کتاب آخرین شاهدها اثر سوتلانا آلکساندرونا الکسیویچ نشر چشمه

کتاب آخرین شاهدها نوشته سوتلانا آلکساندرونا الکسیویچ کتابی متنی از نشر چشمه است که با زیر عنوان «تک‌نوازی برای آوای کودکانه»، تصویری تکان‌دهنده از تجربه‌ی کودکان در جنگ جهانی دوم ارائه می‌کند. این اثر که جلد پایانی مجموعه‌ی «صداهایی از آرمانشهر» به‌شمار می‌آید، گردآورنده‌ خاطرات کسانی است که در سال‌های جنگ کودک بوده‌اند و اکنون با بیانی صریح از ترس، گرسنگی، آوارگی و فقدان سخن می‌گویند. الکسیویچ، روزنامه‌نگار و برنده‌ نوبل ادبیات ۲۰۱۵، در این کتاب نیز با تکیه بر تاریخ شفاهی، صداهایی را ثبت می‌کند که در روایت‌های رسمی جایی نداشته‌اند و از خلال خاطرات کودکانی سه تا چهارده‌ساله، چهره‌ای انسانی از قرنی خشونت‌بار ترسیم می‌کند.

خلاصه کتاب آخرین شاهدها اثر سوتلانا آلکساندرونا الکسیویچ

این اثر روایتی مستند و تکان‌دهنده از جنگ جهانی دوم است، اما نه از زبان فرماندهان و سیاست‌مداران، بلکه از نگاه کودکانی که میان آتش و ویرانی بزرگ شدند. این اثر که با عنوان فرعی «تک‌نوازی برای آوای کودکانه» منتشر شده، مجموعه‌ای از خاطرات مردان و زنانی است که هنگام آغاز جنگ بین سه تا چهارده سال داشته‌اند و اکنون با صدایی صادقانه، تجربه‌های خود از بمباران، گرسنگی، کوچ اجباری، مرگ عزیزان و فروپاشی دنیای کودکی را بازگو می‌کنند.

الکسیویچ در این کتاب نیز مانند دیگر آثار خود از شیوه‌ تاریخ شفاهی بهره می‌گیرد. او با کنار هم نشاندن روایت‌های فردی، تصویری جمعی از رنج و بقا می‌سازد. ایده‌ محوری کتاب این است که جنگ فقط در میدان نبرد رخ نمی‌دهد و در ذهن و روح کودکان نیز ادامه پیدا می‌کند. خاطراتی که در این صفحات ثبت شده‌اند، نشان می‌دهند چگونه خشونت می‌تواند رنگ‌ها، بازی‌ها و رویاهای کودکی را خاموش کند و در عین حال، چگونه حافظه به ابزاری برای حفظ حقیقت تبدیل می‌شود.

معرفی نویسنده‌ کتاب سوتلانا آلکساندرونا الکسیویچ

سوتلانا آلکساندرونا الکسیویچ نویسنده و روزنامه‌نگار تحقیقی اهل بلاروس است که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های ادبیات مستند معاصر شناخته می‌شود. او در سال ۱۹۴۸ به دنیا آمده و سال‌های زیادی را به فعالیت حرفه‌ای در عرصه‌ی روزنامه‌نگاری و ثبت روایت‌های تاریخ شفاهی اختصاص داده است. او در آثار خود صدای مردم عادی را در بطن رویدادهایی چون جنگ جهانی دوم، جنگ افغانستان و فاجعه‌ چرنوبیل بازتاب می‌دهد.

او در سال ۲۰۱۵ جایزه‌ی نوبل ادبیات را از آن خود کرد و به نخستین نویسنده‌ بلاروس تبدیل شد که به این افتخار دست می‌یابد. از دیگر کتاب‌های شاخص این نویسنده می‌توان به «جنگ چهره‌ی زنانه ندارد»، «پسران رویین‌تن»، «صداهایی از چرنوبیل» و «زمان دست‌دوم» اشاره کرد که همگی در مجموعه‌ی «صداهایی از آرمانشهر» جای دارند.

سبک نگارش الکسیویچ ترکیبی از ادبیات و روزنامه‌نگاری است. او با کنار هم قراردادن مونولوگ‌های واقعی، متنی چندصدایی می‌نویسد که مرز میان مستند و ادبیات را کمرنگ می‌کند. او سال‌ها وقت خود را صرف مصاحبه با صدها شاهد عینی کرد و همین رویکرد انتقادی در مورد گذشته‌ شوروی برای او دردسرهای سیاسی در بلاروس به‌همراه داشت.

چرا باید کتاب آخرین شاهدها را بخوانیم؟

این کتاب با مترجمی عباس‌علی عزتی تاریخ را از زاویه‌ای انسانی و متفاوت روایت می‌کند و به‌جای آنکه، از نگاه فرماندهان و تصمیم‌گیران سخن بگوید، جهان را از چشم کودکانی نشان می‌دهد که جنگ را با تمام وجود تجربه کرده‌اند. آخرین شاهدها کمک می‌کند جنگ جهانی دوم را به‌عنوان تجربه‌ای عاطفی و ویران‌گر در زندگی روزمره‌ مردم عادی درک کنید.

روایت‌های کوتاه، صادقانه و بی‌پیرایه‌ کتاب، تاثیری عمیق بر ذهن مخاطب می‌گذارند و تصویری ماندگار از رنج، ترس، امید و بقا ترسیم می‌کنند. اگر به روایت‌های مستند و تاریخ شفاهی علاقه‌مندید و دوست دارید روایت ناگفته‌های مردم عادی را بخوانید، این کتاب می‌تواند برای شما خواندنی و تاثیرگذار باشد.

کتاب آخرین شاهدها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب انتخابی جدی و تاثیرگذار برای کسانی است که می‌خواهند تاریخ را از زاویه‌ای انسانی و کمتر شنیده‌شده بخوانند و با تجربه‌های زیسته‌ کودکان در دل جنگ جهانی دوم روبه‌رو شوند. از جمله:

·   علاقه‌مندان ادبیات مستند و تاریخ شفاهی

·   پژوهشگران و دانشجویان تاریخ، علوم اجتماعی و مطالعات جنگ

·   مخاطبان آثار مرتبط با جنگ جهانی دوم و پیامدهای روانی و اجتماعی آن

·   دوست‌داران روایت‌های واقع‌گرایانه و چندصدایی

اگر کتاب‌هایی را ترجیح می‌دهید که به‌جای تمرکز بر قهرمان‌سازی، رنج‌ها و تجربه‌های آدم‌های عادی را ثبت می‌کنند و تصویر صادقانه‌ای از حافظه‌ی تاریخی یک ملت ارائه می‌دهند، «آخرین شاهدها» می‌تواند اثری تاثیرگذار و ماندگار برای شما باشد.

بخشی از کتاب آخرین شاهدها

در ادامه، بخشی از متن کتاب را می‌خوانید تا با ریتم مونولوگ‌ها، صداقت روایت‌ها و حال‌وهوای تلخ و عمیق اثر آشنا شوید و با اطمینان بیشتری برای مطالعه‌ کامل آن انتخاب کنید:

آسمان سیاه و هواپیمای سیاه را هم یادم است. مامان با دست‌های باز کنار جاده افتاده بود. از او می‌خواستیم بلند شود، اما بلند نمی‌شد، برنمی‌خاست. سربازها مامان را لای بارانی گذاشتند و همان جا توی شن‌ها دفن کردند. فریاد زدیم و گفتیم: «مامان ما را توی گودال دفن نکنید، بیدار می‌شود و به راهمان ادامه می‌دهیم.» چند سوسک بزرگ روی شن‌ها می‌خزیدند... نمی‌توانستم تصور کنم که مامان چگونه در زیر زمین با آن‌ها زندگی خواهد کرد. چگونه دوباره پیدایش خواهیم کرد. چگونه او را خواهیم دید. چه کسی برای بابا نامه خواهد نوشت. یادم نمی‌آمد..."

 یکی از سربازها از من پرسید: «اسمت چیست، دختر؟» یادم رفته بود... «نام خانوادگی‌تان چیست، دختر؟ اسم مادرت چطور؟

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب

اگر این کتاب نگاه شما را به مفهوم جنگ و خاطره تغییر داد و به آثاری علاقه دارید که بر پایه‌ شهادت‌های واقعی شکل گرفته‌اند، پیشنهادهای بعدی می‌توانند شما را بیشتر در فضای ادبیات مستند و روایت‌های انسانیِ تاریخ معاصر غرق کنند:

·   کتاب این است انسان انتشارات جامی

·   کتاب وداع با اسلحه نشر مجید

·   کتاب زمان دست دوم انتشارات کتاب نیستان هنر