کتاب هنر زندگی کردن اثر تیک نات هان نشر میلکان

کتاب هنر زندگی کردن نوشته‌ی تیک نات هان و یک اثرِ غیر داستانی با موضوع ذهن‌آگاهی و مراقبه است. این کتاب برای نخستین بار، هفت نوع مراقبه‌ی موثر و کاربردی را که قرار است نگاهِ ما به زندگی، روابط و جهان اطرافمان را تغییر دهند، به‌صورت یک‌جا و منسجم، ارائه می‌دهد.کتاب هنر زندگی کردن به جای اینکه حالِ خوبِ مصنوعی و لحظه‌ای بسازد، به شما کمک می‌کند تا دیدگاه‌تان نسبت به رنج و سختی‌های زندگی، تغییر کند. نویسنده در این کتاب بیان می‌کند که رنج را نمی‌شود حذف کرد، اما می‌‌توان نوعِ مواجهه با آن را تغییر داد. نسخه‌ی متنی و الکترونیکی این کتاب با ترجمه‌ی امید حسینی از نشر میلکان منتشر شده است. البته نسخه‌ی دیگری از کتاب هنر زندگی کردن با ترجمه حسین اورا نیز وجود دارد.

خلاصه کتاب هنر زندگی کردن تیک نات هان

کتاب هنر زندگی کردن یک اثرِ تمرین‌محور و کاربردی در حوزه‌ی ذهن‌آگاهی و توسعه‌فردی است.  محتوای این کتاب، شامل مجموعه‌ای از لنزها به نام هفت مراقبه یا هفت تمرکز است که وقتی روی نگاه‌تان به مسائل مختلف زندگی مانند روبه‌رو شدن با ناامیدی، یا حتی مواجهه با پیری و پایان زندگی، می‌گذارید، معنا و شکل دیگری برای‌تان پیدا می‌کنند و واکنش‌های‌تان را تغییر می‌دهند.

مراقبه‌های این کتاب، قرار است چشم‌انداز تازه‌ای به زندگی و رابطه‌ها بدهند و حتی نگاه ما به پیری و مرگ را از ترس به سمت کنجکاوی و آرامش تغییر دهند. این تغییر نگاه، محور و هدف اصلی کتاب هنر زندگی کردن است، نه تکنیک‌های کوتاه‌مدت برای آرام شدن. یکی از نکات کلیدی این کتاب، نزدیک شدن به موضوع‌های جدی‌ زندگی مثل ترس، تنهایی، ناپایداری و مرگ است. نویسنده با لحن واقع‌گرایانه و منطقی تلاش می‌کند این بخش‌ها را از حالت تابو خارج کند و به شکل قابل فهم و قابل مدیریت به خواننده توضیح دهد.

یکی از محورهای اصلی کتاب، نگاهِ اینجا و اکنون است، چون ذهنِ اکثر افراد یا درگیرِ گذشته است یا نگرانِ آینده. این کتاب با زبان ساده توضیح می‌دهد که چرا این گم‌شدن در زمان، رنج را زیاد می‌کند و چطور می‌شود به شکلی عملی به لحظه‌ی حاضر و زمانِ حال برگشت؛ بدون اینکه دنیا را رها کنیم یا مسئولیت‌های‌مان را کنار بگذاریم. ارزش اصلی کتاب هنر زندگی کردن در این است که مفاهیم فلسفی را به سطحِ رفتار فرد می‌آورد. به تصمیم، واکنش، گفت‌وگو، و مواجهه با ترس. بنابراین اگر دنبال کتابی هستید که چارچوب منظمی داشته باشد و از نصیحت‌های تکراری و کلیشه‌ای فاصله بگیرد، این کتاب، گزینه‌ای مناسب و موثر، محسوب می‌شود.

هفت مراقبه یا هفت تمرکز در کتاب هنر زندگی کردن

هفت تمرکز یا مراقبه ستون‌های اصلی این کتاب هستند که در ادامه، به صورت مختصر به توضیح آن‌ها می‌پردازیم. 

۱) ناپایداری (Impermanence)

همه‌چیز در این جهان، در حالِ تغییر است، ولی مشکل معمولا تغییر نیست؛ مشکل، چسبیدن به چیزهایی است که ذاتا ماندگار نیستند. این مراقبه کمک می‌کند تا واقعیتِ تغییر را بپذیرید، از ترسِ از دست دادن، تصمیم‌های عجولانه و نادرست نگیرید و وابستگی افراطی به نتیجه را کمتر کنید.

۲) بی‌خویشتنی/نبودِ ذاتِ جدا (Non-self)

انسان یک جزیره‌ی جدا نیست. ما از رابطه‌ها، تجربه‌ها و محیط اثر می‌گیریم و اثر می‌گذاریم. این مراقبه، مانع از قضاوت‌های زودهنگام و سرزنش‌های افراطی می‌شود، چون باعث می‌شود مسائل مختلف را به صورت شبکه‌ای از اتفاقات و عواملِ مختلف ببینیم.

۳) نیروانا (Nirvana)

نیروانا در این کتاب، یک مفهوم دور و دست‌نیافتنی نیست؛ بیشتر به معنای رهایی از ترس و میلِ افراطی برای به‌دست آوردن، مطرح می‌شود. نتیجه‌ی عملی‌اش این است: وقتی ذهن از ترس یا حرص تغذیه نکند، تصمیم‌ها درست‌تر و سنجیده‌تر می‌شوند.

۴) تهی‌بودن (Emptiness)

هیچ چیز، کاملا مستقل و جدا از عوامل دیگر، شکل نمی‌گیرد. این مراقبه باعث می‌شود آدم‌ها و اتفاق‌ها را به‌صورت تک‌لایه نبینید و حاصلش، انعطاف ذهنی بیشتر و جلوگیری از تصمیم‌های شتاب‌زده‌ و نادرستِ در زندگی است.

۵) بی‌نشانی (Signlessness)

برچسب‌های ثابت، فهم ما را محدود می‌کنند؛، چه درباره‌ی خودمان، چه دیگران. وقتی کسی را با یک تصویر قطعی تعریف کنیم، راه تغییر را می‌بندیم. این تمرکز تمرینِ دیدنِ واقعیتِ زنده است؛ واقعیتی که می‌تواند هر روز، متفاوت باشد.

۶) بی‌هدف‌بودن (Aimlessness)

منظور، بی‌برنامگی نیست. پیامش این است که زندگی را فقط به مقصدهای آینده گره نزنید. وقتی ارزش را صرفا به رسیدن بدهید، خودِ مسیر فرساینده می‌شود. این مراقبه، فشار مزمنِ عجله و وابستگی شدید به نتیجه‌ را کمتر می‌کند.

۷) بی‌اشتیاقی/رها شدن از میلِ اجباری (Non-craving)

هدف، حذف خواسته‌ها نیست؛ هدف، شناخت لحظه‌ای است که خواستن به اجبار تبدیل می‌شود. این مراقبه باعث می‌شود از چرخه‌های فرساینده مثل نیاز دائمی به تایید یا مقایسه‌های بی‌پایان فاصله بگیرید و آزادی بیشتری تجربه کنید.

معرفی نویسنده‌ی کتاب

تیک نات هان، راهبِ بودایی، نویسنده و کُنشگر صلحِ اهل ویتنام بود که به‌عنوان یکی از چهره‌های اثرگذار در زمینه‌ی ذهن‌آگاهی، جهان شناخته می‌شود.

مارتین لوتر کینگ جونیور در سال ۱۹۶۷، هنگام معرفی او برای دریافت جایزه‌ی صلح نوبل، از تیک نات هان به‌عنوان مروج صلح و پرهیز از خشونت، یاد کرده بود. 

از اتفاق‌های مهم زندگی تیک نات هان، شکل‌گیری سنت و مرکز تمرینی دهکده آلو (plum village) است؛ مرکزی که در سال ۱۹۸۲ در جنوب‌غرب فرانسه پایه‌گذاری شد و بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز آموزش ذهن‌آگاهی در جهان تبدیل شد. حرف‌هایش فقط در کتاب نماند و یک سبک زندگی عملی پشت آن شکل گرفت و به مرور، مخاطبان زیادی پیدا کرد.

از نظر سبک نگارش، تیک نات هان به‌صورت مستقیم، مرحله‌به‌مرحله و تمرین‌محور می‌نویسد. به‌جای اینکه وارد مباحثِ پیچیده‌ی فلسفی شود، موقعیت‌های آشنا و رایجِ روزمره را برای خواننده، مثال می‌زند و از او می‌خواهد در همان موقعیت‌‌ها، یک تغییر کوچک ایجاد کند. مثلِ مکث قبل از واکنش، توجه به تنفس، یا گوش دادنِ کامل به طرف مقابل. نتیجه‌ی این است که مخاطب حس می‌کند با یک متن قابل اجرا طرف است، نه مجموعه‌ای از جملات زیبا که فقط روی کاغذ نوشته‌ شده‌اند.

تیک نات هان علاوه بر کتاب هنر زندگی کردن، به نگارش کتاب‌های معروف و کاربردی دیگری مثل، ترس، راه و رسم آرامش و معجزۀ توجه آگاهی هم پرداخته است.

چرا باید کتاب هنر زندگی کردن را بخوانیم؟

اولین دلیل، شفافیتِ هدفِ است.

این کتاب نمی‌خواهد با چند جمله‌ی انگیزشی، حال شما را برای چند ساعت، خوب کند. بلکه دنبال یک تغییر ریشه‌ای‌ است. یاد گرفتن هنر زندگی‌کردن با ذهن‌آگاهی، برای پیدا کردن پاسخ‌های عمیق‌تر و تجربه‌ی آرامشِ درونی. در نتیجه فشار و آشفتگی ذهن، کم شود و فرد به آرامش و تمرکز واقعی، نزدیک‌تر شود.

دومین دلیل، داشتن ساختارِ مشخص است.

وقتی کتاب بر پایه‌ی هفت مراقبه سازماندهی می‌شود، می‌توانید به جای اینکه چند نکته بخوانید و رها کنید، هر مراقبه را در یک هفته یا چند روز انجام دهید، سپس سراغ بعدی بروید.

سومین دلیل، نگاه واقع‌گرایانه به رنج است.

کتاب از ابتدا با این فرض جلو می‌رود که رنج بخشی از زندگی است، نه یک نقص شخصی و به جای نصیحت‌ها و جملات تکراری، یاد می‌دهد چه زمانی با رنج بجنگیم و چه زمانی به جای جنگ، آن را بفهمیم و مسیرش را تغییر دهیم.

چهارمین دلیل، پرداختنِ عمیق به موضوعات مهمی مانند مرگ و ترس از آن است که معمولا در کتاب‌های توسعه فردی، یا خیلی سطحی مطرح می‌شوند و یا با شعار‌ی تزئینی، پوشانده می‌شوند. 

پنجمین دلیل، تناسب کتاب هنر زندگی کردن با سبک زندگی امروزی است. 

خیلی‌ از افراد، زمان برای انجامِ مراقبه‌ی طولانی مدت ندارند یا با فضای رسمی تمریناتِ رایجِ مراقبه، کنار نمی‌آیند. این کتاب تلاش می‌کند مراقبه را به موقیعت‌های پیش پا افتاده و رایجِ زندگی روزمره وصل کند؛ همین باعث می‌شود برای فردی که بین مشغله‌های زندگی روزمره‌ی گیر کرده، نیز قابل استفاده باشد.

مطالعه‌ی کتاب هنر زندگی کردن را به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

افرادی که اضطراب و نشخوار فکری زیادی دارند و درگیر ترس از آینده یا گیر کردن در گذشته‌ هستند. این افراد معمولا بعد از هر اتفاق در زندگی، وارد چرخه‌ی افکار منفی و نگرانی بیش از حد، می‌شوند. این کتاب برای چنین افرادی بسیار مفید خواهد بود، چرا که به‌جای نصیحت و جملات انگیزشی سطحی، روی کسبِ یک مهارت عملی تمرکز می‌کند. یعنی برگرداندن توجه به همین لحظه و کم کردن واکنش‌های نادرست و شتاب‌زده‌ای که معمولا رنج را بیشتر می‌کنند.

کسانی که در روابط‌شان، سریع واکنش نشان می‌دهند یا بعد از یک بحث، ذهن‌شان ساعت‌ها در همان صحنه می‌ماند و انرژی‌شان را می‌گیرد. این کتاب کمک می‌کند بین بروزِ احساس و پاسخ، فاصله ایجاد شود؛ همین فاصله‌ و مکثِ کوچک، در عمل باعث می‌شود حرفی نزنید که بعدا پشیمان شوید، تصمیمی نگیرید که از سر عصبانیت باشد و بیشتر بتوانید حرف‌های طرف مقابل را بشنوید و درک کنید، نه اینکه فقط منتظر جواب دادن باشید.

مدیران، کارمندان، صاحبان کسب‌وکار و هر فردی که روزانه، تصمیم‌های زیادی می‌گیرد. تصمیم‌گیری زیاد، انرژی ذهنی را کاهش داده و فرد را مستعدِ بی‌دقتی و واکنش‌های نادرست در موقعیت‌های مختلف، می‌کند. مطالعه‌ی کتاب هنر زندگی کردن می‌تواند به‌عنوان یک راهکارِ موثر برای پاک‌سازی ذهن و ایجاد آرامش عمل کند؛ نه با انجام کارهای پیچیده و وقت‌گیر، بلکه با آموزش مکث‌های کوتاه و طرز فکر و نگاه‌های جدید.

این کتاب را چگونه بخوانیم تا اثر بگذارد؟

یک خطای رایج این است که کتاب‌ را با سرعت بالایی بخوانیم، چند جمله‌ی مهم را هایلایت و نت برداری کنیم. این کتاب اگر با این روش مطالعه شود، تاثیرِ کمی خواهد داشت، چون برای تمرین و اجرا نوشته شده است.

روش درست این است که هر بار، یک محور و مراقبه را انتخاب کنید و در یک موقعیت مشخص، تمرین کنید. مثلا تمرکز ناپایداری را وقتی به‌هم‌ریختگی یک برنامه یا تغییر یک تصمیم پیش می‌آید یا تمرکز بی‌نشانی را وقتی دارید درباره‌ی یک نفر قضاوت می‌کنید. این تبدیلِ ایده‌ی مراقبه به موقعیت‌های مختلف زندگی، همان چیزی است که کتاب را متمایز می‌کند.

بخشی از کتاب هنر زندگی کردن

پوچی به معنای عدم نیست. اینکه بگوییم تهی هستیم به این معنا نیست که وجود نداریم، هرچیزی فارغ از اینکه پُر است یا تهی، در وهله‌ی اول، آشکارا باید وجود داشته باشد. وقتی می‌گوییم فنجانی خالی است، فنجان باید وجود داشته باشد تا خالی باشد. وقتی می‌گوییم ما پوچیم، معنایش این است که باید وجود داشته باشیم تا تهی از خودِ جاودان و مجزای‌مان باشیم.

حدود سی سال پیش، دنبال واژه‌ای می‌گشتم تا همبستگی عمیق‌مان با همه چیز را توصیف کنم. از واژه‌ی با هم بودن خوشم می‌آمد؛ اما سرانجام سراغ واژه‌ی هم‌هستی رفتم. فعل بودن، ممکن است گمراه کننده باشد؛ چون نمی‌توانیم خودمان به تنهایی باشیم. «بودن» همیشه به معنای هم‌هستی» است. اگر پیشوند «هم» را به «هستی» اضافه کنیم، به واژه‌ی جدید هم‌هستی می‌رسیم.  هم‌هستی واقعیت را دقیق‌تر منعکس می‌کند، ما با یکدیگر و با کل زندگی هم‌هستی هستیم. زیست شناسی به اسم لوییز توماس را می‌شناسم که خیلی به تحقیقاتش علاقه دارم. او توضیح داده که بی‌شمار موجودِ زنده‌ی کوچک، جسم‌های انسانی‌مان را سهیم‌اند، اجاره کرده‌اند و گرفته‌اند که بدون آن‌ها نمی‌توانیم عضله‌ای را تکان دهیم، انگشت‌مان را به چیزی بزنیم یا فکری کنیم.

تَنِ ما، مجموعه‌ای عظیم است و تریلیون‌ها یاخته‌ی غیر انسانی در آن وجود دارد که تعدادشان حتی از یاخته‌های انسانی هم بیشتر است و ما بدون آن‌ها نمی‌توانستیم در این لحظه، اینجا باشیم. بدون آن‌ها نمی‌توانیم بیندیشیم و حس کنیم و حرف بزنیم. توماس می‌گوید هیچ موجود واحدی وجود ندارد. کل سیاره‌ی زمین، یک یاخته‌ی عظیم و زنده است که نفس می‌کشد و بی‌شمار اندام زنده دارد که با یکدیگر هم زیستی دارند. می‌توانیم پوچی و هم‌هستی را همه جا در زندگی روزمره‌مان ببینیم. اگر به بچه‌ای نگاه کنیم، خیلی راحت می‌توانیم پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ بچه را در او ببینیم. از طرز نگاهش و طرز رفتارش یا حرف‌هایی که می‌زند. حتی مهارت‌ها و استعدادهایش هم با والدینش، یکی‌اند.

خرید کتاب هنر زندگی کردن

اگر تصمیم دارید از تمرینات کاربردی و مفید کتاب هنر زندگی کردن استفاده کنید، می‌توانید این کتاب را از سایت فیدیبو تهیه کرده و مطالعه و تمرین ِ مراقبه‌های آن را شروع کنید.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب

• کتاب نیروی حال اثر اکهارت تُله - نشر کلک آزادگان
• کتاب انسان در جستجوی معنا اثر ویکتور فرانکل - انتشارات درسا
• کتاب چهار میثاق اثر دون میگوئل روئیز- نشر ذهن‌آویز