
فیدیبو از سال ۱۳۹۲ فعالیتش را با کتاب الکترونیکی شروع کرد. کتاب را قانونی بخرید و بهجای نسخهی چاپی، روی موبایل یا تبلت بخوانید. اما فیدیبو در این سالها فقط یک کتابفروشی آنلاین نمانده است.
امروز کتاب الکترونیکی و صوتی همچنان بخش اصلی فیدیبو هستند، اما کنار آنها پادکست، مجله، سریال صوتی و تولیدات اختصاصی، برگزاری فیلم-کنسرت و تئاتر هم قرار گرفتند. بعضی از این محصولات اصلا نسخهی صوتی یک کتاب چاپشده نیستند. از اول برای شنیدن ساخته شدند. سریال صوتی آخرین دکه تا تهران و سنگچشم نمونههای همین شکل تازهی قصهگوییاند.
فیدیبو علاوه بر عرضهی آثار ناشران مختلف، خودش هم در تولید بعضی پروژهها نقش دارد. نسخهی صوتی «کلیدر»، مجموعهی «گرامافون»، سریالهای صوتی و دوماهنامهی «فیل» از جملهی این تولیدات هستند.
در فیدیبو میتوانید کتاب الکترونیکی بخوانید، کتاب صوتی گوش بدهید و پادکستهای مختلف را دنبال کنید. اما در کنار این قالبهای آشنا، بخشی از محصولات فیدیبو فقط برای این پلتفرم تولید شدهاند.
سریالهای صوتی یکی از مهمترین نمونهها هستند.
در سریال صوتی قصه در چند اپیزود جلو میرود و هر قسمت بخشی از ماجرا را تعریف میکند. ممکن است فقط یک راوی داشته باشد یا چند بازیگر نقش شخصیتها را اجرا کنند. موسیقی، افکتهای صوتی و بازی با صدا هم میتوانند بخشی از خود داستان باشند.
برای همین سریال صوتی را نباید با کتاب صوتی یکی دانست. کتاب صوتی معمولا اجرای صوتی متنی است که از قبل در قالب کتاب نوشته شده. اما سریال صوتی میتواند از روز اول برای شنیده شدن طراحی شود.
فیدیبو تا امروز چند سریال صوتی در فضاهای مختلف ساخته است. از داستان جنایی و معمایی تا عاشقانه و تاریخی. بعضی در تهران امروز میگذرند و بعضی شنونده را به تهران دورهی جنگ جهانی دوم یا ایران اوایل قرن بیستم میبرند.
آخرین دکه تا تهران نوشتهی مهام میقانی، اولین سریال صوتی اختصاصی فیدیبو بود. این مجموعه 6 قسمت دارد. قصه با دو قتل شروع میشود. دو جنازه در دو نقطهی تهران که در نگاه اول هیچ ارتباطی با هم ندارند. پرونده به دست کارآگاه نقیبی میافتد و هرچه جلوتر میرود، فاصلهی میان این دو قتل کمتر میشود.
در تهران، فصل پیادهرویهای طولانی تهران فقط پسزمینهی قصه نیست. خودش یکی از شخصیتهای اصلی است. مهام میقانی در این مجموعه شش قصهی عاشقانه را در شش نقطهی تهران روایت میکند. آدمها عوض میشوند، محلهها تغییر میکنند و زمان عقب و جلو میرود، اما شهر همهی این روایتها را به هم وصل میکند.
کوچهها، ساختمانها و خیابانهای تهران در این مجموعه حافظه دارند. اتفاقی که سالها پیش در یک نقطه از شهر افتاده، میتواند هنوز روی زندگی شخصیتها سایه انداخته باشد. برای هر قسمت حتی مسیری روی نقشه در نظر گرفته شده تا شنونده بتواند جغرافیای قصه را در تهران دنبال کند.
تهران، فصل پیادهرویهای طولانی در نخستین دورهی جایزهی فیل، تندیس پرمخاطبترین سریال صوتی را گرفت.
لالهزار- پولونیا قصهی دیگری از مهام میقانی است، اما این بار تهران امروز را ترک میکنیم و به سالهای جنگ جهانی دوم میرویم. در آن سالها هزاران لهستانی که از جنگ و اردوگاههای شوروی جان سالم به در برده بودند، وارد ایران شدند. میقانی این اتفاق تاریخی را نقطهی شروع یک داستان خیالی کرده است. اجرای لالهزار ـ پولونیا گروهی است و بازیگرانی مثل سعید چنگیزیان، بهار کاتوزی، رضا بهبودی، مهسا حجازی و مهتاب ثروتی در آن حضور دارند. همین اجرای چندصدایی باعث شده مجموعه بیشتر از یک روایت ساده، به نمایش صوتی نزدیک شود. این اثر در 4 قسمت منتشر شده.
سنگ چشم نوشتهی شاهین نعمتی یک قصهی جنایی ـ تاریخی است که در ایران اوایل قرن بیستم میگذرد. فریدون آزاد یک پزشک است، اما پیدا شدن جنازهای مثلهشده او را وارد ماجرایی میکند که فاصلهی زیادی با زندگی معمول یک پزشک دارد. هرچه پرونده جلوتر میرود، پای سیاست، قاچاق تریاک، محفلهای پنهانی و اتفاقهایی بزرگتر از یک قتل به داستان باز میشود.
خود فریدون هم گذشتهی آرامی ندارد. تریاک مصرف میکند، کابوس میبیند و چیزهایی از زندگیاش وجود دارد که هنوز برای شنونده روشن نیست. همین گذشتهی مبهم در کنار پروندهی قتل، تعلیق قصه را بیشتر میکند. کاوه صالحی راوی «سنگچشم» است و مجموعه در شش قسمت روایت میشود.
اسم سروژ، یک مترجم قاتل از همان اول سوال میسازد: چطور یک مترجم ادبیات روسی میتواند قاتل باشد؟ سوسن سیرجانی داستان سروژ استپانیان را از سالهای پایانی زندگی او شروع میکند. سروژ در پاریس زندگی میکند و بیمار است. با نزدیک شدن به مرگ، خاطرات گذشته دوباره سراغش میآیند؛ خاطراتی از باکو، رشت و تهران و زندگیای که خانوادهاش همهی جزئیات آن را نمیدانند.
بعد از مرگ سروژ، دستنوشتهها و رازهای باقیمانده کمکم تصویر تازهای از او میسازند. داستان در کنار وجه جنایی، دربارهی مهاجرت، خانواده، گذشته و حافظه هم هست. اشکان عقیلیپور روایت این مجموعه را بر عهده دارد.
همهی تولیدات اختصاصی فیدیبو سریال صوتی نیستند. بعضی پروژهها در قالب کتاب صوتی یا مجموعهی داستان ساخته شدهاند و فقط در فیدیبو در دسترس قرار گرفتهاند.
گرامافون سراغ قصههای قدیمی رفته است. اما در دو مجموعه با دو شکل متفاوت. در سری اول، شرمین نادری داستانها و افسانههای محلی نقاط مختلف ایران را بازنویسی کرده و بهرام شاهمحمدلو آنها را روایت کرده است. داستانهایی که سالها دهانبهدهان نقل شدهاند، این بار در یک مجموعهی صوتی کنار هم قرار گرفتهاند.
در سری بعدی، شرمین نادری سراغ تاریخ رفت و اتفاقهایی از دورهی قاجار و سالهای بعد را به شکل داستان بازنویسی کرد. این بار احترام برومند راوی مجموعه است.
مجموعه صوتی کلیدر محمود دولتآبادی از بزرگترین رمانهای ادبیات معاصر ایران است. رمانی دهجلدی که نوشتن آن سالها زمان برد و زندگی خانوادهای روستایی و عشایری را در خراسان روایت میکند.
تولید نسخهی صوتی چنین رمانی پروژهی مفصلی بود. آرمان سلطانزاده راوی اصلی و سرپرست گویندگان است و گروهی از گویندگان هم شخصیتهای مختلف را اجرا کردهاند. کتاب صوتی کلیدر نوشته محمود دولت آبادی در نخستین دورهی جایزهی فیل، تندیس پرمخاطبترین کتاب صوتی داستانی ایرانی را دریافت کرد.
کان لم یکن نوشتهی امیرعلی نبویان است و خود او هم نسخهی صوتی را اجرا کرده است. داستان در سرزمینی خیالی میگذرد، اما این خیال قرار نیست از دنیای واقعی خیلی دور باشد. نبویان از طنز و فضای فانتزی کمک میگیرد تا دربارهی قدرت، سیاست، جامعه و رفتار آدمها حرف بزند.
یکی از جذابیتهای نسخهی صوتی حضور خود نویسنده بهعنوان راوی است. کسانی که اجرای نبویان را میشناسند، با همان ریتم و لحن آشنای او روبهرو میشوند؛ لحنی که شوخیها و بازیهای کلامی متن را بهتر منتقل میکند.
هزار و یک عصر یکی دیگر از تولیدات صوتی اختصاصی فیدیبو است. این پادکست در کنار کتابها و سریالهای صوتی نشان میدهد تولید محتوای فیدیبو فقط به تبدیل کتابهای چاپی به نسخهی صوتی محدود نیست و قالبهای مستقل صوتی هم بخشی از محصولات آن هستند.
«فیل» دوماهنامهی فرهنگی و ادبی فیدیبو است که بهصورت الکترونیکی منتشر میشود. هر شماره یک موضوع محوری دارد و مطالب مختلف مجله از زاویههای متفاوت به همان موضوع نزدیک میشوند. ادبیات بخش مهمی از «فیل» است، اما همهی مجله نیست. سینما، تئاتر، موسیقی، هنر، جامعه و تجربههای روزمره هم وارد پروندههای آن میشوند. شمارههای دوماهنامهی «فیل» بهصورت رایگان در فیدیبو منتشر میشوند.
شماره سوم: روایت زن در هنر و ادبیات
فیدیبو سرویس پخش پادکست هم دارد. یعنی در کنار کتابهای صوتی میتوانید برنامههای صوتی مختلف را پیدا کنید و قسمتهای آنها را بشنوید. موضوع پادکستها متنوع است. از داستان و تاریخ تا سینما، جامعه، کسبوکار، علم، طنز و سبک زندگی. پادکستهایی مثل «بنفش»، «عصر حجر»، «رختکن بازندهها»، «چنین شد» و «رادیو تراژدی» از جمله برنامههایی هستند که میتوانید در فیدیبو دنبال کنید.
«جایزهی فیل» جایزهی کتاب الکترونیکی و صوتی فیدیبو است. نخستین دورهی آن در سال ۱۴۰۳ و همزمان با دهمین سال فعالیت فیدیبو برگزار شد. نکتهی متفاوت این جایزه شیوهی انتخاب آثار بود. در دورهی اول خبری از هیئت داوران به شکل معمول جوایز ادبی نبود. رفتار کاربران فیدیبو در طول سالها نقش مهمی در انتخابها داشت. اینکه چه کتابهایی بیشتر خوانده یا شنیده شدند و کاربران چه امتیازها و نظرهایی برای آنها ثبت کردهاند.
در این دوره کتابهای الکترونیکی و صوتی، نویسندگان، مترجمان و مروجان کتابخوانی در بخشهای مختلف جایزه گرفتند.

















