خرید کتاب های جواد مجابی
نویسنده
جواد مجابی را نمیتوان تنها شاعر، نویسنده یا منتقد هنری نامید. او در طول زندگی ۸۶سالهاش مدام میان کلمه و تصویر حرکت کرد؛ شعر گفت، رمان و داستان نوشت، طنزپردازی کرد، در مطبوعات حضور داشت، دربارهی نقاشی نوشت و خودش نیز نقاشی و کاریکاتور را تجربه کرد. حاصل این زندگی طولانی، دهها کتاب در حوزههای مختلف و تصویری زنده از فضای ادبی و هنری ایران معاصر است.
مجابی ۲۲ مهر ۱۳۱۸ در قزوین به دنیا آمد و ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ درگذشت. او تا آخرین ماههای زندگی همچنان مینوشت و نقاشی میکشید.حتی زمانی که در بیمارستان بستری بود، مجموعهای از نقاشیهایش با نام «شبهای سفید بیمارستان و من» منتشر شد.
زندگی جواد مجابی
جواد مجابی در قزوین و در خانوادهی سیداشرف مجابی و عذرا جوادی متولد شد. او همراه برادرش حسین نقاشی میکشید. حسین نیز در نقاشی استعداد داشت، اما در جوانی از دنیا رفت. این اتفاق بر مجابی تأثیر عمیقی گذاشت و نام و خاطرهی برادرش بعدها در برخی نوشتههای او نیز ظاهر شد.
محلههای قدیمی قزوین، کوچهها، دیوارهای کاهگلی، باغها، بازیهای کودکی و آدمهای عجیبوغریب شهر، بخشی از حافظهی مجابی را ساختند. او سالها بعد این خاطرهها را وارد شعرها و داستانهایش کرد. البته نه به شکل زندگینامهای مستقیم، بلکه با ترکیبی از خیال، طنز و داستان.
از کوچههای قزوین تا دانشگاه تهران
مجابی برای ادامهی تحصیل به تهران آمد. ابتدا در دانشگاه تهران حقوق خواند و سپس دکترای اقتصاد گرفت. تحصیلات دانشگاهیاش ظاهراً از شعر و نقاشی فاصله داشت. اما شناخت او از قانون، اقتصاد و ساختارهای اداری بعدها به نگاه اجتماعی و انتقادی آثارش کمک کرد.
او مدتی در دادگستری کار کرد و سپس کارشناس وزارت فرهنگ و هنر شد. بااینحال، نوشتن برایش فعالیتی حاشیهای نبود. همزمان با کار اداری، شعر میگفت، نقاشی میکشید و بهتدریج وارد مطبوعات و محافل ادبی شد.
کارمند روز، شاعر شب
نخستین مجموعهشعر مجابی با عنوان «فصلی برای تو» در سال ۱۳۴۴ منتشر شد. انتشار این کتاب آغاز رسمی حضور او در ادبیات بود، اما مجابی از همان ابتدا خودش را به شعر محدود نکرد.
او در فاصلهی سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۸ در روزنامهی اطلاعات فعالیت میکرد و مدتی دبیر بخش فرهنگ و هنر این روزنامه بود. همکاری با نشریاتی مانند فردوسی، جهان نو، خوشه، آدینه و دنیای سخن نیز او را به یکی از چهرههای فعال مطبوعات فرهنگی تبدیل کرد. مجابی برای مدتی سردبیری مجلهی دنیای سخن را هم برعهده داشت.
کار مطبوعاتی باعث شد او از نزدیک با نویسندگان، شاعران، نقاشان و رویدادهای فرهنگی زمان خود آشنا شود. بسیاری از این دیدارها بعدها وارد خاطرات، طنزها و نقدهای هنریاش شدند.
نویسندهای که فقط نویسنده نبود
مجابی از آن هنرمندانی بود که مرز مشخصی میان هنرها نمیدید. نقاشی بر داستانهایش اثر میگذاشت، شعر وارد نثرش میشد و روزنامهنگاری به نوشتههایش حساسیت اجتماعی میداد.
ویژگی مهم آثار او، ترکیب طنز تلخ، نثر شاعرانه و موقعیتهای غریب است. آدمهای داستانهایش گاهی در شرایطی قرار میگیرند که هم خندهدارند و هم ترسناک. او با اغراق، کنایه، تناقض و خیال، واقعیت را کمی از شکل عادی خارج میکند تا تلخی و بیمنطقی آن بهتر دیده شود. طنز مجابی فقط برای خنداندن نیست. پشت شوخیهایش معمولاً نقدی به جنگ، قدرت، خشونت، روابط اجتماعی و عادتهای فکری جامعه وجود دارد.
شهرهایی که مجابی روی کاغذ ساخت
کتاب شب ملخ
شب ملخ در تهران روزهای جنگ و موشکباران میگذرد. مردم در حالی به زندگی روزمره ادامه میدهند که مرگ و ویرانی در نزدیکی آنهاست. مجابی بهجای ساختن روایتی حماسی از جنگ، ترسها، تناقضها و رفتارهای عجیب آدمها را نشان میدهد.
بخشهایی از خاطرات کودکی نویسنده و برادرش حسین نیز وارد این رمان شدهاند. ساختار تصویری و سینمایی و طنز تلخ، «شب ملخ» را به یکی از آثار مهم مجابی تبدیل کرده است.
کتاب باغ گمشده
این رمان ابتدا با نام «فردوس مشرقی» نوشته شد و بعدها با عنوان «باغ گمشده» انتشار یافت. داستان دربارهی سه نسل از خانوادهی یک شاهزادهی قاجاری است که با زنی از طبقهی فرودست ازدواج کرده است. شاهین، راوی داستان، تکههای سرگذشت این خانواده را کنار هم میگذارد. در دل این روایت خانوادگی، تغییرات اجتماعی و فاصلهی میان نسلهای مختلف نیز دیده میشود.
مجابی این رمان را در سال ۱۳۶۹ نوشت، اما کتاب حدود بیست سال بعد منتشر شد.
کتاب از قلعه تا سرحد
این کتاب پیشتر با نام «عبور از باغ قرمز» شناخته میشد. «از قلعه تا سرحد» رمانی دوازدهفصلی است که زندگی یک خانواده را در کنار وقایع مهم تاریخ معاصر ایران روایت میکند. شهریور ۱۳۲۰، تحولات سال ۱۳۳۲، مهاجرت، فرار و فروپاشی خانواده، بخشهایی از فضای داستان را میسازند.
در این اثر، تاریخ فقط اتفاقی بیرون از زندگی آدمها نیست؛ وارد خانه و روابط خانوادگی آنها میشود و سرنوشتشان را تغییر میدهد.
کتاب عبید بازمیگردد
این رمان ابتدا با عنوان کوتاه «ج» منتشر شده بود. مجابی در این کتاب عبید زاکانی را از زمان خودش به ایران دههی ۱۳۲۰ میآورد؛ زمانی که کشور در اشغال نیروهای متفقین است. عبید با نگاه تیز و طنزآمیزش، جامعهای را میبیند که با وجود گذشت قرنها، هنوز شباهتهای زیادی به زمان خودش دارد.
کتاب عبید بازمیگردد حاصل علاقهی طولانی مجابی به عبید زاکانی و پژوهشهای او دربارهی تاریخ طنز فارسی است. داستان خطی نیست و از تاریخ، افسانه، خیال و کنایههای اجتماعی استفاده میکند.
کتاب صوتی عبید بازمیگردد را فیدیبو بشنوید.
کتاب بنفشههای سراشیب
این رمان پیشتر «برجهای خاموشی» نام داشت. داستان کتاب بنفشههای سراشیب در شهر و کشوری خیالی اتفاق میافتد، اما نشانههای آن به تاریخ و جامعهی ایران نزدیکاند. مجابی در فضایی تمثیلی و با نثری شاعرانه، از قدرت، زوال، ترس و سرنوشت مردمی میگوید که در جامعهای بسته زندگی میکنند.
کتاب در این هوا
رمان در این هوا چند شخصیت را از طبقات و موقعیتهای مختلف کنار هم قرار میدهد. عنوان کتاب هم به هوایی اشاره دارد که شخصیتها در آن نفس میکشند و هم به حالوهوای اجتماعی و فکری زمانه. روایت میان واقعیت، خاطره و خیال حرکت میکند.
کتاب در این تیمارخانه
این کتاب با نام «در طویلهی دنیا» نیز شناخته شده است. مجابی در رمان در این تیمارخانه جهان را به تیمارخانهای بزرگ شبیه میکند؛ جایی که معلوم نیست چه کسی عاقل است و چه کسی دیوانه. رفتارهای غیرمنطقی آنقدر عادی شدهاند که دیگر کسی متوجه عجیببودنشان نمیشود. طنز سیاه کتاب از همین جابهجایی میان عقل و جنون شکل میگیرد.
کتاب گفتن در عین نگفتن
راوی رمان گفتن در عین نگفتن نقاشی سالخورده است که در تنهایی، گذشتهی خشونتبار خود را مرور میکند. او از کودکی دشوار، پدر راهزنش، ورودش به جهان هنر و قتلهایی میگوید که مرتکب شده است.
هنر، خشونت، طردشدگی و احساس گناه در این رمان به هم گره میخورند. انتخاب یک نقاش بهعنوان شخصیت اصلی نیز با شناخت عمیق مجابی از فضای هنرهای تجسمی ارتباط دارد.
کتاب ایالات نیستدرجهان
«ایالات نیستدرجهان» رمانی بلند و خیالپردازانه دربارهی سرزمینی نامعلوم است. شخصیتهای آن موجوداتی بسیار کوچک اما برخوردار از هوشی عجیباند.
پشت این جهان خیالی، نقدی به استبداد، قدرت و زندگی در فضای خفقانآلود دیده میشود. مجابی در این رمان از طنز، تخیل و نثر شاعرانه برای ساختن جامعهای استفاده میکند که هم دور به نظر میرسد و هم آشناست.
کتاب سلاطین زیرزمین
داستان کتاب سلاطین زیرزمین دربارهی خانهای قدیمی است که تعدادی مهمان ناخوانده وارد زیرزمین آن میشوند. آنها ابتدا افرادی بیخانمان و ظاهراً بیخطرند، اما کمکم زیرزمین و سپس بخشهای دیگر خانه را تصاحب میکنند.
این موقعیت ساده به تمثیلی از قدرتگرفتن افراد فرصتطلب و ناتوانی صاحبان خانه تبدیل میشود. طنز کتاب، تلخی این تصاحب آرام و تدریجی را آشکارتر میکند.
کتاب روایت عور
«روایت عور» شامل صد داستان بسیار کوتاه است. این داستانها به حکایتها و تمثیلهای ادبیات کهن شباهت دارند، اما دربارهی انسان و جامعهی معاصر نوشته شدهاند.
مجابی با کمترین کلمات دربارهی قدرت، اخلاق، ترس، عشق و روابط اجتماعی حرف میزند.
نیشخندی رو به جامعه
کتاب نیشخند ایرانی
این مجموعه چهار کتاب «یادداشتهای آدم پرمدعا»، «آقای ذوزنقه»، «یادداشتهای بدون تاریخ» و «شبنگارهها» را یکجا گرد آورده است. «نیشخند ایرانی» یکی از بهترین انتخابها برای شناخت طنز اجتماعی جواد مجابی است.
کتاب در این اتاقها
مجموعه در این اتاقها دربارهی تنهایی، خاطره و فضاهای بسته است. هر اتاق میتواند بخشی از زندگی گذشته را در خود نگه داشته باشد.
کتاب روزنامهی مرد عزلتگزین
مجموعه کتاب روزنامه مرد عزلت گزین میان تنهایی شاعر و آشوب جهان بیرون حرکت میکند. مرد عزلتگزین از جامعه دور شده، اما نسبت به اتفاقات آن بیتفاوت نیست.
کتاب به قول مردم گفتنی
مجابی در کتاب به قول مردم گفتنی بخشی از مثلها، حکایتها و عبارتهای فرهنگ شفاهی مردم را گردآوری کرده است. کتاب نشان میدهد زبان عامیانهای که در داستانها و طنزهای او میبینیم، نتیجهی توجه و پژوهشی طولانی بوده است.
قصههایی که برای صحنه نوشته شدند
مجابی چند نمایشنامه و فیلمنامه نیز نوشت.
«شبح سدوم» نمایشنامهای تمثیلی دربارهی قدرت و تباهی است. «روزگار عقل سرخ» تاریخ، اسطوره و اندیشه را به هم پیوند میدهد. «تابوتسازان» طنزی سیاه دربارهی مرگ و کسانی است که از نابودی دیگران سود میبرند. «دیوانگان بر ساحل» مرز میان عقل و جنون را بررسی میکند و «ساتگین» فضایی تاریخی و اسطورهای دارد.
جایزههایی برای بیش از شش دهه نوشتن
فهرست جوایز جواد مجابی در منابع مختلف یکسان نیست، اما سه جایزه بیشتر از بقیه تکرار شدهاند:
- جایزهی فروغ فرخزاد در سال ۱۳۵۴ برای فعالیت مطبوعاتی و روزنامهنگاری
- جایزهی بیژن جلالی در سال ۱۳۸۲ برای نقد و فعالیت ادبی
- جایزهی آرش در جشنوارهی تیرگان تورنتو در سال ۲۰۰۸ برای مجموعه فعالیتهای فرهنگی و هنری
او همچنین نامزد جایزهی شعر خبرنگاران شد و در طول زندگیاش چندین بزرگداشت و مراسم تقدیر برای او برگزار شد.
آیا از کتابهای جواد مجابی فیلمی ساخته شده است؟
اقتباس سینمایی بلند و شناختهشدهای از رمانهای اصلی مجابی، مانند «شب ملخ»، «مومیایی» یا «باغ گمشده»، ساخته نشده است. در مقابل، چند فیلم مستند دربارهی خود جواد مجابی وجود دارد:
- مستند «پسرک چشمآبی» به کارگردانی حسن لطفی
- مستند «شکل نوشتن» به کارگردانی جمشید برزگر
- گفتوگویی تصویری به کارگردانی ابراهیم نبوی
- چند فیلم کوتاه و مستند پرتره دربارهی زندگی و فعالیتهای او
مجابی در مستندهایی دربارهی اردشیر محصص، بهجت صدر، غزاله علیزاده و دیگر چهرههای فرهنگی نیز حضور داشته است. شعر ترانهی تیتراژ فیلم «پاییزان» را نیز او نوشته، اما این همکاری اقتباس از آثارش محسوب نمیشود.
از جواد مجابی بخوانید
از جواد مجابی بشنوید
در فیدیپلاس پیدا میکنید
تازهترین کتابهای جواد مجابی
