کتاب صوتی روانشناسی توتالیتاریسم اثر ماتیاس دسمت

بخشی از کتاب

تابستان ۱۵۸۲ گالیله در کلیسای پیزا نوسان چراغ را می‌نگریست و دریافت زمان رفت‌وبرگشت آونگ، صرف‌نظر از دامنه حرکت، ثابت است. این مشاهده نماد آغاز عصری شد که در آن انسان به جای اتکای صرف به متون مقدس، با مشاهده و عقل به شناخت جهان پرداخت. دوران علم، نگاه درون‌گرای دینی را که انسان را گناهکار می‌دید کنار زد و بر اصلاح جهان با نیروی خرد تأکید کرد. روشنگری، به‌ویژه با شعار کانت «جرئت اندیشیدن داشته باش»، انسان را به رهایی از قیمومت دعوت کرد. دانشمندان بزرگی چون کوپرنیک و نیوتن با ذهنی باز قوانین طبیعت را در قالب ریاضیات و مکانیک بیان کردند. آنان با شجاعت تعصبات را کنار نهادند و حقیقت‌گویی را که فوکو آن را شکستن اجماع اجتماعی می‌نامد، پیش گرفتند. علم راستین تردید را فضیلت دانست، به واقعیت اجازه سخن گفتن داد و حتی نشان داد مشاهده پدیده بر آن اثر می‌گذارد. هایزنبرگ عدم قطعیت را اثبات کرد و بُهر زبان شعر را برای بیان رفتار ذرات بنیادین کافی دانست. نظریه آشوب و دیدگاه‌هایی چون سخن رنه توم آشکار کرد که بخش اندکی از واقعیت را می‌توان با قوانین دقیق توضیح داد و شناخت حقیقی نیازمند همدلی عمیق با پدیده است. این تجربه همدلانه دانشمند را به مواجهه‌ای رازآلود و گاه دینی با «نام‌ناپذیر» می‌رساند و در نهایت علم به مرزهای عقل خود آگاه می‌شود. اما شاخه‌ای از علم به ایدئولوژی مکانیکی و ماده‌گرایانه بدل شد؛ شاخه‌ای که با پیشرفت‌های فناورانه از موتور بخار تا اینترنت، انسان را مجذوب کرد و داستانی از پیدایش کیهان تا تکامل انسان ساخت و کل تجربه انسانی را به برهم‌کنش ذرات فروکاست.