کتاب صوتی قوی سیاه اثر نسیم نیکلاس طالب

بخشی از کتاب

پیش از کشف استرالیا، مردم جهان قدیم معتقد بودند همه قوها سفیدند، اعتقادی که به نظرشان با شواهد تجربی کاملاً تأیید شده بود. مشاهده نخستین قوی سیاه می‌توانست تعجبی جالب برای پرنده‌شناسان باشد، اما اهمیت داستان در جای دیگری است: آن، محدودیت شدید یادگیری ما از مشاهدات و تجربه، و شکنندگی دانش ما را نشان می‌دهد. یک مشاهده واحد می‌تواند بیانیه‌ای عام را که از هزاران سال مشاهده میلیون‌ها قوی سفید به دست آمده، باطل کند.

من این مسئله فلسفی-منطقی را یک گام فراتر می‌برم و به واقعیت تجربی می‌رسانم که از کودکی ذهنم را مشغول کرده است. آنچه اینجا قوی سیاه (با حروف بزرگ) می‌نامیم، رویدادی با سه ویژگی است: نخست، استثنایی است، زیرا خارج از حوزه انتظارات عادی قرار دارد و هیچ چیز در گذشته به امکان آن اشاره قانع‌کننده‌ای نمی‌کند. دوم، تأثیر افراطی دارد. سوم، با وجود استثنایی بودن، طبیعت انسانی ما را وادار می‌کند پس از وقوع، توضیحاتی برای آن بسازیم و آن را قابل تبیین و پیش‌بینی جلوه دهیم.

این سه‌گانه را خلاصه می‌کنم: نادر بودن، تأثیر افراطی، و پیش‌بینی‌پذیری پسینی (نه پیشینی). تعداد اندکی از قوهای سیاه تقریباً همه چیز در جهان ما را توضیح می‌دهند، از موفقیت ایده‌ها و ادیان گرفته تا پویایی رویدادهای تاریخی و عناصر زندگی شخصی‌مان. از زمان خروج از عصر پلیستوسن، حدود ده هزار سال پیش، تأثیر این قوهای سیاه افزایش یافته و در انقلاب صنعتی شتاب گرفته است، در حالی که رویدادهای عادی روزبه‌روز بی‌اهمیت‌تر شده‌اند.

ترکیب پیش‌بینی‌ناپذیری پایین و تأثیر بزرگ، قوی سیاه را معمای بزرگی می‌کند، اما مسئله اصلی کتاب این نیست. مشکل این است که ما چنان رفتار می‌کنیم که گویی این پدیده وجود ندارد. تقریباً همه «علوم اجتماعی» بیش از یک قرن بر پایه باور غلط عمل کرده‌اند که ابزارهایشان می‌تواند عدم قطعیت را اندازه گیرد. کاربرد این علوم در مسائل واقعی جهان، به‌ویژه در مالیه و اقتصاد، نتایج مضحکی داشته است.