کتاب به‌خاطر خودم اثر استفانیا آندرئولی نشر پندار تابان

کتاب به‌خاطر خودم نوشته‌ی استفانیا آندرئولی، اثری در حوزه‌ی روان‌شناسی خانواده و فرزندپروری است که افسانه‌ی «مادر فداکار» را به چالش می‌کشد. نویسنده بررسی می‌کند که چرا از مادران انتظار می‌رود خواسته‌ها، روابط و هویت فردی خود را کنار بگذارند و همه‌ی تصمیم‌هایشان را به نام فرزند بگیرند. بنفشه شریفی‌خو این کتاب را به فارسی ترجمه کرده و نشر پندار تابان آن را با عنوان فرعی «مادری بدون افسانه‌ی فداکاری» منتشر کرده است.

خلاصه کتاب به‌خاطر خودم اثر استفانیا آندرئولی

استفانیا آندرئولی کتاب را از دل پرسش‌ها و تجربه‌هایی آغاز می‌کند که مادران در گفت‌وگوهایشان با او مطرح کرده‌اند. این مادران معمولاً می‌خواهند بهترین تصمیم ممکن را بگیرند: آیا باید کارشان را رها کنند؟ چقدر از وقت خود را به فرزند اختصاص دهند؟ آیا بیرون‌رفتن با دوستان، پیگیری علایق شخصی یا استراحت‌کردن به معنای کوتاهی در وظایف مادری است؟ پرسشی که نویسنده پیش روی آنان می‌گذارد ساده اما تعیین‌کننده است: می‌خواهید بهترین کار را برای چه کسی انجام دهید؟

در بسیاری از فرهنگ‌ها، مادری با ازخودگذشتگی کامل تعریف شده است. از زن انتظار می‌رود پس از تولد فرزند، نیازهای خود را به حاشیه براند و رضایت خانواده را بر خواسته‌های فردی‌اش مقدم بداند. حتی جمله‌ی «این کار را به‌خاطر خودم انجام می‌دهم» ممکن است خودخواهانه تلقی شود. آندرئولی نشان می‌دهد که چنین انتظاری فقط مادر را خسته و ناراضی نمی‌کند؛ می‌تواند رابطه‌ی او با فرزند را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد.

مادری که تمام زندگی خود را فدای فرزند معرفی می‌کند، ممکن است ناخواسته باری عاطفی بر دوش او بگذارد. فرزند در آینده احساس می‌کند مسئول خوشبختی، تنهایی یا ناکامی مادر است و باید در برابر فداکاری‌های او پاسخ‌گو باشد. جمله‌هایی مانند «من همه‌چیزم را برای تو کنار گذاشتم» ظاهراً از عشق سخن می‌گویند، اما می‌توانند استقلال فرزند و امکان جداشدن سالم او از خانواده را محدود کنند.

نویسنده برای روشن‌کردن این مسئله، مفهوم خودخواهی را دوباره بررسی می‌کند. در نگاه او، توجه به خود الزاماً به معنای بی‌اعتنایی به دیگران نیست. زنی که نیازها، علایق، روابط و مسیر حرفه‌ای خود را می‌شناسد، برای کسب معنا و رضایت کاملاً به فرزند وابسته نمی‌شود. در نتیجه، کودک نیز مجبور نیست نقش جبران‌کننده‌ی آرزوهای ازدست‌رفته یا تضمین‌کننده‌ی خوشبختی مادر را بر عهده بگیرد.

به‌خاطر خودم میان داشتن رابطه با فرزند و مالکیت او تمایز می‌گذارد. کودک فردی مستقل است که قرار نیست نسخه‌ی اصلاح‌شده‌ی زندگی والدین باشد. مادر ممکن است با تصور اینکه کاری را «برای آینده‌ی فرزند» انجام می‌دهد، در واقع آرزوها، ترس‌ها یا شکست‌های شخصی خود را بر مسیر او تحمیل کند. شناخت انگیزه‌ی واقعی تصمیم‌ها کمک می‌کند مرز میان مراقبت و کنترل روشن‌تر شود.

معرفی نویسنده‌ی کتاب به‌خاطر خودم

استفانیا آندرئولی روان‌شناس و روان‌درمانگر ایتالیایی است که بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود را به کودکان، نوجوانان، خانواده‌ها و محیط‌های آموزشی اختصاص داده است. او در روان‌درمانی روان‌کاوانه آموزش دیده و در زمینه‌ی مراقبت از افراد کم‌سن‌وسال و مسائل روان‌شناختی مرتبط با مهاجرت نیز تحصیل کرده است.

تجربه‌ی آندرئولی از کار بالینی و گفت‌وگو با والدین، پایه‌ی بسیاری از نوشته‌های او را تشکیل می‌دهد. به‌خاطر خودم نیز از پرسش‌ها و روایت‌هایی الهام گرفته که مادران در جلسات پرسش‌وپاسخ هفتگی او مطرح کرده‌اند. به همین دلیل، کتاب در کنار مفاهیم روان‌شناختی، به موقعیت‌های آشنایی مانند بازگشت به کار، احساس گناه هنگام استراحت، رابطه‌ی مادر با همسر و دشواری جداشدن از فرزند می‌پردازد.

آندرئولی در حوزه‌ی حمایت از کودکان و مقابله با خشونت جنسیتی نیز فعالیت داشته و برای رسانه‌های ایتالیایی نوشته است. در آثار او، مسائل فردی از زمینه‌ی فرهنگی و اجتماعی جدا نمی‌شوند. احساس گناه یک مادر فقط ویژگی شخصیتی او نیست؛ ممکن است نتیجه‌ی انتظاراتی باشد که خانواده، رسانه و جامعه طی سال‌ها به زنان منتقل کرده‌اند.

چرا باید کتاب به‌خاطر خودم را بخوانیم؟

وجه متمایز کتاب این است که مراقبت از خود را در برابر مراقبت از فرزند قرار نمی‌دهد. نویسنده نمی‌گوید مادر باید مسئولیت‌هایش را نادیده بگیرد؛ بلکه نشان می‌دهد فرزندپروری سالم به بزرگسالی نیاز دارد که هویتی مستقل، خواسته‌هایی روشن و توان پذیرش مسئولیت انتخاب‌هایش را داشته باشد. مادری که از زندگی خود رضایت بیشتری دارد، کمتر از فرزند انتظار خواهد داشت خلأهای عاطفی او را پر کند.

کتاب همچنین کمک می‌کند بسیاری از رفتارهایی را که به نام عشق و فداکاری انجام می‌شوند، با دقت بیشتری بررسی کنیم. آیا یک تصمیم واقعاً به نیاز کودک پاسخ می‌دهد یا اضطراب والد را کاهش می‌دهد؟ آیا مراقبت بیش‌ازحد از فرزند حمایت می‌کند یا مانع استقلال او می‌شود؟ آیا کنارگذاشتن تمام علایق شخصی انتخابی آگاهانه است یا پاسخی به فشار اجتماعی؟

لحن اثر میان تجربه‌های روزمره و تحلیل روان‌شناختی حرکت می‌کند. ازاین‌رو، با یک کتاب فرزندپروری مبتنی بر فهرستی از بایدها و نبایدها روبه‌رو نیستیم. محور اصلی، شناخت انگیزه‌ها، بازنگری در تصور مادری و یافتن شیوه‌ای شخصی برای ساختن رابطه‌ای سالم‌تر با فرزند است.

کتاب به‌خاطر خودم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای مادرانی مناسب است که میان مسئولیت‌های خانوادگی، کار، روابط عاطفی و نیازهای شخصی خود احساس سردرگمی می‌کنند یا هنگام اختصاص‌دادن زمان به خود دچار عذاب وجدان می‌شوند. زنانی که در آستانه‌ی مادرشدن قرار دارند نیز می‌توانند با مطالعه‌ی آن، انتظارات فرهنگی مربوط به مادری را پیش از ورود به این مرحله بررسی کنند.

پدران، همسران، روان‌شناسان، مشاوران خانواده و مربیان نیز از مخاطبان اثرند؛ زیرا افسانه‌ی فداکاری فقط به انتخاب‌های مادر مربوط نیست و دیگر اعضای خانواده و ساختارهای اجتماعی در شکل‌گیری آن نقش دارند. کتاب برای فرزندان بزرگ‌سالی که می‌خواهند رابطه‌ی خود با مادر و احساس مسئولیتشان در برابر زندگی او را بهتر بفهمند نیز قابل‌تأمل است.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب به‌خاطر خودم

علیه تربیت فرزند — آلیسون گوپنیک — ترجمان علوم انسانی

ارتباط نوزادان و مادرانشان — دانلد وودز وینیکات — نشر قطره

مادری که کم داشتم — جاسمین لی کوری — ترجمان علوم انسانی