فیدیبو نماینده قانونی نشر نی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب خردکشی

کتاب خردکشی
روشنفکران و انقلاب اکتبر

نسخه الکترونیک کتاب خردکشی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۷,۹۲۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب خردکشی

«روشنفکری» مفهومی است برآمده از جوامع مدرن که گرچه نسبتی با اندیشه‌ورزی و روشنگری و گاه نخبگی و تحصیل‌کردگی دارد، ولی برابرنهاده و جایگزین آن‌ها نیست. بااین‌همه، اگر عصر روشنگری را آغاز پی‌ریزی دوران مدرن در نظر بگیریم که در آن جهان‌نگری و نظام ارزشی و شیوۀ تفکر اروپائیان یکسره از نو شکل گرفت، شاید بتوان مفهوم «روشنفکری» را زائیدۀ روح جنبش روشنگری دانست. اما از پیدایش مفهوم «روشنفکری»، به تعبیر امروزی، یک سده و اندی سال بیش نمی‌گذرد و کم نیستند جوامعی که در آن‌ها روشنفکران از همان آغاز در معرض حمله‌های سیاسی صاحبان قدرت و برخوردهای نظریِ منتقدان بوده‌اند. در بسیاری از جوامع، بازده تلاش‌های روشنفکران از جانب مردم عادی بسیار کمتر از فعالیت‌های کارگزاران و کنشگران سیاسی به‌ رسمیت شناخته می‌شود. شاید این امر به طرز نگاه روشنفکران به مسائل مختلف جامعه و به‌خصوص زبان نوشتاری و شیوۀ بیان آنان برمی‌گردد که در بسیاری از موارد دشوار، پیچیده و تا حدی ناروشن است. البته امتیاز کاربُرد چنین زبانی آن است که، برخلاف زبان بسیاری از سیاستمداران، کلیشه‌ای و عوام‌فریبانه نیست، ولی این امتیاز زمانی رنگ می‌بازد و به ضد خود بدل می‌شود که روشنفکران همچنان بر کاربُرد زبانِ یأجوج و مأجوج خود پافشاری کنند و کماکان در برج عاج نظریه‌پردازی‌های انتزاعی جا خوش کنند و کنش و واکنش‌هایشان به‌دور از واقعیت‌های اجتماعی باشد.

ادامه...
  • ناشر نشر نی
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.64 مگابایت
  • تعداد صفحات ۲۶۲ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب خردکشی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



روشنفکران روس و انقلاب اکتبر

از «اصحاب راه نما» تا «جنبش فرهنگ پرولتاریایی»
در اکتبر سال ۱۹۱۷ میلادی، اولین نظام تمامیت خواه عصر جدید در روسیه سربرآورد و رویای باورنکردنیِ بسیاری از مارکسیست ها به واقعیت پیوست. ناکجاآبادی در نقشه جغرافیایِ جهان جایی برای خود باز کرد و به سرزمینی قدرتمند تبدیل شد. حال این آرمان شهر نه تنها می بایست نشانه هایی از آرمان شهر تامس مور و آفتاب شهر تومازو کامپانلا و آتلانتیس جدید فرانسیس بیکن را در خود داشته باشد، بلکه همچنین می بایست مظهر عینی مانیفست حزب کمونیست کارل مارکس و فریدریش انگلس و مدینه فاضله روشنفکران آرمانخواه هم بشود.
رخداد انقلاب اکتبر در میان متفکران و روشنفکران روس و دیگر روشنفکران جهان، اعم از اندیشه ورزان و نویسندگان و هنرمندان، واکنش های گوناگونی برانگیخت. پرداختن به همه این گرایش ها از حوصله و حجم کتاب پیش رو بیرون است؛ خاصه آن که هدف از تالیف این کتاب واکاوی نظر و نظریه های برخی از روشنفکران غربی درباره انقلاب اکتبر و بازتاب امید و انتظار و سپس سرخوردگی شماری از آنان از نظام کمونیستی تازه تاسیس شده اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی است. در این بخش در نظر نداریم به روشنفکرانِ منتقد و معترضی که ناگزیر در لاک خود رفتند و گوشه نشینی و، به بیانی، «درون کوچی»(۱) اختیار کردند بپردازیم، بلکه قصد داریم، نخست و بسیار کوتاه، صرفاً دیدگاه ها و واکنش های دو گروه از متفکران و روشنفکران روسی را بررسی کنیم که در دو دهه نخست قرن بیستم میلادی به گونه ای در فرایند انقلاب قرار داشتند و کوشیدند تا با نقادی و بیان دیدگاه هایشان و با اعلام مخالفت یا موافقت خود با جریان انقلاب، در تحولات و شکل گیری آینده این سرزمین تاثیر بگذارند.

اصحاب راه نما

چند سال پیش از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ تنی چند از متفکران و روشنفکران روسی، در مجموعه مقالاتی که در سال ۱۹۰۹ در کتابی با عنوان راه نما(۲) منتشر کردند، وقوع چنین رخدادی را پیش بینی کرده و همواره درباره پیامدهای فاجعه بار تلاش های آرمان پرستانه ای هشدار داده بودند که در حال شکل گیری بود. این مقاله ها تحولات فکری سیمون فرانک(۳)، نیکالای بِردیایف(۴)، پِتر استرووه(۵)، سرگِی بولگاکف(۶)، و چند تن دیگر از اندیشه ورزان روسی را نشان می داد که در خلال انقلاب ۱۹۰۵ روسیه، تحت تاثیر اندیشه های نوکانتی و دلبستگی به آزادی های فردی و پایبندی به اصول اخلاقی، از موضع انقلابی و مارکسیستی پیشین خود فاصله گرفته و موضعی لیبرالی اختیار کرده بودند. مواجهه و موضع اصحاب راه نما در قبال پدیده انقلاب و نقد و نظرشان درباره نقش و جایگاه روشنفکران، برخلاف نظریه ها و نوشته های رهبران انقلاب و روشنفکران طرفدارشان، در تاریخ اندیشه قرن بیستم کمتر شناخته شده و به ندرت به آن اعتنا یا استناد شده است. آنان در نوشته های خود، قاطعانه و بی امان، ناشکیباییِ انقلابی بخشی از روشنفکران روسی را به نقد می کشیدند و با مردود شمردن خشونت انقلابی و گسترش هرج و مرج و «آشفتگی اخلاقی»، با نقد احزاب تندرو و جامعه روشنفکری روسیه، آنان را به جزم گرایی، نیست انگاری، خودسانسوری و ستایش قدرت متهم می کردند. نویسندگان مجموعه مقالات راه نما، به روشنفکران هشدار می دادند که از این توهم و تصور باطل دست بردارند که با از میان برداشتن «شَرّ مطلق»، که روشنفکران تجسم واقعی آن را در حکومت تزارها می دیدند، خودبه خود سازوکار گسترده ای به حرکت درمی آید و یک شبه می توان بر روی زمین، جامعه ای بهشت گونه برپا ساخت.
برای نویسندگانِ اندیشه ورز کتاب راه نما، شناخت و دریافت نشانه های نزدیک شدن فاجعه، آسان تر از بسیاری از روشنفکران معاصرشان بود؛ زیرا برخی از این نویسندگان، خود دیر زمانی بر این باور بودند که تنها با نابودی کامل دنیایِ کهنه مملو از زشتی و شرارت می توان جهان آرمانی جدیدی ایجاد کرد. آنان پادتنِ ویروس آرمان گراییِ سازش ناپذیر را در خود داشتند و، ازاین رو، می توانستند ماهیت این هیجان زدگی بیمارگونه را که بر جان بسیاری از روشنفکران افتاده بود بهتر بشناسند؛ به ویژه روشنفکرانی مثل سیمون فرانک، نیکالای بِردیایف، پِتر استرووه و سرگِی بولگاکف که خود در دوران جوانی از طرفداران پُرشور مارکسیسم بودند و حتی در شمار نظریه پردازان اولیه آن به شمار می آمدند. اینان اما جنبش مارکسیستی را پس از چند سال رها کردند و همواره روشنفکران را از وسوسه انقلابی گری و توهم برپایی بهشتی ملکوتی بر روی زمین برحذر داشتند. این متفکران از پنداشت ماتریالیستی و خداناباورانه ای که تا آن زمان از آن دفاع می کردند دست شستند و از آغازگران نهضت تجدید حیاتِ اندیشه های فلسفی ـ دینی ای شدند که بخشی از روشنفکران روسی در یک ـ دو دهه نخستِ قرن بیستم به آن روی آورده بودند.
اصحاب راه نما خواستار بازاندیشی در پروژه فرهنگ پذیری روشنگری بودند و جست وجو در ژرفای خویشتن را جایگزینی برای طرح های توده گرایانه و نیست انگارانه توصیه می کردند. پِتر استرووه معتقد بود که جامعه روشنفکری هویت خود را با فاصله گرفتن از قدرت و نقد حکومت به دست آورده است و ازاین رو، با تقلا برای دستیابی به قدرت حکومتی و یا مشایعت و مشارکت در آن، ناگزیر از هویت و رسالت خود وامی ماند. سرگِی بولگاکف می گفت که روشنفکران انقلابی در راه برپایی سوسیالیسم و تلاش برای پیشرفت جامعه، قهرمانانه مبارزه کردند، اما کوشش های اصلاح طلبانه اروپائیان را در راه دستیابی به حقوق و آزادی های فردی نادیده گرفتند. نیکالای بِردیایف با در نظر گرفتن موضع فلسفی روشنفکران بر این باور بود که ارزش های فایده گرایانه هرگونه علاقه به پیگیری حقیقت را واپس می زند. این اندیشه ها و دیدگاه های انتقادی را، بیش از همه، کسانی چون لنین و به طور کلی روشنفکران مارکسیست برنمی تابیدند و به شدت محکوم می کردند و موضع گیری این متفکران را خیانت به آرمان های کمونیستی می دانستند. به هرحال، بعدها آلکساندر سالژنیتسین این مجموعه مقالات را اثری آینده نگرانه خواند که بسیاری از روشنفکران جهان آن را نادیده گرفته و یا پس رانده اند.
سیمون فرانک از نویسندگان اصلی حلقه راه نما که برخی از او با عنوان «برجسته ترین فیلسوف قرن بیستم روسیه» یاد می کنند، بر این باور بود که فروپاشی روسیه و سربرآوردن نظام کمونیستی، نخست در ذهن و تخیل نخبگان روشنفکر رخ داد. روشنفکران به جای آن که مردم را به مسیر تازه ای هدایت کنند، آنان را به تباهی کشاندند. برای فرانک آه و ناله های تحصیلکردگان روسی در خصوص «رفتار نامعقول و خشم مخرب توده های بی فرهنگ» قابل درک نبود؛ چراکه مسئولیت سرنوشت مردمان سرزمین روسیه را در درجه اول متوجه نخبگان سیاسی می دانست و نه لایه های پائین جامعه. در هیچ نظم و در هیچ وضعیت اجتماعی، لایه های گسترده مردم، مبتکر و شکل دهنده حیات سیاسی نیستند. حتی در دمکرات ترین کشورها مردم همواره ابزاری در دست اقلیتی تعیین کننده و تصمیم گیرنده اند؛ خاصه در نظام های اقتدارگرا که توده بی شکل و بدون نظم نقشی و سهمی در پیشبرد امور به عهده ندارد، بلکه این سامان و نظام حکومتی است که کارفرمایی می کند و لذا باید مسئولیت تصمیم گیری های خود را به عهده بگیرد؛ چراکه اساس چنین نظام و دولتی بر پایه فرمانبرداری و پیروی اکثریت از اقلیت تصمیم گیرنده و هدایت کننده قرار دارد.
فرانک پس از این اشارات، به بررسی و تحلیل افکار نخبگان روسی می پردازد که از نگاه او مسئولیت اصلی «خودکشی ملت روس» را به عهده دارند. انتقاد شدید او پیش و بیش از همه متوجه گروه هایی با مرام و موضع سوسیالیستی است. او آنان را متهم می کند که روسیه را به عرصه آزمایش طرح های مخاطره انگیز و برنامه های مخرب خود تبدیل کرده اند. او می پرسد، چرا سوسیالیسم که در کشورهای غربی به تدریج شکل جنبش اقتصادی و سیاسی مسالمت جویانه ای به خود گرفت و در خدمت بهبود زندگی طبقه کارگر درآمد، در روسیه به فروپاشی کشور و نابودی همبستگی و پیوندهای اجتماعی و تباهی توانایی های فرهنگی منجر شد؛ همبستگی و پیوندها و توانایی هایی که قدرت دولت و تنواره سیاسی بر آن ها استوار است. فرانک می گوید در غرب گروه های محافظه کار و لیبرال به اندازه کافی قوی بودند تا بتوانند از شدت انقلابیگری و حدّت جنبش سوسیالیستی بکاهند و آن را به مسیری مسالمت آمیز و اصلاح طلبانه هدایت کنند. درحالی که در روسیه چنین نیروهای میانه رو و معتدل بسیار ضعیف بودند. لیبرال های روسی در واقع دارای جهان نگری فلسفی یک پارچه و توانایی ارائه طرح ها و ایده هایی تازه نبودند؛ ازاین رو، در موقعیتی قرار نداشتند که بتوانند آن شور و هیجان سیاسی را برانگیزانند که موجد جذابیت هر حزب بزرگ سیاسی می شود. آنان در اصل سوسیالیست هایی معتدل و بی علاقه به قدرت بودند که توان مقابله موثر با شور انقلابی سوسیالیست های متعصب و قدرت ایستادگی در برابر شرارت های بلشویک ها را نداشتند. در مورد محافظه کاران روسی می توان گفت آنان جریانی بودند که در آشفتگی فکری به سر می بردند و امکان هرگونه دستیابی به سرچشمه های اصیل مذهبی خود را از دست داده بودند. محافظه کاران و زعمای مذهبی و اربابان ارتجاعی آنان در امپراتوری تزاری، لایه های دیوان سالارِ دون مایه ای بودند با افکاری منسوخ شده که در مقابله با خطر وقوع انقلاب، نه با ایده های اصیل و اصلاحات عمیق، بلکه صرفاً با استفاده از خشونت و ابزارهای سرکوب واکنش نشان می دادند. اقدامات آنان نه تنها از بروز انقلاب جلوگیری نکرد، بلکه به آن شتاب بیشتری بخشید.(۷)
واکاوی و تحلیل باریک بینانه فرانک ویژگی خاص فاجعه ای را نشان داد که در روسیه اتفاق افتاده بود و همچنین تاییدی بود بر نظریه وجود شکاف عمیق میان روسیه و کشورهای غربی؛ نظریه ای که در غرب و شرق بسیار رواج داشت. برای مثال آلفرد وِبر، محقق جامعه شناسی فرهنگ در سال ۱۹۲۵ نوشت: «حاکمیت بلشویکی موجب آسیایی شدن دوباره روسیه شد. روسیه فقط به طور موقت و به اشتباه عضوی از جامعه کشورهای اروپایی شناخته می شد؛ و اینک با خروج دوباره از اروپا، بار دیگر به خویشتن خویش بازگشته است».(۸)
بحران عمیق لیبرالیسم و باورهای محافظه کارانه در روسیه یکی از عوامل مهم و پیش نیازِ پیشروی پیروزمندانه حزبی تمامیت خواه به رهبری لنین بود. چندی نگذشت که در اروپای غربی نیز ناتوانی نیروهای دمکرات و لیبرال و تشدید بحران اقتصادی، زمینه قدرت یابی احزاب تمامیت خواه فاشیست در ایتالیا و نازیسم را در آلمان فراهم آورد که فاجعه جنگ جهانی دوم و رخداد هولناک هولوکاست را در پی داشت. فرانک اندکی پس از اخراج از روسیه توانست نخستین نشانه های تحولات آتی در اروپا را تشخیص دهد. او در سال ۱۹۲۴ در مقاله «غروب خدایان» می نویسد: «در اروپا نیز جرقه ها و دود خفه کننده ناشی از آتشی را می توان دید که در زیر خاکستر پنهان است و کسی توان خاموش کردن آن را ندارد». او در جایی دیگر می نویسد:

حیات سیاسی در حال فروپاشی است. همه جا بی ثباتی و ناامنی حکم فرماست. همه در جست وجو برای یافتن سبک تازه ای از زندگی اند. هرج ومرج و آشوب ناشی از حاکمیت بلشویک ها در روسیه صرفاً خیره کننده ترین نشانه این بی ثباتی عمومی است و به معنایی، نمودار وضعیت اسفناک جهان است و یادآور مرگ.(۹)

با درنظرگرفتن هشدارهای روشنگرانه این متفکران، دیگر نمی توان سخنان و موضع گیری های روشنفکران چپگرایی را درک کرد که نه تنها در سال های نخست انقلاب و دوران زمامداری لنین، بلکه در تمام سال های حکومت ترور و وحشت آفرینی های استالین، و حتی برخی از آنان تا واپسین روزهای فروپاشی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی، بر حقیقت راه انقلاب اکتبر و نظام برخاسته از آن پافشاری و از آن دفاع می کردند.
مسافران «کشتی فیلسوفان» و دیگر مهاجران روسی، بعد از فاجعه ای که در زادگاهشان از سر گذرانده بودند، مانند کشتی شکستگان به ساحلِ هنوز آرام اروپا رسیدند و از روشنفکران اروپای غربی، این «آموزگاران دمکراسی»، انتظارِ تسلا و امیدِ همراهی داشتند، اما دیدار روشنفکران این «دو جهان» به سرخوردگی و رنج های متفکران و روشنگران روسی افزود. فرانک می نویسد:

ما خود را در میان اروپائیان، همچون سقراط در میان همشهری هایش می یافتیم که می خواست از آنان چیزی بیاموزد، اما بعد دریافت که خود داناتر از آنان است؛ چراکه سقراط می دانست هیچ نمی داند و حداقل از نادانی خود آگاه بود، درحالی که دیگران که چیزی نمی دانستند، حتی از فقر فکری خود نیز آگاه نبودند.(۱۰)

به هرحال، تا این جا با نقد و نظر و نظریه های برخی از اندیشه ورزان و روشنفکران روسی آشنا شدیم که به رغم داشتن پیشینه گرایش های مارکسیستی، با دیدن نشانه های بروز انقلاب، در خصوص پیامدهای آن هشدار دادند. در ادامه با بررسیِ کوتاه دیدگاه های طیف دیگری از نخبگان روسیه، به طرح های انقلابی و همچنین به گرایش های ضد روشنفکری آنان اشاره خواهیم کرد.

نظرات کاربران درباره کتاب خردکشی

خیلی ممنون که این کتاب رو با قیمت مناسب و تخفیف عالی گذاشتید. علاقمندان علوم اجتماعی، خصوصا کسانی که با مباحث چپ مارکسیستی درگیر هستند، این کتاب رو حتما باید بخونند. از آقای خسرو ناقد هم باید تشکر ویژه کرد.
در 1 سال پیش توسط col...382
خیلی عالیه دقیقا تفکر کومونیستی رو لایه لایه مورد بررسی قرار می ده کتاب هایی رو که معرفی می کنه برای مطالعه بیشتر درجه یک هستند مثل کتاب های آقای راسل.
در 1 ماه پیش توسط مسعود مومن زاده