ترکی مشغول بوده است. او همچنین از ترجمه حدود پانزده عنوان کتاب از فارسی به ترکی، در فاصله اواخر دهه ۱۳۶۰ تا اوایل دهه ۱۳۷۰، یاد کرده است. بنابراین، فعالیت او میان دو زبان جریان داشته است. ترجمه از فارسی به ترکی و از ترکی به فارسی، مترجم را با مسئلههای متفاوتی روبهرو میکند: جملهای که در یک زبان طبیعی است، ممکن است در زبان دیگر به ساختاری تازه نیاز داشته باشد؛ اصطلاحی آشنا هم گاهی بدون شناخت زمینه فرهنگیاش درست فهمیده نمیشود.
اورهان پاموک جای مهمی در کارنامه ارسلان فصیحی دارد. فصیحی اوایل دهه ۱۳۷۰ تصمیم گرفت آثار پاموک را به فارسی ترجمه کند. در آن زمان، «قلعه سفید» را از کتابخانه مرکز فرهنگی ترکیه به امانت گرفته بود و همین کتاب، یکی از آغازهای این مسیر شد. پاموک در رمانهایش به رابطه گذشته و حال، شرق و غرب و زندگی فرد در میان تغییرات اجتماعی توجه دارد. ترجمههای فصیحی از «قلعه سفید»، «زندگی نو» و «جودت بیک و پسران» امکان میدهند خواننده این دغدغهها را در داستانهایی با شکل و فضای متفاوت دنبال کند.
«ملت عشق» از شناختهشدهترین ترجمههای ارسلان فصیحی است. الیف شافاک در این رمان، دو روایت را کنار هم قرار میدهد: زندگی زنی به نام الا در روزگار معاصر و داستانی درباره شمس و مولانا در قرن هفتم هجری. الا هنگام خواندن متنی درباره شمس و مولانا، به زندگی خودش هم با نگاه تازهای توجه میکند. داستان از خلال این دو مسیر، درباره عشق، عادت و آمادگی برای تغییر پرسش میسازد. نزدیکی موضوع کتاب به نامها و مفاهیم آشنا در فرهنگ ایرانی، یکی از راههای ارتباط خواننده با آن است. فصیحی درباره ترجمه «ملت عشق» به دو دشواری اشاره کرده است: پیداکردن اصل فارسی شعرهای مولانا و بازسازی لحن راویانی که در دو دوره تاریخی متفاوت حرف میزنند.
این جزئیات در تجربه خواندن اهمیت دارند. شخصیتهای مختلف نباید همگی با یک صدا حرف بزنند و روایت تاریخی نیز باید با فضای خود هماهنگ باشد. از سوی دیگر، بازگرداندن شعر فارسی از ترجمه ترکی، به جستوجو در متن اصلی نیاز دارد تا خواننده با صورت درست شعر روبهرو شود.
در کنار پاموک و شافاک، آثاری از عزیز نسین و اورهان کمال نیز در کارنامه فصیحی دیده میشود. «دیوانهای بالای بام»، «مگه تو مملکت شما خر نیس؟»، «دختر مردم» و «سلول ۷۲» از این کتابها هستند. این بخش از ترجمههای او راه دیگری برای آشنایی با ادبیات ترکیه باز میکند. خواننده میتواند از داستانهای عاشقانه و تأملات مربوط به هویت فاصله بگیرد و سراغ طنز، مناسبات اجتماعی و زندگی آدمهایی برود که با محدودیتهای محیطشان درگیرند.
«قلعه سفید» اثر اورهان پاموک، در فضای تاریخی عثمانی میگذرد. یک اسیر ایتالیایی و مردی که شباهت زیادی به او دارد، وارد رابطهای میشوند که شناخت آنها از خود و دیگری را تغییر میدهد. کشش رمان در همین نزدیکی و تفاوت است: دو آدم چقدر میتوانند یکدیگر را بشناسند و چه چیزی هویت هرکدام را میسازد؟ این کتاب برای علاقهمندان به داستانهای تاریخی و روایتهای معماگونه مناسب است.
«زندگی نو» نوشته اورهان پاموک است. کتاب با تأثیر عمیق یک متن بر زندگی شخصیت اصلی آغاز میشود و او را در مسیر جستوجویی تازه قرار میدهد. در این رمان، خواندن با میل به تغییر زندگی پیوند میخورد. داستان برای کسانی جذاب است که از روایتهای چندلایه لذت میبرند و دوست دارند معنای اتفاقها را بهتدریج کشف کنند.
«جودت بیک و پسران» اثر اورهان پاموک، زندگی سه نسل از یک خانواده را دنبال میکند. خواستهها و تصمیمهای اعضای خانواده در کنار تغییرات اجتماعی و سیاسی ترکیه قرار میگیرند و اختلاف نسلها، بخشی از داستان را میسازد. این رمان برای خوانندگانی مناسب است که داستانهای خانوادگی مفصل را دوست دارند. بهتر است به شخصیتها فرصت دهید تا شناخته شوند؛ جذابیت کتاب در انباشتهشدن جزئیات زندگی و تغییر تدریجی رابطههاست.
«بعد از عشق» نوشته الیف شافاک، به تجربه زنبودن، نویسندگی و مادرشدن میپردازد. نویسنده از تردیدها و کشمکشهای شخصی خود میگوید و در کنار آن، به زندگی زنان نویسنده دیگر هم توجه میکند. اگر «ملت عشق» را خواندهاید و میخواهید با جنبه شخصیتری از نوشتههای شافاک آشنا شوید، این کتاب میتواند انتخاب بعدی باشد.
«باب اسرار» اثر احمد امید، رمانی معمایی با زمینههای عرفانی است. داستان در قونیهٔ امروز پیش میرود و به مولانا، شمس و رازهای گذشته پیوند میخورد. این کتاب برای کسانی جذاب است که میخواهند در کنار موضوعات تاریخی و عرفانی، یک معما را هم دنبال کنند.
«دیوانهای بالای بام» از آثار عزیز نسین با ترجمه ارسلان فصیحی است. این عنوان میتواند انتخابی برای خوانندگانی باشد که میخواهند بخش طنزآمیز کارنامه او را بشناسند و در کنار رمانها، سراغ داستانهایی با حالوهوای متفاوت بروند.