کتاب صوتی عروس دریایی اثر الی بنجامین

سکوتِ پُرمعنا در پسِ حرف‌های نوجوانانه

الی بنجامین، نویسنده‌ی آمریکایی، در 1961 زاده شد و اکنون در دهه‌ی هفتم زندگی، همچنان به خلق جهان‌های ادبی مشغول است. او پیش از آن‌که نامش در زمره‌ی نویسندگان مطرح نوجوان قرار گیرد، سال‌ها در عرصه‌ی روزنامه‌نگاری و نویسندگی غیرداستانی تجربه اندوخت؛ همان سال‌هایی که به او آموخت چگونه از پس هر گزاره‌ی ساده، لایه‌های پنهان عاطفه را ببیند. درون‌مایه‌ی اصلی آثارش همواره حول فقدان، دلبستگی‌های شکننده‌ی نوجوانی، دشواری رشد در خلأ پاسخ‌ها و پیچیدگی دوستی‌هایی می‌گردد که سکوت، بخشی از زبانشان است. او با زبانی به‌ظاهر ساده، اما سرشار از شیارهای احساسی، توانسته است ژرف‌ترین حالات انسانی را برای مخاطب کم‌سال‌تر قابل لمس کند. شهرت جهانی بنجامین بیش از همه مدیون رمان «عروس دریایی» است؛ کتابی که مقیاس تأثیرگذاری‌اش را از مرزهای ادبیات نوجوان فراتر برد و تحسین منتقدانِ ادبیات داستانی بزرگ‌سال را نیز برانگیخت. او در بسیاری از آثارش، از پدیده‌های علمی و شگفتی‌های طبیعت، چون پلی برای ورود به پیچیده‌ترین گوشه‌های ذهن عاطفی انسان بهره می‌گیرد؛ نشان می‌دهد که پرسش از «چگونگی»ی جهان، گاه به پاسخی برای «چرایی»ی درون تبدیل می‌شود. نثر او تصویرساز و در عین حال دقیق است، هرگز در دام اغراق عاطفی نمی‌افتد، اما واژه‌ها را چنان می‌چیند که خواننده، خود را در میان حس‌وحال شخصیت‌ها پیدا کند. آثارش بارها در فهرست برگزیده‌ی کتابخانه‌های معتبر و انجمن‌های ادبی نوجوانان جای گرفته‌اند و شخصیت‌هایش، اغلب در سکوتی سنگین، بار دگرگونی‌های سخت زندگی را بر دوش می‌کشند. نام الی بنجامین امروز با ادبیات نوجوانی گره خورده که می‌اندیشد، حس می‌کند و به جای گریز از درد، در آن غوطه‌ور می‌شود تا بفهمد. آثارش، بی آن که پند دهند، یادآور می‌شوند که گاه فهمِ خود، نه از پاسخ‌ها، که از دلِ غیاب‌ها سر برمی‌آورد.

وقتی اندوه، علمی‌ترین پاسخ را می‌خواهد

«عروس دریایی» بیش از آن‌که داستانی درباره‌ی مرگ باشد، روایتی تنیده شده از حیرتِ یک نوجوان در برابر پوچی ناگهانی فقدان است. نویسنده، سوگ را نه به‌سان یک رویداد خطی، بلکه همچون فرآیندی مارپیچ و پرسش‌ساز به تصویر می‌کشد که در آن، دخترِ نوجوانِ داستان، پس از مرگِ غیرمنتظره‌ی نزدیک‌ترین دوستش، از پذیرفتن پاسخ‌های قالبی جهانِ بزرگ‌سالان سرباز می‌زند و به‌جای آن، به قلمروی عروس‌های دریایی پناه می‌برد؛ تا شاید در زبانِ زیست‌شناسی و شگفتی‌های طبیعت، معنایی برای این غیابِ بی‌صدا بیابد. همین پیوندِ هوشمندانه میان علم و احساس، به کتاب هویتی یگانه بخشیده و نشان می‌دهد که ذهن آدمی، برای تحمل درد، ناخودآگاه دست به ساختنِ نظم‌هایی تازه می‌زند. الی بنجامین با ظرافتی کم‌نظیر، لایه‌هایی چون تنهایی پنهان، گناهی که ریشه در عجز دارد، گسست تدریجیِ دوستی‌های نوجوانانه و آشفتگی مرزهای بلوغ را در دل جزئیاتی روزمره جای می‌دهد. حاصل کار، جهانی است باورپذیر که خواننده، فارغ از سن‌وسال، خود را در آن بازمی‌شناسد. این کتاب در سال انتشار، با اقبالی گسترده روبه‌رو شد و نامزدی جایزه‌ی ملی کتاب آمریکا در بخش ادبیات نوجوان، نشان دیگر بر اعتبارش افزود. همچنین در فهرست‌های بهترین کتاب سال بسیاری از نشریات و کتابخانه‌های معتبر قرار گرفت. هرچند اقتباس سینمایی رسمی و شناخته‌شده‌ای از آن تا امروز منتشر نشده، اما فضای بصری و بار عاطفی آن، بارها مورد توجه فیلم‌سازان و تصویرگران بوده است. «عروس دریایی» به ما می‌آموزد که گاه بزرگ‌ترین فهم، در پذیرفتن ناتمامی جهان و ادامه‌ی زیستن در همان ناتمامی، شکل می‌گیرد.

بخشی از کتاب «عروس دریایی»

«شروع حرف نزدنم در رستوران مینگ بود. تازه کلاس هفتم را شروع کرده بودم که در واقع چند روزی بیشتر از مراسم عزاداری فرنی نگذشته بود. آن شب وقتی وارد رستوران شدم، بابا بیرون ایستاده بود و گوشی تلفنش بین گردن و شانه‌اش بود. گفت: «اوه...» بعد انگشتش را طوری بالا آورد که انگار می‌گفت، صبر کن الان می‌آیم. کار بابا در رابطه با کامپیوتر و توی دانشگاه‌هاست. برای کنترل سیستم‌های کامپیوتری به جاهای مختلف سفر می‌کند که به نظر من خیلی خسته‌کننده است. بابا به کسی که پشت خط بود، گفت: «آره، من هم همین‌طور فکر می‌کنم. آره. به نظرم از شبکه داخلی خارج شده... آره، همه‌ی منابع همان جا هستند.» بعد به من لبخند زد و چشم‌هایش را گرداند انگار می‌گفت، از دست این‌ها، که منظورش همان آدم پشت خط بود. من هم جواب لبخندش را با لبخند دادم و چشم‌هایم را گرداندم که یعنی، آره، متوجهم. نمی‌دانستم با چه کسی حرف می‌زد.»

کتاب صوتی «عروس دریایی»

نشر صوتی آوانامه با همکاری «نشر افق» کتاب صوتی «عروس دریایی» اثر «الی بنجامین» را با ترجمه‌ی «کیوان عبیدی آشتیانی» و اجرای «شهره روحی» تهیه و تولید کرده است.