خرید کتاب های نجف دریابندری

نجف دریابندری، مترجم و نویسنده‌ی ایرانی، متولد ۱ شهریور ۱۳۰۸ در آبادان بود و در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ در تهران درگذشت. ترجمه‌هایش از «پیرمرد و دریا»، «وداع با اسلحه»، «بازمانده روز» و «گوربه‌گور» از شناخته‌شده‌ترین آثار کارنامه‌ی او هستند. کتاب‌هایی که نام دریابندری را با چند نسل از خوانندگان فارسی همراه کرده‌اند. خواندن ترجمه‌های نجف دریابندری یعنی شنیدن صداهای متفاوت در زبان فارسی. پیرمرد ماهیگیر همینگوی، پیشخدمت انگلیسی ایشی‌گورو و اعضای خانواده‌ی روستایی فاکنر، هرکدام زبان و جهان خودشان را دارند. توجه به همین تفاوت‌ها، یکی از کلیدهای شناخت کار اوست. مترجمی که در کنار انتقال معنا، به پیدا کردن لحن مناسب هر اثر فکر می‌کرد.

زندگی‌ نامه‌ی نجف دریابندری

نجف دریابندری در آبادان بزرگ شد. شهری که صنعت نفت، حضور انگلیسی‌ها و سینماهایش، فرصت‌هایی متفاوت برای آشنایی با زبان و فرهنگ جهان فراهم می‌کرد. پدرش، ناخدا خلف، با کشتی و دریا سروکار داشت و نجف در کودکی او را از دست داد. دریابندری انگلیسی را عمدتا به‌صورت خودآموخته فراگرفت. علاقه‌اش به سینما نیز در این مسیر نقش داشت: فیلم‌های انگلیسی‌زبانی که در آبادان نمایش داده می‌شدند، برای او هم سرگرمی بودند و هم فرصتی برای آشنایی بیشتر با زبان.

نجف دریابندری در جوانی در شرکت نفت کار کرد و در نشریات وابسته به آن درباره‌ی سینما نوشت. این تجربه برای شناخت مسیر او اهمیت دارد. زبان برای دریابندری چیزی بود که می‌شد آن را شنید، در موقعیت دید و تفاوت کاربردهایش را فهمید. بعدها نیز مسئله‌ی صدای راوی و لحن شخصیت‌ها در توضیح‌هایی که درباره‌ی ترجمه‌هایش می‌داد، جایگاهی اساسی پیدا کرد.

وداع با اسلحه آغاز راه ترجمه

«وداع با اسلحه» نوشته‌ی ارنست همینگوی، از نخستین ترجمه‌های مهم نجف دریابندری بود. او این رمان را در جوانی ترجمه کرد. زمانی که هنوز راه طولانی فعالیتش در نشر و ترجمه پیش رو بود.

انتخاب همینگوی، مترجم را با نثری روبه‌رو می‌کند که سادگی ظاهری‌اش می‌تواند گمراه‌کننده باشد. جمله‌ها اغلب کوتاه‌اند، اما احساس و تنش همیشه به‌صراحت بیان نمی‌شود. خواننده باید از میان گفت‌وگوها، سکوت‌ها و رفتار شخصیت‌ها به آنچه می‌گذرد نزدیک شود. «وداع با اسلحه» یکی از نقطه‌های آغاز مواجهه‌ی دریابندری با چنین مسئله‌هایی بود.

زندان، دوره‌ای برای خواندن فلسفه

دریابندری پس از کودتای ۲۸ مرداد، به‌دلیل فعالیت سیاسی زندانی شد. حکم اولیه‌ی او اعدام بود، اما این حکم تغییر کرد و سرانجام در سال ۱۳۳۷ از زندان آزاد شد. زندان یکی از فصل‌های تعیین‌کننده‌ی زندگی او بود. هم به‌عنوان تجربه‌ای شخصی و هم از نظر مسیری که مطالعه و ترجمه‌اش پیدا کرد. او در این دوره به مطالعه‌ی فلسفه پرداخت و ترجمه‌ی «تاریخ فلسفه غرب» برتراند راسل را آغاز کرد. توجه به فلسفه بعد از آزادی هم ادامه یافت و در ترجمه‌هایی مانند «عرفان و منطق»، «قدرت» و «افسانه‌ی دولت» و همچنین کتاب تألیفی «درد بی‌خویشتنی» دیده می‌شود.

انتشارات فرانکلین و زندگی در میان کتاب‌ها

پس از آزادی، دریابندری در موسسه‌ی انتشارات فرانکلین مشغول به کار شد. موسسه‌ای به مدیریت همایون صنعتی‌زاده که در تاریخ نشر معاصر ایران جایگاهی مهم دارد. او در فرانکلین مسئولیت‌های سردبیری و ویرایشی داشت و سال‌های طولانی با این مجموعه همکاری کرد. کار در نشر، بخش مهم دیگری از زندگی حرفه‌ای او بود. دریابندری با انتخاب اثر، ویرایش، آماده‌سازی کتاب و همکاری با نویسندگان و مترجمان سروکار داشت. به همین دلیل، کارنامه‌اش را باید در پیوند با تاریخ ترجمه و تاریخ نشر ایران خواند.

فهیمه راستکار و «کتاب مستطاب آشپزی»

فهیمه راستکار، بازیگر و صداپیشه، همسر نجف دریابندری بود. یکی از شناخته‌شده‌ترین حاصل‌های همکاری آن‌ها «کتاب مستطاب آشپزی، از سیر تا پیاز» است. اثری که جایگاه متفاوتی در میان نوشته‌های او دارد. در این کتاب، آشپزی با توضیح، روایت و شوخ‌طبعی همراه می‌شود. خواننده علاوه بر دستور غذا، با شیوه‌ای از نوشتن روبه‌روست که می‌خواهد موضوع را روشن، دقیق و خواندنی توضیح دهد. «کتاب مستطاب آشپزی» نشان می‌دهد علاقه‌ی دریابندری به زبان و نوشتن، تا تجربه‌های روزمره‌ی زندگی امتداد داشت.

از ادبیات تا فلسفه و هنر

کارنامه‌ی نجف دریابندری را نمی‌توان در یک حوزه خلاصه کرد. او رمان و داستان کوتاه ترجمه کرد، به سراغ نمایشنامه رفت و کتاب‌هایی درباره‌ی فلسفه، هنر و سینما به فارسی برگرداند. «معنی هنر» هربرت رید، «تاریخ سینما» آرتور نایت و آثار برتراند راسل، در کنار ترجمه‌های داستانی‌اش قرار دارند.

در تألیف نیز همین تنوع دیده می‌شود. «درد بی‌خویشتنی» به مفهوم ازخودبیگانگی در فلسفه‌ی غرب می‌پردازد و «در عین حال» و «به عبارت دیگر» مجموعه‌هایی از مقاله‌های او هستند. مقدمه‌هایش بر ترجمه‌ها نیز بخشی خواندنی از نوشته‌های او به شمار می‌روند.

مهم ترین ترجمه های نجف دریابندری

برای آشنایی با جهان ترجمه و نویسندگی دریابندری، این آثار مسیرهای متفاوتی پیش روی خواننده می‌گذارند:

وداع با اسلحه

«وداع با اسلحه» در بستر جنگ جهانی اول می‌گذرد و عشق را در جهانی گرفتار خشونت و بی‌ثباتی دنبال می‌کند. شخصیت‌ها می‌خواهند برای زندگی شخصی خود جایی پیدا کنند، در حالی که جنگ مدام به آن راه می‌یابد. این رمان از آثار مهم همینگوی و از ترجمه‌های شناخته‌شده‌ی دریابندری است؛ کتابی برای علاقه‌مندان داستان‌هایی که تجربه‌ی جنگ را از نزدیک و از خلال زندگی آدم‌ها روایت می‌کنند.

بازمانده روز

«بازمانده روز» نوشته‌ی کازوئو ایشی‌گورو، روایت استیونز، سرپیشخدمت یک خانه‌ی اشرافی انگلیسی است. او با مرور گذشته، از وفاداری، وظیفه و تصمیم‌هایی حرف می‌زند که زندگی‌اش را ساخته‌اند. بخش مهمی از تأثیر داستان در فاصله‌ی میان گفته‌های راوی و چیزی است که خواننده از آن‌ها درمی‌یابد. دریابندری برای یافتن صدای فارسی این راوی، به امکانات زبانی سفرنامه‌ها، خاطرات و مکاتبات دوره‌ی قاجار توجه کرده بود.

گور به‌ گور

«گور به‌ گور» نوشته‌ی ویلیام فاکنر، داستان خانواده‌ای است که می‌خواهند پیکر مادرشان را برای خاک‌سپاری به زادگاهش ببرند. این سفر از زبان شخصیت‌های مختلف روایت می‌شود و به‌تدریج رابطه‌ها، رنج‌ها و خواسته‌های پنهان آن‌ها را آشکار می‌کند. نام فارسی کتاب نیز از انتخاب‌های مشهور دریابندری است. او در توضیح این عنوان گفته بود که نتوانسته عنوان اصلی را به عبارتی که بپسندد برگرداند و «گور به‌ گور» را برای ترجمه‌ی خود انتخاب کرده است.

سرگذشت هکلبری فین

«سرگذشت هکلبری فین» نوشته‌ی مارک تواین، ماجرای سفر پسری نوجوان و مردی است که از بردگی گریخته است. داستان در کنار ماجراجویی، خواننده را با تبعیض، وجدان و فاصله‌ی میان قانون و اخلاق روبه‌رو می‌کند. زبان راوی نوجوان و گفتار شخصیت‌ها، از ویژگی‌های اصلی اثر است. این کتاب برای کسی که می‌خواهد به نقش لحن و زبان گفتاری در ترجمه توجه کند، انتخاب قابل توجهی در کارنامه‌ی دریابندری است.

چنین کنند بزرگان

«چنین کنند بزرگان» نوشته‌ی ویل کاپی، با نگاهی طنزآمیز به سراغ چهره‌های مشهور تاریخ می‌رود. در این کتاب، شخصیت‌های تاریخی از فاصله‌ی باشکوه روایت‌های رسمی پایین می‌آیند و ضعف‌ها، عادت‌ها و تناقض‌هایشان دیده می‌شود. این اثر یکی از انتخاب‌های مناسب برای آشنایی با وجه شوخ‌طبع ترجمه‌های دریابندری است؛ کتابی که خواندن تاریخ را با خنده و تردید در تصویر قهرمانان همراه می‌کند.

سبک ترجمه‌ی نجف دریابندری

یکی از ویژگی‌های مهم نگاه دریابندری به ترجمه، توجه به لحن اختصاصی هر اثر بود. او در گفت‌وگویی توضیح داده که در کنار دقت در انتقال معنا، هر کتاب باید لحن خود را داشته باشد. از این زاویه، مترجم لازم است صدای متن را بشناسد و برای آن در فارسی راهی پیدا کند. «بازمانده روز» نمونه‌ی روشنی از این رویکرد است. جست‌وجوی او در نثر و خاطرات دوره‌ی قاجار، تلاشی برای ساختن زبانی بود که تشریفات، جایگاه اجتماعی و طرز فکر راوی را منتقل کند. همین توجه به تفاوت صداهاست که مقایسه‌ی ترجمه‌های او از همینگوی، فاکنر و ایشی‌گورو را خواندنی می‌کند.