کتاب صوتی جوان خام اثر فئودور داستایوسکی

ایستاده بر قله‌ی ادبیات

«فئودور میخایلوویچ داستایوسکی» نویسنده‌ی بلندآوازه‌ی روس است که پاییز 1821 در مسکو متولد شده و زمستان 1881 در سنت پترزبورگ چشم بر جهان فروبسته است. حاصل عمر شصت‌ساله‌ی او، چندین رمان سترگ، داستان‌های کوتاه، مقالات و جستارهایی است که باعث شده عموم منتقدان ادبی و نویسندگان پس از او، داستایوسکی را بزرگ‌ترین نویسنده‌ی تاریخ ادبیات قلمداد کنند. آثار داستایوسکی همچون حیات خود او، در فضای روسیه‌ی قرن نوزدهم می‌گذرند و به کاوش شرایط انسانی می‌پردازند؛ انسان‌هایی مسئله‌دار که با چالش‌های سیاسی، اجتماعی یا معنوی دست‌به‌گریبان می‌شوند و فلسفه و مذهب نیز در این میان نقشی پررنگ دارند. قصه‌های پریان و متون اسطوره‌ای، نخستین نقطه‌های اتصال فئودور نوجوان با ادبیات بودند. مرحله‌ی بعدی، ترجمه‌ی آثار مهمی از ادبیات جهان به روسی بود. زندگی داستایوسکی پر است از نشیب‌های جان‌فرسا که دستاوردهای او را حتی برجسته‌تر می‌کند. مرگ مادر در پانزده‌سالگی و مرگ پدر دو سال پس از آن، دست‌گیری و دریافت حکم اعدام در آغاز راه نویسندگی و رهایی از مرگ در واپسین لحظات، تحمل چهار سال حبس در سیبری و سپس شش سال خدمت اجباری نظامی در تبعید، غرق شدن در قمار و به‌تبع آن تجربه‌ی فقر با پوست و استخوان، بخشی از مصائب زیسته‌ی داستایوسکی هستند که شاید هریک برای ازپادرآوردن یک انسان کافی باشند. اما هنرمند، رنج‌های زندگی را به‌جان می‌خرد و هرکدام را به اثری جاودانه بدل می‌کند. و داستایوسکی یک نمونه‌ی مثال‌زدنی است.

«خواهان سوختن در آتش خویشتن باش. بی خاکستر شدن، کِی توانی نو شد؟»

به باور «ایوان کلیما» نویسنده‌ی بزرگ اهل چک، «برای یک نویسنده، هر تجربه‌ای، حتی هولناک‌ترین تجربه‌ها، مفید است؛ به شرطی که بتواند از آن‌ها جان به در ببرد.» و به عقیده‌ی «آلبر کامو» «هنر، گریزگاهی برای رنج‌های روحی نیست؛ برعکس، یکی از نشانه‌های این رنج است و آن را در سراسر اندیشه‌ی آدمی بازتاب می‌دهد.» داستایوسکی تمام تجربه‌های هولناک زندگی‌اش را در آثارش انعکاس داده است و تحلیل‌های دقیق روان‌شناختی و توصیف‌های کم‌نظیر احساسات انسانی همواره عصای دست او بوده‎‌اند. «جنایات و مکافات»، «برادران کارامازوف»، «ابله»، «یادداشت‌های زیرزمین»، «شب‌های روشن»، «قمارباز»، «شیاطین»، «هم‌زاد»، «خاطرات خانه‌ی مُردگان»، «رؤیای آدم مضحک»، «مردمان فرودست»، «نازنین»، «همیشه‌شوهر» و «جوان خام» از برجسته‌ترین آثار داستایوسکی هستند. نویسنده‌ی بزرگ روس که خود به‌نوعی از هنرمندانی چون «نیکلای گوگول»، «الکساندر پوشکین» و «ادگار آلن پو» تأثیر پذیرفته بود، بر هنر و اندیشه‌ی بسیاری از متفکران هم‌عصر و خردورزان پس از خود اثرگذار بود. «لئو تولستوی»، «فرانتس کافکا»، «فریدریش نیچه»، «آلبر کامو»، «آنتوان چخوف»، «میخائیل بولگاکوف»، «چارلز بوکوفسکی»، «ارنست همینگوی» و «جورج اورول» تنها بخشی از این نام‌های آشنا را تشکیل می‌دهند.

جوانی خام با اندیشه‌ای اصیل

رمان «جوان خام» که نخستین بار سال 1875 منتشر شد، سرگذشت جوانی نوزده‌ساله به اسم «آرکادی ماکاروویچ دالگروکی» است. او فرزند نامشروع زمین‌داری به نام «ورسیلوف» است که زندگی پرماجرا و پرحاشیه‌ای دارد. آرکادی جوان که احساس‌های متناقضی به ورسیلوف دارد، گاه از او پدری کردن طلب می‌کند و گاه با او به ستیزه و بحث می‌پردازد. داستایوسکی در خلال بحث‌ها و گفت‌وگوهای این دو کاراکتر کلیدی و پیچیده، دو نسل و دو طرز فکر را بدون جبهه‌گیری به مخاطبش نشان می‎‌دهد. آرکادی که هنوز جوانی ناپخته است، دوست‌تر دارد جای پیروی از اندیشه‌های موجود، خود اندیشه و طرز فکر خود را بسازد. او همان ابتدا مدعی است که اندیشه‌ای اصیل دارد و زندگی‌اش را حول طرز فکر منحصربه‌فرد خود چیده است. اما اتفاق‌های بسیاری در خلال داستان پیش می‌آید که دالگروکی را با چالش مواجه می‌کند و موقعیت‌هایی غیرقابل پیش‌بینی، هم عیار اندیشه‌ی او را زیر سؤال می‌برد و هم گاه آن را دست‌خوش تغییر می‌کند و جوان خام این رمان، مجبور است بارها و در موقعیت‌های گوناگون، هم به بحث با دیگران بپردازد و از خود و اندیشه‌اش و خواسته‌هایش دفاع کند و هم گاه دست به عمل بزند و تصمیم‌هایی سخت برای زندگی‌اش بگیرد. هرچند عمر بسیاری از تصمیم‌های دالگروکی جوان کوتاه است و او گاه زود از موضعش کوتاه می‌آید، هم پای بسیاری از فکرها و اعمالش می‌ماند و برای احقاق حقوقش دست به خطرهایی نیز می‌زند.

گنجینه‌‎ی آثار داستایوسکی در آوانامه

کتاب صوتی «جوان خام» تازه‌ترین رمان از میان آثار ارزشمند «فئودور داستایوسکی» است که با همکاری نشر صوتی آوانامه و «نشر اختران» تهیه و تولید شده است. ترجمه‌ی اثر برعهده‌ی «رضا رضایی» بوده و همچون دیگر آثار این نویسنده‌ی شهیر، «آرمان سلطان‌زاده» آن را اجرا کرده است. آوانامه پیش از این نسخه‌ی صوتی «قمارباز»، «ابله»، «همیشه‌شوهر»، «جنایت و مکافات»، «برادران کارامازوف»، «یادداشت‌های زیرزمین و شب‌های روشن»، «مردمان فرودست»، «خاطرات خانه‌ی مُردگان» و نیز «تحقیر و توهین‌شده‌ها» را منتشر کرده است.