کتاب جنگ جهانی اول اثر زونکه نایتسل نشر بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه

ما در جهانی زندگی می‌کنیم که از ویرانه‌های جنگ جهانی اول سر برآورده است. جنگ جهانی دوم بس مهیب‌تر و خانمانسوزتر از جنگ جهانی اول بود، اما با همه آخرالزمان‌گونگی‌اش تنها آن چیزی را که پیش‌تر از خاکستر جنگ اول زاده شده بود، تثبیت و ماندگار کرد. جهان کهن با امپراتوری‌های سترگ و شهریاران پدرسالارانه‌اش، با سلطان‌ها، قیصرها، تزارها، دربارهای پرشکوه و ساختارهای حکومتی (نیمه)فئودالی‌اش فروریخت. روسیه تزاری، آلمان ویلهلمی، عثمانی سلطانی و اتریش ـ مجارستان هابسبورگی در غرقاب جنگ به تاریخ پیوستند و نقشه‌های ژئوپولیتیک، حکومت‌ها و فرهنگ‌های سیاسی نوین جای آن هیمنه‌های کهن را گرفت. در تاریخ‌نگاری جهان، سال‌های ۱۷۸۹ تا ۱۹۱۴ را «قرن نوزدهم بلند» می‌نامند؛ یعنی دوره‌ای که با انقلاب فرانسه آغاز شد و با جنگ جهانی اول پایان یافت. پایان قرن نوزدهم بلند با پایان این دنیای قدیم همزمان شد.

اما این فروپاشی فقط سهم قدرت‌های شکست‌خورده در جنگ نبود. پس از جنگ جهانی اول، با برپایی جامعه ملل و ظهور ابرقدرت نوپای امریکا، فرانسه و بریتانیا هم رفته‌رفته باید خود را با جهان جدید سازگار می‌کردند و به سرزمین‌های زیر سلطه خود حق تعیین سرنوشت می‌بخشیدند؛ تعبیری که یکی از شعارهای اصلی ویلسون در واپسین مراحل جنگ بود. البته فرایند تبدیل بریتانیا و فرانسه به دو قدرت غیرامپراتورانه به کندی پیش می‌رفت و هنوز چند دهه زمان و جنگی بس بزرگ‌تر باید سپری می‌شد تا این دو قدرت با واقعیت کنار آیند؛ و نیز همچنان به گذشت زمان نیاز بود تا خودآگاهی ملی در مناطق زیر سلطه‌شان به حدی رشد کند که دیگر با هیچ ابزار سخت و نرمی نتوان جلوی آزادی‌خواهی و استقلال‌جویی آن مردمان را گرفت.