کتاب صوتی یادداشت‌های یک مرد زیادی اثر ایوان تورگنیف

پلی میان ادبیات روسیه و جهان

«ایوان سرگئییویچ تورگنیف» نویسنده‌ی بزرگ روس، سال 1818 در شهر اوریول متولد شد. تورگنیف از برجسته‌ترین چهره‌های قرن نوزدهم است که با ظرافت کلام و نگاه جامعه‌شناسانه‌اش شناخته می‌شود. او که در خانواده‌ای اشرافی در روسیه به دنیا آمده بود، بخش عمده‌ای از بزرگسالی خود را در اروپای غربی گذراند و به‌عنوان پلی میان ادبیات روسیه و جهان عمل کرد. تورگنیف با انتشار مجموعه‌داستان «شکارچی در سایه‌روشن زندگی» چهره‌ای انسانی و دقیق از دهقان‌های روس ترسیم کرد و تأثیری عمیق بر نظام مالکیت زمین‌های روسیه گذاشت. با این حال، او شهرت جهانی‌اش را بیش از هرچیز مدیون رمان «پدران و پسران» است که سال 1862 منتشر شد. او در این اثر با خلق شخصیتی ماندگار، شکاف عمیق میان نسل قدیم و جدید را با دقتی روان‌شناختی کالبدشکافی کرد. تورگنیف برخلافه هم‌عصرهایش، داستایوسکی و تولستوی در آثارش به دنبال پاسخ‌های فلسفی بزرگ نبود؛ بلکه می‌کوشید به روایت لحظه‌های زودگذر، تردیدهای انسانی و تغییرات اجتناب‌ناپذیر اجتماعی بپردازد. نثر او چنان استوار و شاعرانه بود که او را «استاد زبان روسی» می‌نامند. این نویسنده‌ی شهیر در سال 1883 در فرانسه درگذشت و میراثی برجای گذاشت که هنوز هم با مضامینِ بدون انقضایی مثل عشق، تنهایی و تضاد نسل‌ها، خوانندگان را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد. «پدران و پسران»، «آشیانه‌ی اشراف»، «رودین»، «نخستین عشق»، «شکارچی در سایه‌روشن زندگی»، «در آستانه‌ی فردا»، «آب‌های بهاری» و «یادداشت‌های یک مرد زیادی» از مهم‌ترین آثار به‌جامانده از تورگنیف هستند.

یادداشت‌های یک سنگِ تیپاخورده‌ی رنجور

کتاب صوتی «یادداشت‌های یک مرد زیادی» از دو داستان بلند تشکیل شده. داستان اول که اسم خود را به کتاب داده «یادداشت‌های یک مرد زیادی» نام دارد و ایوان تورگنیف آن را در قالب یادداشت‌های روزانه‌ی مردی نوشته که در همان آغاز داستان متوجه شده مرگش قریب‌الوقوع است و روزهای زیادی تا پایان عمرش باقی نمانده. او که مرگ را نزدیک و زندگی را رو به پایان می‌بیند، می‌کوشد در روزهای باقی‌مانده‌ی عمر، فرازهایی از زندگی غم‌انگیزش را به رشته‌ی تحریر درآورد. راوی داستان که خود را انسانی اضافی در این دنیا می‌داند با حس نابسندگی بسیار به خود به چشم نغمه‌ای ناجور در سمفونی هستی می‌نگرد، در یادداشت‌هایش نشان می‌دهد چه اتفاق‌ها و رنج‌هایی او را به این‌جا رسانده. او وقتی صدای گام‌های مرگ را می‌شنود هم دست از نوشتن برنمی‌دارد و با آخرین نفس‌هایش هم خاطره‌هایش را نشخوار می‌کند تا در دقایق واپسین، تصویری نو و خاطره‎‍‌ای تازه خلق کند.

عنوان داستان دوم «نامه‌ها» است. راوی این داستان به‌شکلی تصادفی با مردی بیمار به اسم «آلکسی» آشنا می‌‎شود و هر روز به بیمار سر می‌زند. پیش از آن‌که دکتر خبر مرگ مرد بیمار را بدهد، آلکسی بسته‌ای حاوی چند نامه را به راوی می‌سپرد؛ پانزده نامه‌ که بین آلکسی و زنی به نام «ماریا» ردوبدل شده بودند. راوی تصمیم می‌گیرد نامه‌های این دو را منتشر کند؛ نامه‌هایی که از نظر او اصلاً عاشقانه نیستند. چراکه نامه‌های عاشقانه برای همیشه میان دو عاشق باقی خواهند ماند و به نفر سومی واگذار نمی‌شوند.

«نگاهم را برای آخرین بار از همه‌چیز پر می‌کنم»

آه خدای من، دارم می‌میرم.

قلبم چیزی برای دوست داشتن و دوست داشته شدن ندارد؛ به‌زودی از حرکت بازخواهد ایستاد. برای همیشه خواهد ایستاد. بدون این‌که حتی یک بار طعم شادی یا خوش‌بختی را چشیده باشد.

مرگ با صدای دوستانه، غمگین و مهربان بر فراز من آواز خداحافظی سر داده است؛ احتمالاً باید بپذیرمش. اما مُردنم مردنی است احمقانه؛ احمقانه و غمگین.

به‌نظر می‌رسد آغاز شده... خداحافظ زندگی. خداحافظ درختان لیمو؛ هنگامی که تابستان فرا می‌رسد. خداحافظ همه‌چیز و برای همیشه. خداحافظ لیزا...

این جمله را که می‌نویسم، با صدای بلند می‌خندم. گویی داستانی درام یا ناامیدکننده به پایان رسیده.

فردا اول آوریل است. آیا فردا خواهم مُرد؟ خیلی بعید نیست. روز مناسبی هم هست. امروز دکتر پچ‌پچ می‌کرد.

کتاب صوتی یادداشت‌های یک مرد زیادی

نشر صوتی آوانامه، با همکاری «انتشارات کتاب‌سرای تندیس» نسخه‌ی صوتی کتاب «یادداشت‌های یک مرد زیادی» اثر «ایوان تورگنیف» را با ترجمه‌ی «فهیمه توزنده‌جانی» تولید کرده است. داستان نخست این کتاب و مقدمۀ داستان دوم را «آرمان سلطان‌زاده» اجرا کرده و نامه‌ها با دو صدای «سلمان ظاهری» و «مریم پاک‌ذات» قراعت شده‌اند. آوانامه پیش از این کتاب صوتی «پدران و پسران» مطرح‌ترین اثر ایوان تورگنیف را نیز منتشر کرده بود که علاقه‌مندان به ادبیات روس می‌توانند این اثر را با ترجمه‌ی «مهری آهی» و صدای «آرمان سلطان‌زاده» از آوانامه بشنوند.