کتاب صوتی ترومای جمعی اثر بتسی دو تیری

کتاب صوتی ترومای جمعی نوشته‌ی بتسی دو تیری، راهنمایی روان‌شناختی برای شناخت آسیب‌هایی است که یک خانواده، مدرسه، شهر یا جامعه را به‌طور مشترک تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. نویسنده ضمن توضیح پیامدهای جنگ، بلایای طبیعی، همه‌گیری، مهاجرت اجباری، خشونت و فقدان‌های گسترده، راه‌هایی برای ایجاد امنیت و تقویت تاب‌آوری پیشنهاد می‌کند. حامد عزیزی و صادق کوهکن این اثر را به فارسی ترجمه کرده‌اند و نسخه‌ی صوتی آن با صدای متین بختی و انتشار نوین کتاب است.

.

خلاصه کتاب ترومای جمعی اثر بتسی دو تیری

ترومای جمعی زمانی شکل می‌گیرد که یک رویداد یا مجموعه‌ای از شرایط آسیب‌زا، نه‌فقط یک فرد، بلکه گروهی از انسان‌ها را درگیر کند. جنگ، همه‌گیری بیماری، بلایای طبیعی، حملات خشونت‌آمیز، آوارگی، بحران‌های اجتماعی و فقدان‌های گسترده می‌توانند احساس امنیت مشترک را مختل کنند. حتی پس از پایان خطر بیرونی نیز نشانه‌های آن ممکن است در روابط، رفتارها، شیوه‌ی فرزندپروری و فرهنگ یک جامعه باقی بماند.

بتسی دو تیری کتاب را با تعریف ترومای جمعی و توضیح واکنش بدن و مغز به تهدید آغاز می‌کند. هنگامی که انسان با خطر روبه‌رو می‌شود، نظام عصبی او برای بقا آماده می‌شود. اگر این وضعیت شدید یا طولانی باشد، گوش‌به‌زنگی، اضطراب، بی‌خوابی، خشم، بی‌حسی عاطفی یا احساس درماندگی ممکن است ادامه پیدا کند. رفتارهایی که از بیرون نامتناسب به نظر می‌رسند، گاهی واکنش‌هایی دفاعی‌اند که پس از عبور از بحران نیز خاموش نشده‌اند.

یکی از محورهای مهم کتاب، قدرت روابط انسانی است. نویسنده توضیح می‌دهد که بهبود تنها از طریق تحلیل ذهنی حادثه اتفاق نمی‌افتد. فرد آسیب‌دیده ابتدا باید دوباره نوعی احساس امنیت را در محیط و روابط خود تجربه کند. حضور افراد قابل‌اعتماد، شنیده‌شدن بدون قضاوت و داشتن امکان انتخاب، می‌توانند به تنظیم دوباره‌ی هیجان‌ها کمک کنند. به همین دلیل، ترمیم پیوندهای خانوادگی و اجتماعی بخشی اساسی از عبور از ترومای جمعی است.

کتاب توجه ویژه‌ای به کودکان و نوجوانان دارد. آنان ممکن است نتوانند ترس، سوگ یا سردرگمی خود را به‌روشنی بیان کنند و فشار روانی را به شکل پرخاشگری، اضطراب جدایی، افت تحصیلی، اختلال خواب، گوشه‌گیری یا رفتارهای واپس‌گرایانه نشان دهند. دو تیری از بزرگسالان می‌خواهد پیش از برچسب‌زدن به این رفتارها، احتمال وجود تجربه‌ی آسیب‌زا را در نظر بگیرند.

در این میان، حمایت از والدین و مراقبان نیز اهمیت دارد. بزرگسالی که خودش با ترس، فقدان یا فرسودگی دست‌وپنجه نرم می‌کند، ممکن است توان کافی برای آرام‌کردن کودک نداشته باشد. بنابراین کمک به کودکان از مراقبت از بزرگسالان جدا نیست. خانواده، مدرسه و نهادهای اجتماعی باید محیطی بسازند که هم کودکان و هم مراقبان بتوانند احساساتشان را بیان و منابع حمایتی لازم را دریافت کنند.

دو تیری در ادامه سراغ هیجان‌های شدید، سوگ و فقدان می‌رود. او نشان می‌دهد که در بحران‌های جمعی، فرصت سوگواری گاهی از انسان‌ها گرفته می‌شود یا اندوه فردی در گستردگی حادثه گم می‌شود. به‌رسمیت‌شناختن فقدان، ایجاد امکان گفت‌وگو و استفاده از آیین‌های جمعی می‌توانند به بازسازی معنا و احساس تعلق کمک کنند.

کتاب تنها به توصیف نشانه‌ها محدود نمی‌شود و فعالیت‌هایی مانند بازی، هنر، موسیقی، داستان‌گویی و تمرین‌های خلاقانه را نیز مطرح می‌کند. این فعالیت‌ها به‌خصوص برای کودکانی اهمیت دارند که هنوز واژگان لازم برای توضیح تجربه‌ی خود را پیدا نکرده‌اند. هدف، وادارکردن فرد به بازگویی حادثه نیست؛ بلکه ساختن فضایی است که بتواند بدون احساس فشار یا خطر با تجربه‌های درونی خود ارتباط برقرار کند.

فصل‌های پایانی به ایجاد فرهنگ آگاه از تروما، تاب‌آوری و رشد پس از آسیب اختصاص دارند. فرهنگ آگاه از تروما به‌جای پرسیدن «چه مشکلی داری؟»، می‌پرسد «چه اتفاقی برایت افتاده است؟». این تغییر زاویه‌ی نگاه، رفتار دشوار را توجیه نمی‌کند، اما امکان می‌دهد واکنش‌های افراد در زمینه‌ی تجربه‌هایشان فهمیده شود و پاسخ‌های حمایتی جای مجازات یا طرد را بگیرند

معرفی نویسنده‌ی کتاب ترومای جمعی

بتسی دو تیری روان‌درمانگر و متخصص حوزه‌ی ترومای پیچیده و بهبود پس از آسیب است. تجربه‌ی حرفه‌ای او بر کمک به کودکان، نوجوانان و خانواده‌هایی متمرکز بوده که با سوءاستفاده، غفلت، فقدان یا دیگر موقعیت‌های آسیب‌زا مواجه شده‌اند. او همچنین سابقه‌ی فعالیت در آموزش ابتدایی دارد؛ تجربه‌ای که به نوشته‌هایش درباره‌ی نیازهای کودکان و نقش مدرسه‌ها جنبه‌ای عملی بخشیده است.

دو تیری بنیان‌گذار مرکز بازیابی تروما و شبکه‌ی بازیابی ترومای کودکی در بریتانیاست. فعالیت او میان روان‌درمانی، آموزش متخصصان و طراحی الگوهای حمایتی برای سازمان‌ها حرکت می‌کند. به همین دلیل، در کتاب‌هایش تنها از رابطه‌ی درمانگر و مراجع صحبت نمی‌شود؛ والدین، معلمان، مددکاران و نهادهای اجتماعی نیز بخشی از فرایند ترمیم‌اند.

ویژگی نوشته‌های او ساده‌سازی مفاهیم تخصصی بدون حذف اهمیت و پیچیدگی موضوع است. کتاب ترومای جمعی نیز برای مخاطب عمومی نوشته شده، اما می‌کوشد میان یافته‌های مربوط به مغز و نظام عصبی، تجربه‌های روزمره و اقدامات قابل‌اجرا ارتباط برقرار کند.

چرا باید کتاب ترومای جمعی را بشنویم؟

بسیاری از مطالب مربوط به تروما بر تجربه‌های فردی تمرکز دارند؛ درحالی‌که این کتاب نشان می‌دهد آسیب چگونه می‌تواند در روابط، خانواده‌ها و ساختارهای اجتماعی گسترش پیدا کند. چنین نگاهی کمک می‌کند پیامدهای یک بحران صرفاً به مشکلات شخصی افراد نسبت داده نشوند و نقش محیط، حمایت اجتماعی و احساس تعلق نیز دیده شود.

ساختار کتاب مرحله‌به‌مرحله است: ابتدا مفهوم تروما و واکنش به تهدید توضیح داده می‌شود، سپس تأثیر آن بر زندگی عادی، کودکان و مراقبان بررسی می‌شود و در پایان، راه‌های ایجاد امنیت و تاب‌آوری مطرح می‌شوند. پرسش‌های تأملی پایان فصل‌ها نیز فرصتی فراهم می‌کنند تا شنونده مطالب را با تجربه‌های فردی یا حرفه‌ای خود پیوند دهد.

اجرای متین بختی با ریتمی سنجیده، با ماهیت آموزشی و تأمل‌برانگیز اثر هماهنگ است. بااین‌حال، شنیدن مطالب مربوط به جنگ، فقدان و تجربه‌های آسیب‌زا ممکن است برای برخی افراد دشوار باشد. کتاب می‌تواند به شناخت بهتر نشانه‌ها کمک کند، اما جایگزین ارزیابی یا درمان تخصصی در شرایط بحرانی نیست.

کتاب ترومای جمعی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این اثر برای روان‌شناسان، مشاوران، مددکاران اجتماعی، معلمان و مربیانی مناسب است که با کودکان، نوجوانان یا خانواده‌های آسیب‌دیده کار می‌کنند. مدیران مدارس، مسئولان سازمان‌های اجتماعی و افرادی که در برنامه‌های امدادی و حمایتی فعالیت دارند نیز می‌توانند از نگاه مبتنی بر امنیت و ارتباط کتاب استفاده کنند.

والدین و مراقبانی که می‌خواهند واکنش کودکان به جنگ، مهاجرت، سوگ، بیماری‌های فراگیر یا دیگر بحران‌های مشترک را بهتر بفهمند، از مخاطبان اصلی کتاب‌اند. شنیدن آن برای کسانی که در پی شناخت تفاوت میان ترومای فردی و جمعی و نقش روابط در بهبود روانی هستند نیز مفید خواهد بود.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب ترومای جمعی

تروما — بتسی دو تیری — نشر صوتی نیک

از تروما تا التیام — مؤسسه‌ی مدرسه‌ی زندگی — نشر میلکان

تروما، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد — راس هریس — پندار تابان