خرید کتاب های تیک نات هان
نویسنده
تیک نات هان در ۱۱ اکتبر ۱۹۲۶ در شهر هوئه در مرکز ویتنام به دنیا آمد و در ۲۲ ژانویهی ۲۰۲۲، در ۹۵سالگی، در همان شهر درگذشت. او راهب بودایی، آموزگار ذن، شاعر، نویسنده و فعال صلح بود و یکی از چهرههای اثرگذار در گسترش ذهنآگاهی در جهان به شمار میرود.
تیک نات هان کیست؟
نام اصلی او نگوین سوآن بائو بود. «تیک نات هان» نام مذهبی اوست که پس از ورود به زندگی راهبانه با آن شناخته شد. شاگردانش نیز او را «تای» صدا میکردند. واژهای ویتنامی که به معنای معلم است. او در دورهای بزرگ شد که جنگ، گرسنگی و ناامنی بخشی از زندگی مردم ویتنام بود. این تجربهها نگاه او را به رنج و صلح شکل دادند. نات هان معتقد بود تمرین معنوی نباید به معبد محدود بماند و باید به دردهای واقعی انسانها پاسخ دهد.
راهبشدن در شانزده سالگی
نات هان از کودکی به زندگی بودایی علاقه داشت. او گفته بود تصویر آرام بودا روی جلد یک مجله، در سالهای کودکی تأثیر عمیقی بر او گذاشت و آرزوی راهبشدن را در ذهنش ساخت. سرانجام در سال ۱۹۴۲ و در شانزدهسالگی وارد معبد تو هیو در شهر هوئه شد.
زندگی در معبد ساده و سخت بود. او در کنار آموزش متون و مراقبه، آب میآورد، هیزم جمع میکرد، حیاط را جارو میزد و در باغ کار میکرد. همین کارهای معمولی بعدها به بخش مهمی از آموزش او تبدیل شدند: انسان لازم نیست برای تجربهی آرامش از زندگی روزانه فاصله بگیرد؛ میتواند هنگام انجام سادهترین کارها کاملا حاضر باشد.
نات هان در سال ۱۹۵۱ به مقام کامل راهبی رسید. او زبان و ادبیات ویتنامی و فرانسوی خواند و از جوانی شعر، مقاله و کتاب نوشت. در همان سالها تلاش کرد آموزش بودایی را با مسائل جامعهی جدید و نیازهای نسل جوان پیوند دهد.
وقتی مراقبه از معبد بیرون آمد
جنگهای ویتنام نات هان را به این نتیجه رساند که آرامش درونی و مسئولیت اجتماعی از هم جدا نیستند. او از چهرههای اصلی رویکردی شد که بعدها «بودیسم متعهد» نام گرفت؛ یعنی استفاده از آگاهی، مهربانی و پرهیز از خشونت برای روبهرو شدن با مشکلات واقعی جامعه.
در دههی ۱۹۶۰، او همراه با گروهی از راهبان و داوطلبان به روستاهای جنگزده میرفت، مدرسه و درمانگاه میساخت و به آسیبدیدگان کمک میکرد. نات هان از هیچیک از طرفهای جنگ حمایت نمیکرد و خواهان پایان خشونت بود. همین موضع باعث شد هر دو طرف با بدبینی به او نگاه کنند.
او در سال ۱۹۶۴ مدرسهی جوانان برای خدمات اجتماعی را پایهگذاری کرد. اعضای این گروه بدون سلاح وارد مناطق جنگی میشدند، روستاها را بازسازی میکردند و به مردم کمک میرساندند.
سفر برای صلح و ۳۹ سال دوری از ویتنام
نات هان در سال ۱۹۶۶ برای سخنرانی دربارهی جنگ و درخواست آتشبس به آمریکا رفت. او در این سفر با سیاستمداران، دانشگاهیان، رهبران مذهبی و فعالان صلح دیدار کرد و از جهانیان خواست صدای مردم عادی ویتنام را بشنوند. دولت ویتنام جنوبی پس از این سفر اجازهی بازگشت به او نداد و دوری کوتاهش از وطن به تبعیدی ۳۹ساله تبدیل شد.
یکی از مهمترین دیدارهای او با مارتین لوتر کینگ جونیور بود. لوتر کینگ در سال ۱۹۶۷ نات هان را برای دریافت جایزهی صلح نوبل نامزد کرد و در همان دوره، مخالفت علنی خود با جنگ ویتنام را گسترش داد.
نات هان در سال ۱۹۶۹ نیز در مذاکرات صلح پاریس، ریاست هیئت صلح بودایی را بر عهده داشت. بااینحال، فعالیت سیاسی حزبی هدف او نبود. او بیشتر میخواست نشان دهد دشمندانستن انسانها، چرخهی خشونت را ادامه میدهد و صلح بدون گوش دادن به رنج دو طرف ممکن نیست.
دهکده آلو؛ خانهای که در تبعید ساخته شد
نات هان پس از چند سال زندگی در فرانسه، در سال ۱۹۸۲ همراه با شاگردانش مرکزی را در جنوب غربی این کشور راهاندازی کرد که به «دهکده آلو» معروف شد. این مرکز از چند ساختمان ساده در زمینهای کشاورزی شروع شد، اما بهتدریج به یکی از مهمترین مراکز آموزش ذهنآگاهی و بودیسم در غرب تبدیل شد.
در دهکده آلو، مراقبه بخشی جدا از زندگی نبود. افراد هنگام راه رفتن، خوردن، کار کردن و گفتوگو تمرین میکردند که ذهنشان را به لحظهی حال برگردانند. سکوت، شنیدن صدای زنگ، تنفس آگاهانه و گفتوگوی همراه با همدلی نیز بخشی از برنامهی روزانه بود.
نات هان در سال ۲۰۰۵، پس از ۳۹ سال، اجازه پیدا کرد به ویتنام برگردد. او در این سفر سخنرانی کرد، دورههای مراقبه برگزار کرد و برای کشتهشدگان جنگ مراسم یادبود گرفت. سفر او با محدودیتهای دولتی همراه بود، اما هزاران نفر در برنامههایش شرکت کردند.
او در سال ۲۰۱۴ سکتهی مغزی شدیدی کرد و توانایی سخن گفتن را از دست داد. پس از دورهای درمان، در سال ۲۰۱۸ به معبد تو هیو بازگشت؛ همان جایی که در نوجوانی زندگی راهبانهاش را شروع کرده بود. نات هان سالهای آخر عمر را در این معبد گذراند و سرانجام در ۲۲ ژانویهی ۲۰۲۲ همان جا درگذشت.
ذهنآگاهی در نگاه تیک نات هان
ذهنآگاهی در نوشتههای نات هان یعنی آگاه بودن از چیزی که همین حالا در جریان است. وقتی نفس میکشیم، بدانیم که در حال نفس کشیدن هستیم؛ وقتی غذا میخوریم، طعم و حضور غذا را حس کنیم و وقتی با کسی حرف میزنیم، واقعا به او گوش بدهیم.
از نگاه او، حضور در لحظه به معنای فرار از گذشته و آینده نیست. انسان با آرام کردن ذهن میتواند درد خود را واضحتر ببیند و بهجای واکنش عجولانه، پاسخ مناسبتری انتخاب کند. نات هان از خواننده نمیخواست خشم، ترس یا اندوه را سرکوب کند؛ پیشنهاد میداد احساس را بشناسد و مانند کودکی رنجدیده از آن مراقبت کند.
«همبودگی»؛ هیچچیز جدا از دیگری نیست
یکی از مفاهیم مهم نات هان «همبودگی» است. او برای توضیح آن از یک برگ کاغذ مثال میزد: در کاغذ میتوان درخت، باران، خاک، نور خورشید و کار انسان را دید. اگر هرکدام از این عوامل نباشند، کاغذ نیز وجود نخواهد داشت.
همبودگی یعنی هیچ انسان یا پدیدهای کاملا جدا و مستقل نیست. زندگی ما به دیگران و طبیعت وابسته است و آسیب زدن به آنها، در نهایت آسیب زدن به خودمان است. این نگاه پایهی حرفهای او دربارهی محیطزیست، مصرف آگاهانه، گفتوگو و صلح بود.
کتابهای مهم تیک نات هان
معجزهی توجهآگاهی
معجزه توجه آگاهی یکی از مشهورترین آثار تیک نات هان و مقدمهای روشن برای تمرین ذهنآگاهی است. این متن ابتدا در دوران تبعید به شکل نامهای بلند برای یکی از همکاران او در ویتنام نوشته شد. نات هان در آن با مثالهایی مانند شستن ظرفها، نوشیدن چای و دنبال کردن نفس نشان میدهد که مراقبه میتواند در دل زندگی روزانه اتفاق بیفتد.
هر گام آرامش
هر گام آرامش دربارهی پیدا کردن آرامش در موقعیتهای معمولی و گاهی آزاردهندهی زندگی است. ترافیک، صدای تلفن یا انتظار کشیدن میتوانند باعث بیقراری شوند، اما نویسنده نشان میدهد همین لحظهها فرصتی برای بازگشت به تنفس و اکنون هستند. نوشتههای کوتاه کتاب باعث میشوند بتوان آن را آهسته و همراه با تمرین خواند.
نیلوفر و مرداب
نیلوفر و مرداب با این ایده شروع میشود که رنج و شادی کاملا از هم جدا نیستند. همانطور که گل نیلوفر بدون گلولای رشد نمیکند، شناخت رنج نیز میتواند راهی برای رسیدن به آرامش و مهربانی باشد. کتاب نمیگوید درد خوب است یا باید آن را تحمل کرد؛ توضیح میدهد چگونه میتوان بدون غرق شدن در رنج، آن را شناخت و تغییر داد.
هنر زندگی کردن
هنر زندگی کردن اثری عمیقتر دربارهی زندگی، مرگ، ترس، تنهایی و ارتباط انسان با جهان است. نات هان در این کتاب به مفهوم همبودگی میپردازد و تلاش میکند نگاه خواننده را به جدایی و مرگ تغییر دهد. این اثر برای کسی مناسب است که با تمرینهای سادهی ذهنآگاهی آشنا شده و میخواهد اندیشهی فلسفی او را جدیتر دنبال کند.
سبک نوشتن تیک نات هان
نات هان با زبانی آرام، ساده و تصویری مینوشت. جملههای او معمولا کوتاهاند، اما پشت آنها مفاهیم قدیمی بودایی قرار دارد. او بهجای بحثهای پیچیده، از ابر، رودخانه، گل نیلوفر، نفس و صدای زنگ مثال میزد و مفاهیم انتزاعی را به تجربههای قابللمس تبدیل میکرد.
لحن مهربان آثارش برای مخاطبان عمومی قابلفهم است، اما نوشتههای او فقط مجموعهای از جملههای آرامشبخش نیستند و پشت آنها نگاهی اخلاقی و اجتماعی قرار دارد.
نقدهایی به آموزههای تیک نات هان
زبان ساده و امیدبخش نات هان یکی از دلایل محبوبیت اوست، اما بعضی خوانندگان ممکن است پیچیدگی مشکلات روانی یا اجتماعی را در این سادگی نبینند. تنفس آگاهانه و مراقبه میتوانند به آرام شدن ذهن کمک کنند، اما جای درمان تخصصی، حمایت اجتماعی یا تغییر شرایط آسیبزا را نمیگیرند.
از سوی دیگر، ذهنآگاهی در بسیاری از دورههای تجاری به روشی برای تحمل فشار و افزایش بهرهوری تبدیل شده است. این برداشت با نگاه نات هان فاصله دارد، زیرا او ذهنآگاهی را از اخلاق، شفقت و مسئولیت اجتماعی جدا نمیکرد. بخشی از نقدهای سیاسی نیز به رابطهی او با حکومت ویتنام هنگام بازگشت به کشور مربوط بود؛ گروهی این بازگشت را نوعی همراهی با حکومت میدیدند و گروهی دیگر آن را راهی برای رساندن آموزشهایش به مردم ویتنام میدانستند.
از تیک نات هان بخوانید
از تیک نات هان بشنوید
