کتاب اعمال انسانی اثر هان کانگ نشر انتشارات نگاه

کتاب «اعمال انسانی» رمانی از هان کانگ، نویسنده‌ی اهل کره‌ی جنوبی، است که با ترجمه‌ی سارا مقدم‌ثابت و از سوی انتشارات نگاه منتشر شده است. این رمان با تکیه بر خیزش گوانگجو در مه ۱۹۸۰، سرگذشت چند قربانی و بازمانده را در فاصله‌ی بیش از سه دهه دنبال می‌کند. نویسنده به‌جای ارائه‌ی گزارشی خطی از واقعه، پیامدهای خشونت دولتی را در بدن، حافظه و زندگی روزمره‌ی شخصیت‌هایی نشان می‌دهد که هرکدام به شکلی با نوجوانی به نام دونگ‌هو پیوند دارند.

خلاصه کتاب اعمال انسانی

داستان در ماه مه سال ۱۹۸۰ و در شهر گوانگجو آغاز می‌شود. پس از گسترش حکومت نظامی در کره‌ی جنوبی، اعتراض دانشجویان با حضور گسترده‌ی مردم همراه می‌شود. نیروهای نظامی با معترضان برخورد می‌کنند و شهر برای چند روز صحنه‌ی مقاومت، تیراندازی و کشتار می‌شود. سرکوب خیزش از ۱۸ تا ۲۷ مه ادامه داشت و بعدها به یکی از رویدادهای تعیین‌کننده در مسیر دموکراسی کره‌ی جنوبی تبدیل شد.

در بخش نخست، دونگ‌هو، نوجوانی پانزده‌ساله، در سالن ورزشی شهرداری به داوطلبان کمک می‌کند. سالن به محلی برای نگهداری و شناسایی پیکرهای قربانیان تبدیل شده و خانواده‌ها برای یافتن نزدیکان خود به آنجا می‌آیند. دونگ‌هو در جست‌وجوی دوستش جونگ‌ده است که هنگام تیراندازی در خیابان از او جدا شده بود. او میان اجساد حرکت می‌کند، نام‌ها را ثبت می‌کند و برای حفظ شأن مردگان در آماده‌کردن پیکرها و برگزاری مراسم همکاری می‌کند.

هر بخش رمان، صدای یکی از افرادی را به مرکز روایت می‌آورد. در بخشی، جونگ‌ده از مرز میان جسم مرده و روحی که هنوز از آن جدا نشده سخن می‌گوید. در بخشی دیگر، اون‌سوک، یکی از داوطلبان آن روزها، چند سال بعد در یک انتشارات کار می‌کند و با سانسور دولتی، بازجویی و خاطراتی روبه‌روست که حاضر نیستند به گذشته تبدیل شوند. روایت سپس به زندانی سابق، کارگر کارخانه‌ای به نام سون‌جو و مادر دونگ‌هو می‌رسد. هر شخصیت بخشی از حادثه را به یاد می‌آورد که شخصیت‌های دیگر ندیده‌اند یا نتوانسته‌اند درباره‌اش سخن بگویند.

رمان از سال ۱۹۸۰ به سال‌های ۱۹۸۵، ۱۹۹۰، ۲۰۰۲ و ۲۰۱۰ می‌رود. این جابه‌جایی زمانی نشان می‌دهد که پایان سرکوب نظامی به معنای پایان خشونت نیست. شکنجه در حافظه و واکنش‌های جسمی بازماندگان ادامه پیدا می‌کند؛ سانسور، امکان بیان عمومی واقعه را محدود می‌سازد و احساس گناهِ زنده‌ماندن بر دوش کسانی می‌ماند که دوستانشان را از دست داده‌اند. حتی درخواست از قربانی برای بازگویی تجربه‌اش می‌تواند به فشاری تازه تبدیل شود، زیرا شهادت‌دادن او را وادار می‌کند دوباره با جزئیاتی روبه‌رو شود که سال‌ها کوشیده است تحملشان کند.

ساختار چندصدایی کتاب مانع از آن می‌شود که دونگ‌هو تنها به نامی در فهرست قربانیان تبدیل شود. او در خاطره‌ی دوستان، همکاران داوطلب و مادرش حضور دارد و هر روایت، بخش دیگری از شخصیت و سرنوشت او را آشکار می‌کند. زاویه‌ی دید نیز میان اول‌شخص، دوم‌شخص و سوم‌شخص تغییر می‌کند. خطاب «تو» در برخی بخش‌ها فاصله‌ی معمول میان خواننده و شخصیت را کاهش می‌دهد، اما در بخش‌های دیگر، همین خطاب به گفت‌وگویی با فردی غایب یا مرده شباهت پیدا می‌کند.

بخش پایانی به فرایند نوشتن درباره‌ی گوانگجو نزدیک می‌شود. هان کانگ رابطه‌ی شخصی خود با شهر، تحقیق درباره‌ی حادثه و دشواری بازسازی رنج دیگران را وارد متن می‌کند. به‌این‌ترتیب، کتاب فقط از ضرورت حفظ حافظه‌ی تاریخی سخن نمی‌گوید؛ درباره‌ی مسئولیت نویسنده در برابر مردگان و محدودیت‌های بازنمایی خشونت نیز پرسش‌هایی مطرح می‌کند.

معرفی نویسنده کتاب اعمال انسانی

هان کانگ در سال ۱۹۷۰ در گوانگجو به دنیا آمد و چند ماه پیش از خیزش سال ۱۹۸۰ همراه خانواده‌اش به سئول نقل مکان کرد. او در نوجوانی کتابی تصویری را دید که برای ثبت کشتار گوانگجو به‌صورت مخفیانه منتشر شده بود. مواجهه با این تصاویر، دو پرسش را برای او به‌جا گذاشت: انسان‌ها چگونه قادر به اعمال چنین خشونتی هستند و در برابر این خشونت چه می‌توان کرد؟ او برای نوشتن «اعمال انسانی» مجموعه‌ی گسترده‌ای از اسناد و شهادت‌های بازماندگان را مطالعه کرد، هرچند شخصیت‌های رمان بازسازی مستقیم اشخاص واقعی نیستند.

هان کانگ فعالیت ادبی‌اش را با شعر آغاز کرد و سپس به داستان کوتاه و رمان روی آورد. «گیاهخوار»، «کتاب سپید»، «درس‌های یونانی» و «وداع نمی‌کنم» از دیگر آثار او هستند. او در سال ۲۰۲۴ جایزه‌ی نوبل ادبیات را برای نثری دریافت کرد که به تعبیر آکادمی سوئد با آسیب‌های تاریخی و شکنندگی زندگی انسان مواجه می‌شود.

چرا باید کتاب اعمال انسانی را بخوانیم؟

«اعمال انسانی» یک واقعه‌ی تاریخی را به آمار کشته‌شدگان یا تقابل ساده‌ی سرکوبگر و قربانی تقلیل نمی‌دهد. تمرکز کتاب بر پیامدهایی است که سال‌ها پس از پایان درگیری ادامه دارند: دشواری لمس‌شدن، ترس از بازجویی، احساس گناه، سکوت اجباری و ناتوانی خانواده‌ها در پایان‌دادن به سوگواری.

ساختار چندصدایی رمان امکان می‌دهد یک حادثه از موقعیت‌های متفاوت دیده شود. نوجوان، مادر، زندانی، ویراستار و کارگر کارخانه تجربه‌ی یکسانی ندارند، اما خاطره‌ی خشونت میان زندگی آنان ارتباط برقرار می‌کند. نثر فشرده و توجه دقیق به بو، صدا، لمس و فرسودگی بدن نیز تاریخ را از سطح مفاهیم سیاسی به تجربه‌ی مشخص انسان‌ها بازمی‌گرداند.

عنوان کتاب دو سوی متضاد رفتار انسانی را در بر می‌گیرد: توانایی انسان برای شکنجه و کشتن دیگران و در مقابل، تصمیم کسانی که برای یافتن مفقودان، مراقبت از مجروحان و حفظ حرمت مردگان خطر می‌کنند. رمان میان این دو سویه پاسخی قطعی انتخاب نمی‌کند و پرسش درباره‌ی ماهیت انسان را باز نگه می‌دارد.

کتاب اعمال انسانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای علاقه‌مندان به ادبیات کره‌ی جنوبی، رمان‌های تاریخی چندصدایی و آثاری درباره‌ی حافظه‌ی جمعی، خشونت دولتی و زندگی بازماندگان مناسب است. خوانندگان آثار مستندنگارانه‌ای که مرز میان تاریخ، شهادت و داستان را بررسی می‌کنند نیز می‌توانند با ساختار آن ارتباط برقرار کنند.

رمان توصیف‌های صریحی از اجساد، شکنجه، سوگ و پیامدهای روانی خشونت دارد؛ بنابراین برای خوانندگانی که نسبت به این موضوعات حساس‌اند، مطالعه‌ی سنگینی خواهد بود.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب اعمال انسانی

وداع نمی‌کنم — هان کانگ — انتشارات نگاه

کتاب سپید — هان کانگ — انتشارات چترنگ

گیاهخوار — هان کانگ — انتشارات ۳۶۰ درج