
گیتا گرکانی، نویسنده، مترجم و پژوهشگر ایرانی، متولد سال ۱۳۳۷ در تهران است. نام او برای خوانندگان ادبیات جهان با کتابهایی مثل «کافکا در ساحل» و «انسانها» آشناست، اما فعالیتش به ترجمه محدود نمیشود. او رمان و داستان کوتاه هم نوشته و سالهایی از زندگی حرفهای خود را به ادبیات کودک و نوجوان اختصاص داده است. گرکانی از دانشکده هنرهای دراماتیک در رشته ادبیات دراماتیک و نمایشنامهنویسی فارغالتحصیل شده است.
گیتا گرکانی در تهران به دنیا آمد و در رشتهای تحصیل کرد که داستان، شخصیت و گفتوگو از عناصر اصلی آن هستند: ادبیات دراماتیک و نمایشنامهنویسی. بعدها مسیر حرفهای او نیز در همین نزدیکی به روایت ادامه پیدا کرد؛ در نوشتن داستان، ترجمهٔ رمان و فعالیت در حوزه تئاتر و سینما برای مخاطب کودک.
یکی از بخشهای مهم کارنامه گرکانی، فعالیت در ادبیات کودک و نوجوان است. او ده سال سرپرستی گروه تئاتر و سینمای فرهنگنامه شورای کتاب کودک را بر عهده داشته است. این فعالیت پژوهشی، در کنار ترجمه داستان، وجه دیگری از ارتباط او با مخاطب کمسنوسال را نشان میدهد. در میان ترجمههایش، آثار رولد دال و آنتونی هوروویتس دیده میشود. نویسندگانی که تخیل، طنز، ماجرا و گاهی ترس را وارد داستان میکنند. گرکانی در گفتوگوهایش نیز به تفاوت ژانرها و اهمیت شناخت آنها توجه کرده است.
«فصل آخر» از مهمترین آثار تألیفی گیتا گرکانی است. او در گفتوگویی گفته که نوشتن این رمان نه سال طول کشیده است. این زمان طولانی، تصویری از شیوه کار او در داستاننویسی میدهد: بازگشتن به متن، ادامهدادن و ویرایشکردن تا زمانی که داستان شکل نهایی خود را پیدا کند. گرکانی «فصل آخر» را آغاز یک سهگانه در نظر گرفته بود. به گفته خودش، ارتباط این کتابها قرار نبود صرفا ادامه زندگی شخصیتهای یک رمان باشد. میخواست از راه زندگی آدمها، دورههای متفاوت را بررسی کند. در چنین نگاهی، زمانه در رابطهها و تجربههای شخصیتها دیده میشود. رمان «فصل آخر» به انگلیسی ترجمه و در انتشارات گارنت انگلستان منتشر شد.
در داستانهای تألیفی گرکانی، تنهایی از موضوعهای قابل توجه است. مجموعه «سکوت و داستانهای دیگر»، تعدادی از داستانهای پیشتر منتشرشده در «هیچکس توی آینه نیست» را در کنار داستانهای دیگر او قرار میدهد. او در توضیح فضای این آثار، به زندگی مدرن و کمرنگشدن بعضی پیوندهای انسانی اشاره کرده است. آدمها آزادی و استقلال بیشتری پیدا میکنند، اما ممکن است یکدیگر را کمتر بشناسند و تنهاتر شوند.
مسیر حرفهای گرکانی با دشواریهای انتشار هم همراه بوده است. پس از توقف فعالیت نشر کاروان، تعدادی از کتابهای او به ناشران دیگر واگذار شدند. او همچنین درباره حذف داستانها و تغییرهایی که هنگام تجدید چاپ پیش میآمد، صحبت کرده است. این بخش از زندگی حرفهای او یادآوری میکند که سرنوشت یک ترجمه فقط به تمامشدن متن وابسته نیست. ناشر، مجوز و امکان تجدید چاپ نیز تعیین میکنند کتاب چه زمانی و با چه صورتی به دست خواننده برسد.
برای شناخت گیتا گرکانی، بهتر است آثار تألیفی و ترجمههایش را کنار هم ببینیم. هرکدام بخشی از کارنامه او را نشان میدهند:
«فصل آخر» رمانی به قلم خود گیتا گرکانی است. برای خوانندهای که او را بیشتر بهعنوان مترجم میشناسد، این کتاب فرصتی است تا با جهان داستانی مستقلش روبهرو شود. گرکانی درباره طرح کلی این رمان و کتابهای مرتبط با آن، از بررسی دورانها از راه زندگی آدمها صحبت کرده است. از این منظر، رابطههای شخصی میتوانند رد تجربههای اجتماعی را در خود داشته باشند. این رمان به انگلیسی هم ترجمه شده است.
«سکوت و داستانهای دیگر» مجموعهای از داستانهای کوتاه گرکانی است. طول داستانها یکسان نیست و بعضی از آنها پیشتر در «هیچکس توی آینه نیست» منتشر شده بودند. تنهایی و درهمرفتن ذهنیت و واقعیت، از موضوعهای مهم این مجموعهاند. اگر میخواهید با متنی کوتاهتر وارد دنیای داستاننویسی گرکانی شوید، این کتاب میتواند نقطه شروع باشد.
«کافکا در ساحل» نوشته هاروکی موراکامی، از شناختهشدهترین ترجمههای گیتا گرکانی است. یکی از خطهای اصلی داستان، زندگی نوجوانی پانزدهساله به نام کافکا تامورا را دنبال میکند که از خانه میگریزد. در کنار او، شخصیتهایی دیگر نیز درگیر اتفاقهایی میشوند که مرز واقعیت و خیال را ناپایدار میکنند.این رمان برای خوانندگانی مناسب است که از راز، نشانهها و روایتهای چندلایه لذت میبرند؛ داستانی که همهٔ پرسشهایش را با پاسخی روشن و قطعی تمام نمیکند.
«زندگی پی» نوشته یان مارتل، داستان پسری است که پس از غرقشدن کشتی، در قایق نجات با ببری بنگال همراه میشود. از همین موقعیت نامعمول، روایتی درباره ترس، بقا، ایمان و قدرت داستانگویی شکل میگیرد. «زندگی پی» خواننده را با این پرسش هم روبهرو میکند که ما چگونه تجربههای سخت را روایت میکنیم و به آنها معنا میدهیم.
«انسان ها» نوشته مت هیگ، از نگاه موجودی فرازمینی به زندگی ما نگاه میکند. او در قالب یک استاد ریاضی وارد زمین میشود، اما برخورد با خانواده، موسیقی، شعر و رفتارهای روزمره، نگاهش را تغییر میدهد. چیزهایی که برای ما معمولیاند، برای راوی عجیب به نظر میرسند. همین فاصله، زمینه طنز و تأمل دربارهٔ عشق، ترس و تناقضهای انسانی را فراهم میکند.
«دلایلی برای زنده ماندن» نوشته مت هیگ، روایتی شخصی از تجربه افسردگی و اضطراب نویسنده است. کتاب از درون تجربهای دشوار، به زندگی روزمره و چیزهایی نگاه میکند که برای او اهمیت پیدا کردهاند. این اثر برای کسانی مناسب است که به خاطرات و ناداستانهای شخصی علاقه دارند.
«انگشت جادویی» نوشته رولد دال، داستان دخترکی است که هنگام عصبانیت، نیرویی جادویی از انگشتش بیرون میزند. مخالفت او با شکار حیوانات، خانوادهای شکارچی را وارد موقعیتی غیرمنتظره میکند. این داستان کوتاه، تخیل و طنز را با تغییر زاویهٔ دید همراه میکند؛ شکارچیها ناچار میشوند جهان را از جایگاهی دیگر تجربه کنند.
«داستان های پنجاه و پنج کلمهای» با نام استیو ماس، مجموعهای است که بر کوتاهی و فشردگی روایت تکیه دارد. در این قالب، نویسنده باید با واژههایی بسیار محدود، موقعیت و تغییری داستانی بسازد. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که از کشف یک داستان در چند سطر لذت میبرند.





























