
مهدی تدینی، مترجم و پژوهشگر ایرانی، در سال ۱۳۵۹ در تهران به دنیا آمد. نام او بیشتر با کتابهای تاریخ سیاسی، فاشیسم، توتالیتاریسم و اندیشه لیبرال شناخته میشود. ترجمه آثار ارنست نولته، هانا آرنت و لودویگ فون میزس، بخش مهمی از فعالیت او را تشکیل میدهد؛ نویسندگانی که از زاویههای متفاوت به قدرت، آزادی، اقتصاد و سرنوشت جوامع مدرن نگاه کردهاند.
برای شناخت تدینی، دنبال کردن موضوع کتابهایش راه مناسبی است. در این آثار، پرسشهایی مثل چگونگی پیدایش جنبشهای سیاسی، نقش ایدئولوژی در خشونت و حدود دخالت دولت بارها از دیدگاه نویسندگان مختلف بررسی میشوند.
فاشیسم یکی از موضوعهای اصلی در کارنامه مهدی تدینی است. او کتابهایی مانند «جنبشهای فاشیستی» و «قرن بیستم؛ ایدئولوژیهای خشونت» نوشته ارنست نولته را ترجمه کرده و در نشستهای معرفی کتاب نیز درباره اندیشه این تاریخنگار آلمانی سخن گفته است. تدینی بر ضرورت تعریف دقیق فاشیسم تأکید دارد. از نگاه او، وقتی این واژه صرفاً برای محکوم کردن مخالفان سیاسی به کار میرود، معنای تاریخی و تحلیلی آن کمرنگ میشود.
در کنار کتابهای نولته، ترجمه «نظریههای فاشیسم» از ولفگانگ ویپرمن نیز قرار دارد. حضور این کتاب به خواننده فرصت میدهد با رویکردهای مختلف به یک موضوع آشنا شود و بررسی فاشیسم را به دیدگاه یک نویسنده محدود نکند.
یکی از پروژههای مهم مهدی تدینی، ترجمه «عناصر و خاستگاههای حاکمیت توتالیتر» هانا آرنت است. این اثر در سه جلد با عنوانهای «یهودیستیزی»، «امپریالیسم» و «توتالیتاریسم» منتشر شده است. تدینی در معرفی این مجموعه گفته است که ترجمه آن را بین سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ انجام داده است.
بخش دیگری از ترجمههای تدینی به اندیشه سیاسی و اقتصادی لودویگ فون میزس اختصاص دارد. «لیبرالیسم»، «بوروکراسی»، «بازار آزاد و دشمنان آن» و «تاریخنگار زوال» از جمله این آثار هستند. در این کتابها، بحث از آزادی با موضوعهایی مانند مالکیت، سازوکار بازار و اداره امور عمومی پیوند میخورد. خوانندهای که از مسیر تاریخ سیاسی با تدینی آشنا شده، در این بخش از کارنامه او با پرسشهای اقتصادی و استدلالهای یکی از متفکران مکتب اتریش روبهرو میشود.
«جنبشهای فاشیستی؛ بحران نظام لیبرالی و تکامل فاشیسم» نوشته ارنست نولته، به شکلگیری و گسترش این جنبشها در اروپا میپردازد. نولته رویدادها را در ارتباط با بحرانهای سیاسی و جریانهای رقیب تحلیل میکند. این کتاب برای کسی مناسب است که میخواهد از شناخت چند رهبر و واقعه مشهور فراتر برود و درباره زمینههای ظهور فاشیسم مطالعه کند.
«نظریههای فاشیسم» نوشته ولفگانگ ویپرمن، درباره تلاشهای مختلف برای توضیح این پدیده است. مسئله کتاب این است که پژوهشگران چگونه فاشیسم را تعریف کردهاند و چه عواملی را برای پیدایش آن مهم دانستهاند. این اثر برای خوانندهای کاربرد دارد که میخواهد پیش از ورود به تاریخ مفصل جنبشها، با نقشه بحث و اختلاف رویکردها آشنا شود. همچنین میتوان آن را در کنار آثار نولته خواند و شیوه طرح پرسشها را مقایسه کرد.
«توتالیتاریسم»، جلد سوم مجموعه هانا آرنت، به نوعی از حاکمیت میپردازد که میکوشد زندگی انسانها را بهطور فراگیر زیر سلطه خود بگیرد. نقش ایدئولوژی، ارعاب و از میان رفتن پیوندهای اجتماعی از موضوعهای اصلی این بحث است. آرنت به خواننده امکان میدهد درباره تفاوت شکلهای سلطه سیاسی فکر کند و بپرسد یک حکومت چگونه میتواند استقلال فردی و زندگی مشترک انسانها را فرسوده کند. برای مطالعه مستقل یکی از جلدهای مجموعه، تدینی آغاز از همین جلد سوم را پیشنهاد کرده است.
«لیبرالیسم» نوشته لودویگ فون میزس، توضیح و دفاع نویسنده از اصول لیبرالیسم کلاسیک است. مالکیت خصوصی، آزادی فردی و نقش دولت در نظم اقتصادی و سیاسی، در مرکز استدلالهای آن قرار دارند. این کتاب را میتوان برای آشنایی مستقیم با دیدگاه میزس خواند؛ سپس موافقتها و مخالفتها را بر اساس استدلالهای خود متن بررسی کرد.
«بوروکراسی» اثر دیگری از میزس است که به شیوه اداره سازمانها و تفاوت مدیریت اداری با مدیریت مبتنی بر بازار میپردازد. نویسنده میان ضرورت بوروکراسی در برخی حوزهها و گسترش آن به دیگر بخشهای زندگی اقتصادی تفاوت میگذارد. این کتاب برای کسانی جذاب است که میخواهند درباره رابطه مقررات، اختیار مدیران و دخالت دولت بخوانند. پرسشهای آن به تجربههای آشنای زندگی روزمره هم نزدیک میشوند: چرا برخی سازمانها به قواعد وابستهاند و عملکردشان چگونه ارزیابی میشود؟
«جنگ جهانی اول» نوشته زونکه نایتسل، این جنگ را با تمرکز بر آلمان و نقش آن در رویدادها بررسی میکند. بنابراین زاویه دید کتاب مشخص است و میتوان آن را برای شناخت جایگاه آلمان در جنگ و پیامدهای آن خواند. این اثر برای علاقهمندان به تاریخ، زمینهای فراهم میکند تا تحولات بعدی آلمان و اروپا را بهتر دنبال کنند. تدینی نیز در معرفی کتاب، بر روایت نسبتاً مختصر آن از منظر آلمان تأکید کرده است.