
مهرداد صدقی در سال ۱۳۵۶ در بجنورد به دنیا آمد و همچنان زنده است. او نویسنده و طنزپرداز ایرانی و عضو هیئت علمی دانشگاه گنبدکاووس است. بیشتر خوانندگان نام او را با «آبنبات هلدار» و ادامههای آن میشناسند. مجموعهای که زندگی یک خانوادهی بجنوردی را از دههی شصت تا سالهای بعد، با زبانی شیرین و شوخ روایت میکند.
مهرداد صدقی دوران کودکی و نوجوانی خود را در بجنورد گذراند. فضای محله، مدرسه، روابط خانوادگی و زبان مردم این شهر بعدها به بخش مهمی از داستانهایش تبدیل شد. او در سال ۱۳۷۵ وارد رشتهی صنایع چوب و کاغذ در دانشگاه گرگان شد و دورههای کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را در همین زمینه ادامه داد. پس از پایان تحصیل نیز بهعنوان عضو هیئت علمی دانشگاه گنبدکاووس فعالیت کرد.
زندگی دانشگاهی صدقی از نویسندگی او جدا نماند. آشنایی با فضای نشریات دانشجویی و تشویق یکی از استادان، او را به نوشتن طنز جدیتر کرد. نخستین نوشتهی منتشرشدهاش در سال ۱۳۷۹ در یک جشنوارهی طنز دانشجویی مطرح شد. بعد از آن، نوشتههای کوتاه و طنزهایش در نشریات مختلف منتشر شدند و بخشی از آنها در نخستین کتابش، نقطه ته خط، کنار هم قرار گرفتند.
صدقی دربارهی علاقهاش به طنز گفته است که در خانواده و زادگاهش شوخطبعی حضوری پررنگ داشته است. مادرش نیز از او خواسته بود کاری نکند که مردم غمگین شوند و اگر میتواند، آنها را بخنداند. این نگاه را میتوان در بیشتر آثارش دید. طنز او معمولا از خشونت کلامی یا تمسخر مستقیم آدمها ساخته نمیشود؛ خنده بیشتر از سوءتفاهمها، تفاوت نسلها، روابط فامیلی و گرفتاریهای کوچک روزانه میآید.
او در آغاز بیشتر متنهای کوتاه مینوشت، اما بهمرور به داستانهای بلندتر روی آورد. صدقی در مصاحبههایش از طنزنویسانی مانند منوچهر احترامی، عمران صلاحی و ابوالفضل زرویی نصرآباد و همچنین جووانی گوارسکی بهعنوان نویسندگان مورد علاقهاش یاد کرده است. با اینحال، چیزی که آثار او را مشخص میکند، پیوند طنز با فرهنگ بومی خراسان شمالی و خاطرات زندگی در بجنورد است.
نقطهی مهم کارنامهی صدقی انتشار «آبنبات هلدار» در سال ۱۳۹۲ بود. این کتاب از زبان محسن، پسر کوچک و بازیگوش یک خانوادهی پنجنفره، روایت میشود. داستان در بجنورد دههی شصت میگذرد. زمانی که جنگ ایران و عراق در جریان است، برادر بزرگتر محسن به جبهه میرود و خانواده در کنار نگرانیهای جدی، زندگی عادی خود را نیز ادامه میدهد.
صدقی بهجای تمرکز مستقیم بر میدان جنگ، سراغ خانهها و محلههای دور از جبهه میرود. صف خرید، عروسی، مدرسه، تلویزیون رنگی، خوراکیهای تازه، دعواهای خواهر و برادری و حرفهای بیبی، مواد اصلی داستاناند. نگاه کودکانهی محسن حتی موقعیتهای جدی را از زاویهای غیرمنتظره نشان میدهد و همین فاصله میان برداشت او و واقعیت، طنز میسازد.
استفاده از واژهها و آهنگ گفتار بجنوردی یکی دیگر از ویژگیهای کتاب است. لهجه در داستان فقط وسیلهای برای خنداندن نیست؛ شخصیتها را واقعیتر میکند و هویت محلی آنها را نشان میدهد. «آبنبات هلدار» با استقبال گستردهای روبهرو شد، عنوان کتاب سال جشنوارهی حبیب غنیپور را به دست آورد و انتخاب آن در بخش «بخون و ببر» برنامهی خندوانه، نویسنده را به گروه بزرگتری از مخاطبان معرفی کرد.
آبنبات هل دار شناختهشدهترین کتاب مهرداد صدقی و بهترین راه آشنایی با جهان داستانی اوست. روایت کودکانه، خانوادهی شلوغ و دوستداشتنی، فضای بجنورد و خاطرات دههی شصت، کتاب را برای خوانندگان نسلهای مختلف جذاب کرده است. کسانی که آن دوران را دیدهاند با جزئیات داستان خاطره دارند و خوانندگان جوانتر تصویری زنده از زندگی روزمرهی آن سالها به دست میآورند. کتاب صوتی آبنبات هل دار را در فیدیبو بشنوید.
اگر خواننده بخواهد مسیر زندگی محسن را کامل دنبال کند، بهتر است کتابها را بهترتیب بخواند: «آبنبات هلدار»، آبنبات پستهای، آبنبات دارچینی، آبنبات نارگیلی و آبنبات لیمویی. هر جلد ماجراهای مستقلی دارد، اما شناخت قبلی از اعضای خانواده و گذشتهی محسن، لذت ادامهی داستان را بیشتر میکند.
آخرین نشان مردی رمانی طنز دربارهی خانواده، پدر شدن و تصورهای رایج از مردانگی است. صدقی در این کتاب نیز از دردسرهای روزمره و روابط میان اعضای خانواده برای ساختن موقعیتهای خندهدار استفاده میکند، اما شخصیتها و فضای آن با مجموعهی آبنباتها تفاوت دارند. مجموعهی تلویزیونی «پدر پسری» نیز با اقتباس از این رمان ساخته شد. «دومین نشان مردی» ادامهی همین جهان داستانی است.
لعبتکان نشان میدهد که کار صدقی به طنز خانوادگی محدود نیست. این رمان بلند، اثری فانتزی، معمایی و تاریخی است که از داستانها و شخصیتهای کمتر شناختهشدهی شاهنامه الهام میگیرد. کتاب بیش از نهصد صفحه دارد و نوشتن آن تجربهای متفاوت در کارنامهی نویسنده به شمار میآید. لعبتکان پیش از انتشار، رتبهی سوم بخش رمان چهارمین جایزهی ملی داستان حماسی را به دست آورد و در سال ۱۴۰۴ از سوی سوره مهر عرضه شد.
نقطه ته خط مجموعهای از نوشتههای کوتاه طنز است و دورهی آغاز کار نویسنده را نشان میدهد. «تعلیمات غیراجتماعی»،«مغزنوشتههای یک نوزاد»، «سال سیل» از دیگر آثار او هستند.