کتاب داستان خلاقیت اثر محمدحسن شهسواری نشر دیوار

بسیار پیش آمده در کلاس‌ها و کارگاه‌های نویسندگی، و البته در جمع‌های خصوصی، یا در خیابان ـ حتی یک‌بار در اسنپ صاحب پراید سفید دانشجوی ادبیات نمایشی بود ـ نویسندگان جوان از موانعِ پیشِ روی نوشتن‌شان حرف بزنند و گاه راهنمایی بخواهند. مثلاً:

«مدتیه نمی‌تونم نمایش‌نامه‌م رو شروع کنم. به نظرتون باید بیش‌تر در مورد دیالوگ‌نویسی آموزش ببینم؟»

یا «رمانم رو خوب شروع کرده‌م ‌ها، اما الآن که چند فصلی جلو رفتم کاملاً کُپ کرده‌م. به نظر شما چون زبان مناسبی انتخاب نکرده‌م؟ یا مشکل از زاویه‌ی دیده؟»

یا «نمی‌تونم فیلم‌نامه‌م رو تموم کنم. شما فکر می‌کنین طرح اولیه‌م ایراد داشته؟»

خب، راستش ندانستن و درست ندانستن عناصر داستان و تکنیک‌های نویسندگی واقعاً هم جزو موانع نوشتن‌اند. نمی‌خواهم بی‌قدرشان کنم، ولی حقیقت این است که تکنیک‌های نوشتن فوق فوقش ده ‌درصد از لوازم نویسندگی‌اند. پس ندانستن‌شان هم می‌شود ده درصد از موانع نوشتن. همه را سرجمع کنید، خیلی هم که تنبل باشیم، شش‌ماهه می‌توان یادشان گرفت. منظورم شش ماه برای فراگرفتن بخش تئوریک تکنیک‌هاست، وگرنه برای به کار بستن‌شان، که به آن مهارت می‌گوییم، یک عمر هم کافی نیست. مهارت امری نسبی است و با تمرین به دست می‌آید. بنابراین، نباید آن‌قدرها نگرانش بود. قطعاً من در پانزده‌سالگی مهارت نوشتن رمان یا فیلم‌نامه‌ای را که در پنجاه‌سالگی به پشتوانه‌ی ۳۵ سال تمرین و ممارست دارم نداشتم.

در سایر حوزه‌های خلاقیت هم کمابیش همین‌طور است. موانع واقعی خلاقیت چیزهای هولناک دیگری هستند که همان‌ها مانع کسب مهارت‌‌اند. در ادامه مفصل توضیح خواهم داد که چرا نداشتن مهارت خودش معلول نبودِ همان نیروهاست. یعنی نداشتن مهارت مانع اول خلاقیت نیست؛ معلولِ نبود چیزهای دیگر است، اما متأسفانه در کم‌تر جایی در مورد این نیروها صحبت می‌شود. و تا قرار بر همین مدار باشد موانع خلاقیت به معنای واقعی از سر راه ما برداشته نمی‌شود. مقصر کیست؟

در مورد نویسندگی، همین کارگاه‌ها و کلاس‌ها و کتاب‌های نویسندگی که نویسنده شدن را صرفاً دانستن و درست به کار بردن تکنیک‌های نویسندگی می‌دانند. انگار نویسنده تکنیسین است. طبیعی است وقتی فکر کنیم خلاق بودن در هر قلمرویی یعنی دانستن قوانین و فنون آن، عمده‌ی موانعش هم می‌شود ندانستن فنون و قوانینش.