کتاب بدن فراموش نمی‌کند اثر بسل ون در کولک نشر میلکان

کتاب بدن فراموش نمی‌کند اثر بسل ون در کولک یکی از آثار شناخته‌شده در زمینه تروما و تأثیر تجربه‌های آسیب‌زا بر ذهن و بدن انسان است؛ کتابی که از یک پرسش مهم شروع می‌کند: اگر یک اتفاق تلخ سال‌ها پیش تمام شده باشد، چرا گاهی آثار آن هنوز در واکنش‌های بدن، احساسات، رفتار و روابط ما دیده می‌شود؟

ون در کولک، روان‌پزشک و پژوهشگر حوزه تروما، در این اثر تلاش می‌کند نشان دهد تجربه‌های شدید فقط به شکل یک خاطره در ذهن باقی نمی‌مانند، بلکه می‌توانند نحوه عملکرد مغز و سیستم عصبی و حتی احساس ما نسبت به بدن و محیط اطرافمان را تحت تأثیر قرار دهند.

معرفی کتاب بدن فراموش نمی‌کند

کتاب بدن فراموش نمی‌کند با عنوان اصلی The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma اثری غیرداستانی در حوزه روان‌شناسی و تروماست که به بررسی ارتباط میان تجربه‌های آسیب‌زا، مغز، ذهن و بدن می‌پردازد. این کتاب با این پرسش اساسی شکل می‌گیرد که چرا یک تجربه دشوار، حتی پس از پایان یافتن، می‌تواند همچنان در واکنش‌های جسمی، احساسات، رفتار و روابط انسان اثر بگذارد.

نسخه فارسی کتاب بدن فراموش نمی‌کند در ۵۵۲ صفحه منتشر شده است و محتوای آن در پنج بخش اصلی پیش می‌رود. کتاب ابتدا به شناخت و بازتعریف مفهوم تروما می‌پردازد، سپس واکنش مغز و بدن در برابر تجربه‌های آسیب‌زا را بررسی می‌کند و در ادامه سراغ تروماهای دوران کودکی، پیامدهای بلندمدت آن و مسیرهای مختلف مواجهه با این آثار می‌رود. بنابراین با اثری روبه‌رو هستیم که موضوع تروما را از یک زاویه واحد بررسی نمی‌کند و ابعاد عصبی، روانی، جسمانی و اجتماعی آن را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب بدن فراموش نمی‌کند: مغز، ذهن و بدن در بهبود تروما

کتاب بدن فراموش نمی‌کند بررسی می‌کند که تجربه‌های آسیب‌زا چگونه می‌توانند مدت‌ها پس از پایان یک اتفاق، بر ذهن، بدن، احساسات و روابط انسان اثر بگذارند. بسل ون در کولک در این کتاب فقط به خودِ حادثه نمی‌پردازد؛ بلکه توضیح می‌دهد چرا تروما می‌تواند شیوه واکنش مغز و سیستم عصبی را تغییر دهد و باعث شود فرد حتی در شرایطی که دیگر خطری وجود ندارد، همچنان احساس ترس، بی‌اعتمادی، بی‌حسی یا آماده‌باش داشته باشد.

نویسنده در ادامه، مفهوم تروما را از زاویه‌های مختلف بررسی می‌کند؛ از تجربه‌های جنگ و خشونت گرفته تا سوءاستفاده در کودکی، روابط آسیب‌زا و تروماهای رشدی. یکی از محورهای مهم کتاب این است که آثار تروما همیشه در قالب یک خاطره واضح و قابل بازگویی باقی نمی‌مانند و ممکن است در واکنش‌های بدنی، هیجانی و رفتاری فرد نیز خودشان را نشان دهند.

کتاب سپس از بررسی آثار تروما به سمت مسئله درمان حرکت می‌کند. ون در کولک توضیح می‌دهد که برای بعضی از افراد، صرفاً صحبت کردن درباره گذشته کافی نیست و در فرایند درمان باید رابطه میان مغز، ذهن و بدن نیز مورد توجه قرار بگیرد.

ساختار و بخش‌های کتاب بدن فراموش نمی‌کند

کتاب بدن فراموش نمی‌کند در پنج بخش اصلی و ۲۰ فصل تنظیم شده است. مسیر کتاب از شناخت مفهوم تروما و تغییر نگاه علمی به آن آغاز می‌شود، سپس به واکنش مغز و بدن، تأثیر تجربه‌های آسیب‌زا در دوران کودکی و پیامدهای تروما می‌رسد و در بخش پایانی، رویکردهای مختلف برای بهبود را بررسی می‌کند. مهم‌ترین بخش‌های کتاب عبارت‌اند از:

·   بخش اول؛ واکاوی مجدد تروما - ۳ فصل: این بخش به تحول نگاه علمی به تروما می‌پردازد و نشان می‌دهد شناخت ما از تأثیر تجربه‌های آسیب‌زا بر ذهن و مغز چگونه تغییر کرده است. نویسنده برای توضیح این تحول از تجربه‌های کهنه‌سربازان جنگ ویتنام و یافته‌های علوم اعصاب نیز استفاده می‌کند.

·   بخش دوم؛ مغز شما در زمان تروما این‌گونه است - ۳ فصل: در این قسمت، واکنش مغز و بدن هنگام مواجهه با تهدید و خطر بررسی می‌شود. ارتباط میان مغز و بدن، سازوکارهای بقا و تأثیر تروما بر احساس فرد نسبت به بدن و هویت خود، محور اصلی این بخش هستند.

·   بخش سوم؛ ذهن کودکان - ۴ فصل: این بخش به نقش دوران کودکی و روابط اولیه در شکل‌گیری آثار تروما اختصاص دارد. موضوعاتی مانند دلبستگی، سوءاستفاده، بی‌توجهی، روابط عاطفی و ترومای رشدی در این قسمت بررسی می‌شوند.

·   بخش چهارم؛ آثار به‌جای‌مانده از تروما - ۲ فصل: نویسنده در این بخش به پیامدهای ماندگار تجربه‌های آسیب‌زا می‌پردازد و به‌ویژه رابطه میان تروما، حافظه و دشواری به‌یادآوردن یا مواجهه با خاطرات دردناک را بررسی می‌کند.

·   بخش پنجم؛ مسیرهای رسیدن به بهبود - ۸ فصل: طولانی‌ترین بخش کتاب به مسئله بهبود اختصاص دارد. در این قسمت، نویسنده رویکردها و روش‌های مختلفی مانند EMDR، یوگا، خودرهبری، نوروفیدبک و فعالیت‌های گروهی را بررسی می‌کند و بر اهمیت بازسازی ارتباط فرد با بدن و احساس امنیت تأکید دارد.

پس از این پنج بخش، کتاب با سخن آخر؛ انتخاب‌های پیش رو به پایان می‌رسد و بحث خود را از شناخت آثار تروما به امکان تغییر و انتخاب در مسیر زندگی پیوند می‌دهد.

نقد و نظرات درباره کتاب بدن فراموش نمی‌کند

بازخورد خوانندگان درباره بدن فراموش نمی‌کند بیشتر حول دو ویژگی شکل گرفته است: جامع بودن مطالب درباره تروما و توانایی کتاب در پیوند دادن مباحث علمی با تجربه‌های واقعی زندگی. برخی خوانندگان معتقدند کتاب توانسته مطالبی را که معمولاً به‌صورت پراکنده در منابع مختلف مطالعه می‌شوند، در یک چارچوب منسجم کنار هم قرار دهد؛ از سازوکارهای مغز و آثار تروما گرفته تا تجربه‌های دوران کودکی و رویکردهای مختلف درمان.

یکی از نکات مورد توجه خوانندگان، نگاه کتاب به نقش فعالیت‌های جمعی و بدنی در سلامت روان است. در برخی نظرات، بخش‌هایی مانند ورزش، موسیقی، تئاتر و فعالیت‌های گروهی مدرسه مورد توجه قرار گرفته‌اند و خوانندگان این ایده را ارزشمند دانسته‌اند که چنین فعالیت‌هایی فقط جنبه تفریحی ندارند و می‌توانند در شکل‌گیری احساس تعلق، ارتباط با دیگران و تجربه امنیت نقش داشته باشند.

از طرف دیگر افرادی معتقدند این کتاب خیلی ناامیدانه نوشته شده و فضای سنگین کتاب و نحوه روایت تجربه‌های آسیب‌زا باعث شده مطالعه آن دشوار و فرسایشی باشد. این نقد را می‌توان یکی از نکاتی دانست که هنگام انتخاب کتاب باید در نظر گرفت. بدن فراموش نمی‌کند اثری سبک و سرگرم‌کننده نیست و بخش قابل‌توجهی از آن به تجربه‌های دشوار انسانی، تروما و پیامدهای روانی و جسمی آن اختصاص دارد.

دلایل معروف شدن کتاب بدن فراموش نمی‌کند

بدن فراموش نمی‌کند از آن دسته کتاب‌هایی است که شهرتش فقط به موضوع روان‌شناسی یا نام نویسنده محدود نمی‌شود. این اثر از زمان انتشار در سال ۲۰۱۴ به‌تدریج مخاطبان گسترده‌ای پیدا کرد و بعدها به یکی از آثار پرفروش و پربحث درباره تروما تبدیل شد. اما چه چیزی باعث شد یک کتاب نسبتاً تخصصی درباره تروما تا این اندازه مورد توجه عموم قرار بگیرد؟ چند عامل مهم در این محبوبیت نقش دارند:

·   نگاه متفاوت به مفهوم تروما

·   ترکیب علم با داستان‌های انسانی

·   محبوبیت گسترده میان مخاطبان عمومی

·   پرداختن به تروما فراتر از جنگ و حوادث بزرگ

شهرت کتاب چند سال پس از انتشار اولیه به شکل چشمگیری افزایش پیدا کرد. به‌خصوص در دوران همه‌گیری کرونا، موضوعاتی مانند اضطراب، انزوا، سوگ و سلامت روان بیش از گذشته وارد گفت‌وگوی عمومی شدند و علاقه به کتاب‌های مرتبط با تروما نیز افزایش پیدا کرد.

جوایز و افتخارات کتاب بدن فراموش نمی‌کند

کتاب بدن فراموش نمی‌کند پس از انتشار به یکی از آثار شناخته‌شده در زمینه تروما و سلامت روان تبدیل شد و موفقیت قابل‌توجهی در بازار جهانی کتاب به دست آورد. مهم‌ترین افتخارات و دستاوردهای این اثر عبارت‌اند از:

·   پرفروش‌ترین کتاب نیویورک‌تایمز: بدن فراموش نمی‌کند به جایگاه #1 New York Times Bestseller رسیده است.

·   حضور در فهرست‌های پرفروش: این اثر علاوه بر فهرست نیویورک‌تایمز، در فهرست پرفروش‌های بریتانیا نیز قرار گرفته است.

·   پرفروش‌های Audible: نسخه صوتی کتاب در فهرست پرفروش‌های Audible قرار گرفته است.

·   این کتاب برای مدت طولانی در فهرست پرفروش‌های آمازون حضور داشته است.

این موفقیت‌ها نشان می‌دهند که شهرت کتاب بدن فراموش نمی‌کند تنها به حوزه تخصصی روان‌شناسی محدود نمانده و این کتاب توانسته به اثری بین‌المللی برای مخاطبان عمومی و علاقه‌مندان به موضوع تروما تبدیل شود.

نویسنده، مترجم و انتشارات کتاب بدن فراموش نمی‌کند

بسل ون در کولک، روان‌پزشک و پژوهشگر شناخته‌شده حوزه تروما، بخش قابل‌توجهی از فعالیت حرفه‌ای خود را به بررسی تأثیر تجربه‌های آسیب‌زا بر مغز، بدن و رفتار انسان اختصاص داده است. این اثر با عنوان اصلی The Body Keeps the Score در سال ۲۰۱۴ منتشر شد و در ایران با ترجمه اکبر درویشی توسط نشر میلکان به چاپ رسیده است.

کتاب بدن فراموش نمی‌کند مناسب چه کسانی است؟

کتاب بدن فراموش نمی‌کند برای افرادی مناسب است که می‌خواهند تروما و آثار آن را فراتر از تعریف‌های ساده روان‌شناختی بشناسند و بفهمند تجربه‌های آسیب‌زا چگونه می‌توانند بر ذهن، مغز، بدن، احساسات و روابط انسان اثر بگذارند. این کتاب می‌تواند انتخاب مناسبی برای گروه‌های زیر باشد:

·   علاقه‌مندان به روان‌شناسی و سلامت روان

·   دانشجویان و فعالان حوزه روان‌شناسی و مشاوره

·   افرادی که می‌خواهند درباره تأثیر تجربه‌های آسیب‌زا بیشتر بدانند

·   افرادی که به رابطه میان بدن و ذهن علاقه دارند

·   مخاطبانی که به کتاب‌های روان‌شناسی عمیق و مبتنی بر روایت علاقه دارند

بیوگرافی بسل ون در کولک

بسل ون در کولک (Bessel van der Kolk) روان‌پزشک، پژوهشگر و نویسنده هلندی-آمریکایی است که بخش عمده فعالیت حرفه‌ای خود را به مطالعه تروما و اختلال استرس پس از سانحه اختصاص داده است. او در سال ۱۹۴۳ در لاهه هلند متولد شد و پس از تحصیل در دانشگاه هاوایی، در سال ۱۹۷۰ مدرک پزشکی خود را از دانشگاه شیکاگو دریافت کرد. سپس دوره تخصص روان‌پزشکی را در مرکز سلامت روان ماساچوست و وابسته به دانشکده پزشکی هاروارد گذراند.

او همچنین سابقه تدریس و فعالیت دانشگاهی در دانشگاه هاروارد و دانشگاه بوستون را دارد و سال‌ها به پژوهش درباره تروماهای دوران کودکی، PTSD و روش‌های درمانی مرتبط پرداخته است.

جملات ماندگار بدن فراموش نمی‌کند

این کتاب سرشار از ایده‌هایی درباره تروما، حافظه، بدن و مسیر بازگشت به زندگی عادی است. برخی از جمله‌ها و مفاهیم مطرح‌شده در کتاب به دلیل بیان ساده و نگاه متفاوت نویسنده، بیشتر در ذهن مخاطب باقی می‌مانند. از جمله:

بزرگ‌ترین منبع رنج‌های ما دروغ‌هایی است که به خودمان می‌گوییم.

حساسیت‌زدایی ممکن است واکنش‌پذیری‌تان را کمتر کند؛ اما اگر در امور عادی روزمره مثل قدم‌زدن، آشپزی یا بازی‌کردن با بچه‌ها احساس رضایت نکنید، لذتی از زندگی نخواهید برد.

اگر سرتان پایین باشد و از ترس نتوانید اطرافتان را نگاه کنید، طعمهٔ آسانی برای سادیسم بقیه هستید؛ اما وقتی طوری راه می‌روید که این پیام را به دیگران می‌دهد که سر به سرم نذار به نظر نمی‌رسد کسی اذیتتان کند.

سکوت = مرگ؛ سکوت دربارهٔ تروما هم به مرگ منتهی می‌شود، مرگ روح.

سازگاری زیان‌های خودش را در پی دارد. بسیاری از کودکان تنفر از خودشان را امن‌تر از آن می‌دانند که با ابراز عصبانیت یا فرار رابطه‌شان را با مراقبانشان به خطر بیندازند.

سوالات متداول

کتاب بدن فراموش نمی‌کند درباره چیست؟

این کتاب درباره تأثیر تروما بر مغز، ذهن، بدن و رفتار انسان است.

بهترین ترجمه کتاب بدن فراموش نمی‌کند کدام است؟

کتاب بدن فراموش نمی‌کند با ترجمه اکبر درویشی از نشر میلکان یکی از بهترین ترجمه‌های حال حاضر است در اختیار خوانندگان قرار گرفته . از ترجمه‌های دیگر این اثر می‌توان به ترجمه‌های مهدی حلوائی و کامران بهمنی نیز اشاره کرد.