کتاب صوتی خاطرات عشق از دست رفته اثر اریک امانوئل اشمیت

کتاب صوتی خاطرات عشق از دست رفته نوشته‌ی اریک امانوئل اشمیت، یادداشت‌هایی شخصی از دو سال زندگی نویسنده پس از مرگ مادرش است. اشمیت در این اثر از نخستین ساعت‌های مواجهه با خبر مرگ تا بازگشت تدریجی به زندگی را روایت می‌کند و نشان می‌دهد چگونه خاطره‌ی کسی که از دست رفته، ابتدا به سرچشمه‌ی رنج و سپس به بخشی زنده از جهان بازمانده تبدیل می‌شود. این کتاب با ترجمه‌ی شهلا حائری، صدای پوریا فرگاهی و از سوی واوخوان به‌صورت صوتی منتشر شده است.

خلاصه کتاب خاطرات عشق از دست رفته اثر اریک امانوئل اشمیت

کتاب با خبری آغاز می‌شود که اریک امانوئل اشمیت تمام عمر از شنیدنش وحشت داشته است: مادرش مرده است. او پنجاه‌وهفت سال با ترس از این اتفاق زندگی کرده بود؛ اما وقتی واقعه رخ می‌دهد، هیچ‌یک از آمادگی‌های ذهنی گذشته نمی‌تواند از شدت اندوهش بکاهد.

مادر اشمیت، ژانین، زنی پرتحرک و دلبسته‌ی زندگی بود. در جوانی قهرمان دو سرعت فرانسه شده بود و بعدها به‌عنوان معلم تربیت‌بدنی فعالیت می‌کرد. اشمیت علاقه‌اش به تئاتر، ادبیات، موسیقی، سفر و شوخ‌طبعی را بخشی از میراث او می‌داند. نخستین تجربه‌های جدی‌اش از تئاتر نیز با همراهی همین مادر شکل گرفته بود.

مرگ ناگهانی ژانین، جهان آشنای نویسنده را بر هم می‌زند. اشمیت از تشریفات پس از مرگ، خالی‌کردن خانه و مواجهه با اشیای باقی‌مانده می‌نویسد. لیون، شهری که با خاطرات خانوادگی معنا داشت، به فضایی خالی تبدیل می‌شود و هر خیابان، نبودن مادر را به یادش می‌آورد.

کتاب بر پایه‌ی یادداشت‌های روزانه شکل گرفته است. این یادداشت‌ها مانند ذهن فرد سوگوار میان اکنون و گذشته حرکت می‌کنند. نویسنده گاهی از اندوه همان روز می‌گوید، گاهی به کودکی بازمی‌گردد و گاهی رابطه‌ی پر‌فاصله‌ی خود با پدرش را بررسی می‌کند. او چهره‌ای بی‌نقص از خود نمی‌سازد و از احساس گناه، خشم، افسردگی و لحظه‌هایی می‌نویسد که دلیلی برای ادامه‌دادن نمی‌یابد. حتی ایمان مذهبی نیز برای او درمانی فوری نیست.

نوشتن در ابتدا پناهگاهی خصوصی است. اشمیت قصد انتشار یادداشت‌ها را ندارد و فقط می‌خواهد با کلمات، حضور مادرش را بازآفرینی کند. پس از حدود یک سال‌ونیم درمی‌یابد که در میان نوشته‌ها مسیری از شوک و اندوه به سوی بازیابی شادی شکل گرفته است. او دفترش را بازنویسی می‌کند تا تجربه‌ی خود را با دیگر سوگواران در میان بگذارد.

یکی از مفاهیم اصلی کتاب «وظیفه‌ی خوشبختی» است. مادر اشمیت زندگی را موهبتی ارزشمند می‌دانست و نمی‌خواست فرزندش در اندوه متوقف شود. نویسنده به‌تدریج درمی‌یابد که وفاداری به او نه در سوگواری همیشگی، بلکه در ادامه‌دادن چیزهایی است که از مادر آموخته بود. «خاطرات عشق از دست‌رفته» الگویی قطعی برای عبور از سوگ ارائه نمی‌دهد؛ بلکه نشان می‌دهد چگونه می‌توان فقدان را با خود حمل کرد، بی‌آنکه زندگی را کنار گذاشت.

معرفی نویسنده‌ی کتاب خاطرات عشق از دست رفته

اریک امانوئل اشمیت نویسنده، نمایشنامه‌نویس و فیلسوف فرانسوی‌زبان است. او در سال ۱۹۶۰ در لیون به دنیا آمد، فلسفه خواند و رساله‌ی دکتری خود را درباره‌ی دیدرو نوشت. تحصیلات فلسفی در آثارش به‌صورت استدلال‌های خشک ظاهر نمی‌شوند؛ پرسش‌های مربوط به مرگ، ایمان، اختیار، عشق و هویت معمولاً در دل داستان‌ها و روابط انسانی شکل می‌گیرند.

اشمیت ابتدا با نمایشنامه‌هایی مانند «مهمان ناخوانده» و «نوای اسرارآمیز» شناخته شد. «اسکار و بانوی گلی‌پوش»، «آقای ابراهیم و گل‌های قرآن»، «مهمان‌سرای دو دنیا»، «خرده‌جنایت‌های زناشویی» و «شب آتش» از دیگر آثار مطرح او هستند. نوشته‌هایش به ده‌ها زبان ترجمه شده‌اند و نمایشنامه‌های او در کشورهای مختلف روی صحنه رفته‌اند.

او برای مجموعه‌داستان «کنسرتویی به یاد یک فرشته» جایزه‌ی گنکور داستان کوتاه را دریافت کرد و از سال ۲۰۱۶ به عضویت هیئت داوران آکادمی گنکور درآمد. بااین‌حال، جایگاه «خاطرات عشق از دست رفته» در میان آثارش متفاوت است؛ زیرا این بار به‌جای پنهان‌شدن پشت شخصیت‌های داستانی، مستقیماً از زندگی، خانواده و شکنندگی خودش می‌نویسد.

چرا باید کتاب خاطرات عشق از دست رفته را بشنویم؟

این اثر تصویری ساده‌شده از سوگ ارائه نمی‌دهد. اشمیت مراحل اندوه را مانند فرمولی روان‌شناختی ردیف نمی‌کند و وعده نمی‌دهد که زمان به‌تنهایی همه‌چیز را درمان خواهد کرد. او تجربه‌ی سوگواری را با تناقض‌هایش نشان می‌دهد: میل به حفظ گذشته در کنار نیاز به ادامه‌دادن، احساس قدردانی در کنار خشم و عشقی که پس از مرگ نیز از بین نمی‌رود.

قالب یادداشت روزانه، فاصله‌ی میان نویسنده و شنونده را کم می‌کند. متن از خاطره، اعتراف، روایت روزمره و تأمل‌های کوتاه فلسفی ساخته شده و گاهی یک مشاهده‌ی ساده را به پرسشی بزرگ درباره‌ی مرگ یا معنای زندگی پیوند می‌دهد. همین ترکیب باعث می‌شود کتاب هم روایتی شخصی از رابطه‌ی مادر و فرزند باشد و هم متنی درباره‌ی تجربه‌ی مشترک فقدان.

در نسخه‌ی صوتی، پوریا فرگاهی به‌تنهایی روایت اول‌شخص اشمیت را اجرا می‌کند. حضور یک صدای ثابت با ساختار دفتر خاطرات هماهنگ است و یکدستی لحن اعترافی اثر را حفظ می‌کند. این کتاب از آن دسته آثار صوتی است که بهتر است با تمرکز و در بخش‌های جداگانه شنیده شود؛ زیرا بسیاری از یادداشت‌ها برای ماندن، سکوت‌کردن و دوباره فکرکردن نوشته شده‌اند.

کتاب خاطرات عشق از دست رفته را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب برای علاقه‌مندان به خاطرات شخصی، زندگی‌نامه‌های ادبی و روایت‌هایی درباره‌ی رابطه‌ی والدین و فرزندان مناسب است. کسانی که یکی از نزدیکان خود، به‌ویژه مادرشان، را از دست داده‌اند نیز ممکن است بخشی از احساس‌های دشوار و متناقض خود را در تجربه‌ی اشمیت بازشناسند.

دوستداران آثار اریک امانوئل اشمیت در این کتاب با وجهی شخصی‌تر از نویسنده روبه‌رو می‌شوند. همچنین اگر به آثاری علاقه دارید که بدون تبدیل‌شدن به کتاب‌های آموزشی، درباره‌ی سوگ، حافظه و امکان بازگشت به زندگی تأمل می‌کنند، این عنوان می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. با توجه به موضوع و لحن عاطفی اثر، شنیدن آن در روزهای نخست یک فقدان ممکن است برای بعضی مخاطبان سنگین باشد.

بخشی از کتاب خاطرات عشق از دست رفته

مامان امروز صبح مرد و این اولین بار است که باعث ناراحتی‌ام می‌شود.

امشب، بی‌رمق از فرط گریه، حس نمی‌کنم که مامان مرا ترک کرده است. بیشتر، از این وحشت دارم که من او را رها کرده باشم. نگرانم که کجاست و آیا به من نیاز دارد؟

دلم می‌خواست به‌سوی آن مکان ناشناخته که مامان یافته است بدوم، حمایتش کنم، نگرانی‌اش را برطرف کنم، در آغوشش بگیرم، دستش را دور بازویم نگه دارم و در گوشش زمزمه کنم: «درستش می‌شه.» احتمالاً بلندبلند می‌خندید. وقتی که ادای حرف زدن نامعمول مردم شالروا را درمی‌آوردم، مامان می‌خندید. «درستش می‌شه!» پنجاه‌وشش سال مداوم، به‌محض اینکه کنار یکدیگر قدم می‌زدیم، آسوده، در مرکز جهانی که مناظرش زیر قدم‌هایمان شکل می‌گرفت، احساس قدرت می‌کردیم. مامان مرا روشن می‌کرد، من او را روشن می‌کردم. با تمام وجود می‌درخشیدیم و با شعلهٔ ما ظلمات کنار می‌رفت و دور می‌شد. بعد از زندگی، مرگ را باهم به زانو درمی‌آوردیم، نه؟

نمی‌توانم تحمل کنم که مامان تنها بمیرد، حتی اگر همه، همیشه، تنها بمیرند. نمی‌توانم تحمل کنم که او بدون من برود، هرچند که بهانه می‌آورَد که کسی نمی‌تواند در چنین سفری پسرش را با خود ببرد. او، شجاعانه، تنها، و پاورچین رفت. مامان، همیشه مادر باقی می‌ماند.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب خاطرات عشق از دست رفته

کتاب صوتی سوگ مادر — شاهرخ مسکوب و حسن کامشاد — آوانامه

کتاب صوتی سوگ — مایکل چلبی — توسعه محتوای لحن دیگر

کتاب صوتی گل‌های معرفت — اریک امانوئل اشمیت — آوانامه