
علی عبداللهی، شاعر، مترجم و پژوهشگر ایرانی، متولد ۱۰ فروردین ۱۳۴۷ در روستای سیوجان از توابع بیرجند است. نام او برای خوانندگان ادبیات آلمانی با ترجمه آثاری از راینر ماریا ریلکه، فریدریش نیچه، فرانتس کافکا، برتولت برشت و هرمان هسه آشناست. عبداللهی در کنار ترجمه، مجموعههای شعر خود را هم منتشر کرده و در حوزه ادبیات کودک و نوجوان و پژوهش ادبی فعالیت داشته است.
علی عبداللهی دوران دبستان و راهنمایی را در روستای زادگاهش گذراند و برای ادامه تحصیل به بیرجند رفت. او در دبیرستان شریعتی این شهر، در رشته فرهنگ و ادب دیپلم گرفت. مسیر زندگیاش بعدها از این روستای خراسان جنوبی به تهران و جهان ادبیات آلمانی رسید. عبداللهی در سال ۱۳۶۵ در رشته زبان و ادبیات آلمانی دانشگاه شهید بهشتی پذیرفته شد. سپس تحصیل را در دانشگاه تربیت مدرس ادامه داد و مدرک کارشناسی ارشد همین رشته را گرفت. موضوع پایاننامهاش «شعر انضمامی و تأثیر آن بر آموزش زبان آلمانی» بود.
عبداللهی در کنار ترجمه، سابقه تدریس در دانشگاههای تهران، اصفهان و دانشگاه آزاد را دارد. او با نشریات ادبی نیز همکاری کرده و در زمینه ادبیات فارسی و آلمانی و ادبیات تطبیقی مقاله نوشته است.
علی عبداللهی پیش از آنکه فقط با نام نویسندگان آلمانی شناخته شود، شاعر فارسیزبان است. «هی راه میروم در تاریکی»، «این است که نمیآید»، «بادها شناسنامه مرا بردند»، «درود بر نهنگ» و «هندسه بلوط» از مجموعههای شعر او هستند.
راینر ماریا ریلکه از شاعرانی است که عبداللهی بارها به او بازگشته است. «سوگسرودههای دوئینو و اشعار دیگر»، «کتاب ساعات و روایت عشق و مرگ» و کتابهایی درباره شناخت ریلکه، این توجه پیوسته را نشان میدهند.
نیچه نیز از نامهای پررنگ در ترجمههای عبداللهی است. «آواره و سایهاش» و «سپیدهدمان» در کنار گزیدههایی از شعر و نامههای نیچه، بخشی از این کارنامه را تشکیل میدهند. این تنوع اهمیت دارد، چون خواننده را با صورتهای متفاوت نوشتن نیچه روبهرو میکند. یکجا با اندیشههای کوتاه و فشرده مواجه میشویم و جایی دیگر با شعر یا نامهای شخصی. کنار هم خواندن این متنها، تصویر گستردهتری از نویسنده به دست میدهد.
عبداللهی آثاری از میشائیل انده، اریش کستنر و فرانتس هولر را نیز ترجمه کرده است. «جیم دکمه و لوکاس لوکوموتیوران»، «سفرهای گالیور» به روایت کستنر و «یک جفت چکمه برای هزارپا» از نمونههای این بخشاند. در این کتابها، زبان و مخاطب با متن فلسفی یا شعر بزرگسال متفاوتاند.
در ترجمههای عبداللهی، شعر جایگاه مهمی دارد، اما داستان نیز حضور پررنگی پیدا کرده است. او آثاری از کافکا، روبرت موزیل، گوتفرید کلر، هاینریش بل و الیاس کانتی را به فارسی ترجمه کرده است. این نویسندگان جهان یکسانی ندارند. خواننده از یک روایت اجتماعی به داستانی ذهنی یا موقعیتی نامعمول میرسد. همین تفاوتها باعث میشوند دنبالکردن کارنامه یک مترجم، به آشنایی با چند شیوه داستانگویی تبدیل شود.
برای شناخت کارنامه عبداللهی، بهتر است مجموعههای شعر خودش را کنار ترجمهها ببینیم. از میان آثار او میتوان به این کتابها اشاره کرد:
«قورباغهها جدیجدی میمیرند» گزیدهای از شعر آلمانی با گردآوری و ترجمه علی عبداللهی است. بنابراین، با دفتر شعر یک شاعر واحد روبهرو نیستیم؛ کتاب دریچهای به چند صدا و تجربه شعری باز میکند. این مجموعه برای خوانندهای مناسب است که میخواهد بهجای شروع از آثار کامل یک شاعر، نمونههایی از شعر آلمانی بخواند و بعد مسیر مورد علاقهاش را دنبال کند.
.
«سوگ سرودههای دوئینو و اشعار دیگر» از ترجمههای عبداللهی از راینر ماریا ریلکه است. این کتاب فرصتی برای آشنایی با یکی از بخشهای مهم شعر ریلکه فراهم میکند؛ شعری که خواننده را به مکث و بازخوانی دعوت میکند. برای ورود به این مجموعه بهتر است عجله نکنید. خواندن چندباره شعرها و توجه به پیوند تصویرها، بخشی از تجربه آن است.
«آمریکا» رمانی ناتمام از فرانتس کافکاست که با ترجمهٔ علی عبداللهی در نشر مرکز منتشر شده است. داستانِ ورود جوانی به جهانی تازه، زمینهای میسازد برای مواجهه با بیگانگی، قدرت و موقعیتهایی که بهآسانی قابل فهم نیستند. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند بخشی متفاوت از داستاننویسی کافکا را تجربه کنند و جهان او را فقط از مسیر «مسخ» یا «محاکمه» نشناسند.
«لطفا کتابهایم را نخوان» گزیدهای از نامههای نیچه به مادرش است که عبداللهی ترجمه کرده است. در اینجا با صورتبندیهای فلسفی یک کتاب نظری روبهرو نیستیم؛ نامه، امکان دیدن جنبهای شخصیتر از زندگی نویسنده را فراهم میکند. این عنوان برای علاقهمندان به نامهنگاری و رابطه زندگی روزمره با کار فکری جذاب است.
«ترک برلین کنیم و یار و دیار» نوشتهی مارگارته دراخنبرگ است. کتاب با روایتهایی طنزآمیز از زندگی و آثار هاینریش هاینه، شاعر آلمانی، به سراغ شخصیت او میرود؛ شاعری که سانسور و تبعید نیز بخشی از زندگیاش بود. برای کسی که میخواهد هاینه را فراتر از شعرهایش بشناسد، این حکایتها راهی صمیمیتر برای آشنایی با او باز میکنند.
«۴۳ داستان عاشقانه» با انتخاب و ترجمهی علی عبداللهی منتشر شده است. این کتاب مجموعهای از داستانهایی از ریلکه، کافکا، کالوینو، کورتاسار و نویسندگان دیگر را نیز در بر دارد. کنار هم قرارگرفتن این صداهای متفاوت، فرصتی برای تجربهی شکلهای گوناگون داستان کوتاه فراهم میکند؛ از زندگی روزمرهی یک زوج کارگر تا جهان نامأنوس داستانهای کافکا.
«مهمانهای ناخوانده» مجموعهای از ۲۳ داستان کوتاه هاینریش بل است. طنز تلخ و نگاه انتقادی بل به مناسبات اجتماعی، در این داستانها با توجه او به زندگی آدمها همراه میشود. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند نویسندهی «عقاید یک دلقک» را در قالب داستان کوتاه نیز بشناسند و ببینند چگونه از موقعیتهای کوچک، پرسشهایی دربارهی جامعه و رفتار انسان بیرون میکشد.
کتاب «همترانه با گرونیکا» گزیدهای از نقاشیهای پابلو پیکاسو را کنار شعرهایی از شاعران جهان قرار داده است. کتاب فرصتی برای رفتوبرگشت میان تصویر و کلمه میسازد؛ دیدن یک نقاشی و سپس خواندن شعری که میتواند دریافت ما را از آن تغییر دهد. برای علاقهمندان به شعر و هنرهای تجسمی، جذابیت این مجموعه در همین همنشینی است؛ تجربهای که هم تماشاکردن میخواهد و هم خواندن
از میان نویسندگان و شاعرانی که عبداللهی آثارشان را ترجمه کرده، میتوان به این نامها اشاره کرد:























