کتاب خیره به خورشید نگریستن اثر اروین یالوم نشر خوب

خودآگاهی موهبتی بزرگ است؛ گنجینه‌ای که به‌اندازۀ خودِ زندگی ارزش و اهمیت دارد. خودآگاهی ویژگی منحصربه‌فرد ما انسان‌هاست، اما بهای گرانی دارد که چیزی نیست جز زخم کُشندۀ فناپذیری. علم به این موضوع که ما رشد می‌کنیم، به شکوفایی می‌رسیم و ناگزیر از بین می‌رویم، همواره بر هستی ما انسان‌ها سایه افکنده.

مرگ چیزی است که از ابتدای تاریخ بشر از آن هراس داشته‌ایم. چهار هزار سال پیش، گیلگمش قهرمان بابِلی هنگام مرگ دوستش انکیدو چنین گفت: «تاریک‌دل گشته‌ای و دیگر صدایم را نشنوی. آیا جز این است که من نیز به‌هنگام مرگ، همچون انکیدو خواهم شد؟ آکنده از اندوهم. از مرگ هراسان.»

گیلگمش از زبان همۀ ما سخن می‌گوید. همۀ ما، تک‌تک مردان و زنان و کودکان، مانند گیلگمش از مرگ می‌هراسیم. برای بعضی از ما، ترس از مرگ صرفاً به‌صورتی غیرمستقیم نمایان می‌شود؛ یعنی به‌شکل اضطرابی کلی یا چیزی که زیر نقاب علائم روانی دیگری پنهان می‌شود. بعضی‌ها اضطرابی آگاهانه و آشکار از مرگ دارند. در بعضی‌هایمان هم ترس از مرگ به چنان وحشتی تبدیل می‌شود که نمی‌گذارد از هیچ شادی و موفقیتی لذت ببریم.

فیلسوفان فرزانه سالیان سال تلاش کرده‌اند زخم میراییِ بشر را پوشیده نگه دارند و به ما کمک کنند تا با صلح و سازگاری زندگی‌ کنیم. در مقام روان‌کاوی که عهده‌دار درمان بیماران زیادی بوده‌ام که با اضطراب مرگ دست‌وپنجه نرم می‌کردند، دریافتم که آموزه‌های کهن - مخصوصاً آموزه‌های فیلسوفان یونان باستان - در دنیای امروز هم کاملاً کاربرد دارند.

من در شغلم به‌عنوان درمانگر، چندان از روان‌پزشکان و روان‌شناسان بزرگ قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم (مثل پینل، فروید، یونگ، پاولوف، رورشاخ و اسکینر) الگو نمی‌گیرم، بلکه می‌روم سروقت اندیشه‌های فیلسوفان یونان باستان، مخصوصاً اپیکور. هرچه بیشتر دربارۀ این متفکر آتنی می‌خوانم، مصمم‌تر از پیش او را یکی از روان‌درمانگران اصیل اگزیستانسیال می‌بینم و در این کتاب، از نظرات او استفاده خواهم کرد.