خرید کتاب های عبدالحسین زرین کوب

عبدالحسین زرین کوب در ۲۷ اسفند ۱۳۰۱ در بروجرد به دنیا آمد و در ۲۴ شهریور ۱۳۷۸ در تهران درگذشت. او مورخ، ادیب، منتقد ادبی، مترجم و استاد دانشگاه بود و درباره‌ی تاریخ ایران، تاریخ اسلام، ادبیات فارسی و عرفان پژوهش می‌کرد. گستردگی دانش او باعث شده است نامش تنها به یک رشته وابسته نباشد.

بیشتر خوانندگان زرین‌ کوب را با دو قرن سکوت یا «پله‌پله تا ملاقات خدا» می‌شناسند. اولی درباره‌ی ایران پس از حمله‌ی اعراب است و دومی زندگی و سلوک مولانا را با نثری نزدیک به داستان روایت می‌کند.

عبدالحسین زرین کوب کیست؟

عبدالحسین زرین کوب یکی از پرکارترین پژوهشگران معاصر ایران بود. او ده‌ها کتاب و صدها مقاله نوشت و از تاریخ سیاسی تا نقد شعر و تصوف را بررسی کرد. آشنایی با عربی و چند زبان اروپایی نیز به او امکان می‌داد منابع ایرانی و خارجی را کنار هم بخواند.

ویژگی مهم زرین‌ کوب این بود که پژوهش دانشگاهی را به زبان مخاطب عمومی نزدیک کرد. کتاب‌هایش منبع تحقیق بودند، اما بسیاری از آن‌ها فقط برای متخصصان نوشته نشده بودند. نثر روایی، انتخاب عنوان‌های به‌یادماندنی و توانایی او در ساختن تصویری زنده از گذشته، مخاطبانی بیرون از دانشگاه نیز برای آثارش ساخت.

پدرش عبدالکریم زرین‌ کوب در بروجرد به کشاورزی و باغداری مشغول بود. خانواده فضای مذهبی داشت و خانه‌ی آن‌ها محل رفت‌وآمد عالمان دینی و روضه‌خوانان بود. عبدالحسین از کودکی با تاریخ اسلام و زبان عربی آشنا شد؛ زمینه‌ای که بعدها در پژوهش‌های او اثر گذاشت. او تا سال پنجم دبیرستان در بروجرد درس خواند و هم‌زمان زبان فرانسه را آغاز کرد. بخشی از انگلیسی را نیز با مطالعه‌ی شخصی آموخت. پدرش علاقه داشت او وارد آموزش‌های حوزوی شود، به همین دلیل زرین‌ کوب مدتی در مدرسه‌ی دینی بحرالعلوم بروجرد تحصیل کرد و ادبیات عرب خواند.

در سال ۱۳۱۹ و پس از تعطیلی مدرسه، برای ادامه‌ی تحصیل به تهران رفت. سال آخر دبیرستان را در مدرسه‌ی مروی گذراند و هم‌زمان کلام و فلسفه آموخت. زرین‌ کوب سرانجام ادبیات را انتخاب کرد، اما آموخته‌های دینی‌اش را کنار نگذاشت و بعدها از آن‌ها در شناخت متون عرفانی و اسلامی استفاده کرد.

معلم جوانی که پیش از دانشگاه کتاب نوشت

زرین‌ کوب پس از پایان دبیرستان به بروجرد بازگشت و در دبیرستان‌های بروجرد و خرم‌آباد ادبیات فارسی، تاریخ، جغرافیا و زبان خارجی تدریس کرد. در همان سال‌ها با جدیت مطالعه می‌کرد و هنوز وارد دانشگاه نشده بود که نخستین کتابش را نوشت.

«فلسفه شعر یا تاریخ تطور شعر و شاعری» در سال ۱۳۲۳ منتشر شد. انتشار کتابی درباره‌ی تاریخ و نظریه‌ی شعر از نویسنده‌ای جوان توجه اهل ادبیات را جلب کرد. پرویز ناتل خانلری کتاب را نقد کرد و در کنار ایرادهایی مانند کمبود ارجاع، توانایی نویسنده‌ی ناشناخته‌اش را دید. آشنایی زرین‌ کوب با خانلری بعدها راه او را به محافل ادبی تهران باز کرد.

دانشگاه تهران و سال‌های پژوهش

زرین‌ کوب در آزمون ورودی دانشگاه تهران رتبه‌ی نخست را به دست آورد و با وجود پیشینه‌ی آموزش دینی، دانشکده‌ی ادبیات را انتخاب کرد. او در سال ۱۳۲۴ وارد دانشگاه شد و سه سال بعد دوره‌ی کارشناسی زبان و ادبیات فارسی را به پایان رساند. سپس تحصیل در دوره‌ی دکترا را ادامه داد و رساله‌اش را درباره‌ی نقد ادبی نوشت.

یکی از استادان مهم او بدیع‌الزمان فروزانفر، پژوهشگر مولانا و ادبیات عرفانی بود. تأثیر این آموزش را می‌توان در کتاب‌های بعدی زرین‌ کوب دید. او به کلاس‌ها اکتفا نمی‌کرد و ساعت‌های زیادی را در کتابخانه‌ها به خواندن منابع تاریخی و ادبی می‌گذراند. پس از پایان تحصیل، تدریس در دانشگاه تهران را آغاز کرد. او در دانشکده‌های ادبیات و الهیات درس داد و برای تدریس و پژوهش به دانشگاه‌ها و مراکز علمی خارج از ایران نیز رفت. فعالیت در تدوین «دایرةالمعارف فارسی» غلامحسین مصاحب و همکاری با نشریه‌هایی مانند «سخن» و «راهنمای کتاب» بخش دیگری از زندگی علمی او بود.

قمر آریان؛ همراه زندگی و پژوهش

زرین‌ کوب در دانشگاه تهران با قمر آریان آشنا شد؛ پژوهشگری که او نیز ادبیات فارسی خوانده بود و بعدها آثاری درباره‌ی ادبیات، عرفان و چهره‌های فرهنگی نوشت. آن‌ها در سال ۱۳۳۲ ازدواج کردند و تا پایان زندگی زرین‌ کوب در کنار هم ماندند.

هر دو اهل مطالعه و نوشتن بودند و گفت‌وگوی علمی بخشی از زندگی روزمره‌شان بود. آن‌ها فرزندی نداشتند و کتابخانه و نوشته‌هایشان را به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی سپردند. قمر آریان نیز پژوهشگری مستقل بود و نباید نامش را فقط در حاشیه‌ی زندگی همسرش دید.

آثار مهم عبدالحسین زرین‌ کوب

آثار زرین‌ کوب را می‌توان در چند گروه قرار داد: تاریخ ایران و اسلام، نقد ادبی، شرح زندگی شاعران و عارفان و پژوهش در تصوف. همین تنوع ممکن است انتخاب نخستین کتاب را دشوار کند، اما هر اثر راهی جداگانه به جهان فکری او باز می‌کند.

دو قرن سکوت

«دو قرن سکوت» مشهورترین و بحث‌برانگیزترین کتاب تاریخی زرین‌ کوب است. کتاب سرگذشت ایران را از حمله‌ی اعراب تا قدرت گرفتن حکومت‌های ایرانی در دو قرن نخست اسلامی دنبال می‌کند. عنوان کتاب به دوره‌ای اشاره دارد که زبان فارسی برای مدتی از نوشتار رسمی کنار رفت و ایرانیان پس از شکست ساسانیان در حال ساختن وضع تازه‌ای بودند.

چاپ نخست در سال ۱۳۳۰ منتشر شد. زرین‌ کوب چند سال بعد کتاب را با منابع بیشتر و تغییرات جدی بازنویسی کرد و در مقدمه‌ی چاپ دوم از شتاب‌زدگی و خامی بعضی داوری‌های نخستین سخن گفت. این بازنگری به معنای انکار کامل کتاب نبود؛ بلکه نشان می‌داد نگاه او به رابطه‌ی ایران و اسلام در حال تغییر و دقیق‌تر شدن است.

بامداد اسلام

زرین‌ کوب در بامداد اسلام از وضعیت عربستان پیش از ظهور اسلام آغاز می‌کند و تاریخ را تا پایان حکومت امویان پیش می‌برد. کتاب برای خواننده‌ای مناسب است که می‌خواهد روایتی پیوسته و نسبتاً کوتاه از شکل‌گیری جامعه‌ی اسلامی، خلافت و اختلاف‌های سیاسی نخستین بخواند.

لحن این اثر با «دو قرن سکوت» تفاوت دارد. نویسنده می‌کوشد روایت‌های مختلف را ببیند و از داوری‌های تند فاصله بگیرد. «کارنامه اسلام» نیز ادامه‌ی همین نگاه گسترده‌تر است و نقش تمدن اسلامی را در علم، فلسفه، هنر و انتقال دانش بررسی می‌کند.

روزگاران

روزگاران روایتی گسترده از تاریخ ایران، از آغاز تا سقوط سلطنت پهلوی است. زرین‌ کوب در این کتاب دوره‌های طولانی و حکومت‌های متعدد را در یک مسیر پیوسته کنار هم قرار می‌دهد. این اثر برای آشنایی کلی با تاریخ ایران مناسب است، اما فشردگی آن باعث می‌شود برای بررسی دقیق هر دوره به منابع تخصصی‌تر هم نیاز باشد.

پله پله تا ملاقات خدا

پله‌ پله تا ملاقات خدا زندگی مولانا را از کودکی تا پایان عمر روایت می‌کند. مهاجرت خانواده، دیدار با شمس، جدایی و دگرگونی روحی مولانا در کتاب به شکلی زنده و پیوسته کنار هم قرار گرفته‌اند. زرین‌ کوب از منابع تاریخی استفاده می‌کند، اما نثرش خشک نیست و گاهی به روایت داستانی نزدیک می‌شود. این کتاب برای کسانی که می‌خواهند پیش از ورود به «مثنوی» با زندگی و جهان فکری مولانا آشنا شوند، شروع مناسبی است.

از کوچه رندان

از کوچه رندان پژوهشی درباره‌ی زندگی، روزگار و اندیشه‌ی حافظ است. زرین‌ کوب می‌کوشد حافظ را از تصویر ساده‌ی شاعری فقط عاشقانه یا عارفانه بیرون بیاورد و ارتباط شعر او را با فضای سیاسی و دینی شیراز نشان دهد. او غزل‌ها را در کنار گزارش‌های تاریخی می‌خواند، هرچند درباره‌ی جزئیات زندگی حافظ اطلاعات قطعی کمی وجود دارد.

فرار از مدرسه

کتاب فرار از مدرسه درباره‌ی زندگی و اندیشه‌ی ابوحامد غزالی است؛ عالمی نامدار که تدریس و جایگاه رسمی خود را رها کرد و وارد دوره‌ای از سفر، تردید و جست‌وجوی درونی شد. زرین‌ کوب در «فرار از مدرسه» نشان می‌دهد چگونه بحران فکری غزالی او را از دانش رسمی به تجربه‌ی عرفانی رساند.

مولانا در مرکز سال‌های پایانی

مولانا یکی از مهم‌ترین موضوع‌های پژوهشی زرین‌ کوب بود. او افزون بر «پله‌پله تا ملاقات خدا»، در «بحر در کوزه» به نقد و تفسیر قصه‌های مثنوی پرداخت و در «سرّ نی» شرحی تحلیلی و تطبیقی از مثنوی ارائه کرد. این کتاب‌ها نشان می‌دهند که زرین‌ کوب مولانا را فقط یک شاعر نمی‌دید؛ او می‌خواست رابطه‌ی شعر، عرفان، داستان و تجربه‌ی دینی را در آثارش بفهمد. زرین‌ کوب در معرفی عارفان میان سند تاریخی و روایت جذاب تعادل برقرار می‌کرد. به همین دلیل کتاب‌هایش هم در دانشگاه خوانده شدند و هم میان مخاطبان عمومی طرفدار پیدا کردند.

تغییر نگاه از دو قرن سکوت تا کارنامه اسلام

یکی از نکته‌های مهم در شناخت زرین‌ کوب، تغییر دیدگاه او در طول زمان است. لحن «دو قرن سکوت» نسبت به فتح ایران و اعراب تندتر است، اما در «کارنامه اسلام» بر نقش تمدن اسلامی در گسترش علم، مدارا و پیوند فرهنگ‌ها تأکید می‌کند. این تفاوت را گاهی به شکل پس گرفتن یا رد کامل کتاب نخست تعریف می‌کنند، در حالی که واقعیت پیچیده‌تر است.

زرین‌ کوب «دو قرن سکوت» را اصلاح کرد، اما اجازه داد نسخه‌ی بازنویسی‌شده همچنان منتشر شود. بهتر است این دو کتاب را دو مرحله از مسیر فکری یک مورخ بدانیم؛ پژوهشگری که با خواندن منابع تازه، بعضی قضاوت‌هایش را تغییر داد و از اصلاح نوشته‌ی خود نترسید.

سبک نوشتن عبدالحسین زرین‌ کوب

نثر زرین‌ کوب علمی، آهنگین و تصویرساز است. او اطلاعات تاریخی را پشت سر هم ردیف نمی‌کند و می‌کوشد از دل سندها روایتی قابل دنبال کردن بسازد. عنوان‌هایی مانند «دو قرن سکوت»، «پله‌پله تا ملاقات خدا»، «از کوچه رندان» و «بحر در کوزه» نیز نشان می‌دهند که برای زبان و موسیقی عبارت‌ها اهمیت زیادی قائل بود.

همین نثر ادبی گاهی محل نقد بوده است. بعضی پژوهشگران معتقدند زیبایی و قدرت روایت در بخش‌هایی از آثار او ممکن است مرز میان گزارش مستند و برداشت شخصی را کم‌رنگ کند. به برخی داوری‌های تاریخی او، به‌ویژه در آثار نخستین، نیز انتقاد شده است. با این حال، زرین‌ کوب منابع فراوانی می‌خواند، نگاه خود را ثابت نگه نمی‌داشت و تاریخ و ادبیات را برای گروه بزرگی از مردم خواندنی کرد.

درگذشت و میراث عبدالحسین زرین‌ کوب

زرین‌ کوب در سال‌های پایانی با بیماری روبه‌رو بود، اما پژوهش و نوشتن را ادامه داد. «سرّ نی»، پژوهش مفصل او درباره‌ی مثنوی، در همان سال پایانی زندگی منتشر شد. او سرانجام در ۲۴ شهریور ۱۳۷۸ در ۷۶سالگی در تهران درگذشت و در قطعه‌ی هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.