
ایرج پزشکزاد نویسنده، طنزپرداز و مترجم متولد 1305 در تهران است. معروف ترین کتاب ایرج پزشکزاد داییجان ناپلئون است. کتابی که بی شک طنزترین رمان ایرانی است. سریال دایی جان ناپلئون ساخته ناصر تقوایی که در واقع اقتباس از این کتاب بود، یکی از مشهورترین آثار سالهای پیش از انقلاب است.
ایرج پزشکزاد در دانشگاه حقوق خوانده بود و مدتی قاضی بود. او که به واسطه شغلش در وزارت خارجه سالها در فرانسه زندگی کرده بود با ادبیات فرانسه کاملا آشنا بود. شاید برای همین بود که در اوایل دهه 30 آثاری از ولتر و مولیر را ترجمه و منتشر کرد.
ایرج پزشکزاد فضای رمان دایی جان ناپلئون را خوب میشناخت چون خودش هم در خانوادهای بزرگ و نزدیک به طبقه اشراف و در یک باغ بزرگ زندگی کرده بود. ایرج پزشکزاد در سال 1400 در لسآنجلس از دنیا رفت.
داییجان ناپلئون مهم ترین و معروف ترین کتاب ایرج پزشکزاد است. داستان در زمان جنگ جهانی دوم و در باغی بزرگ در تهران میگذرد. چند خانوادهی فامیل در این باغ زندگی میکنند. از جمله دایی جان ناپلئون و دخترش لیلی، آقاجان و همسر و پسرش سعید، و چند خانوادهی دیگر.
سعید، پسر نوجوان آقاجان، عاشق لیلی میشود. اما این عشق ساده نیست، چون بین داییجان ناپلئون و آقاجان اختلاف و رقابت وجود دارد. از طرف دیگر، داییجان ناپلئون آدمی خیالپرداز و بدبین است و فکر میکند انگلیسیها همیشه دنبال ضربه زدن به او هستند.
رمان با همین اتفاقهای خانوادگی، عشق سعید به لیلی، دعواهای داییجان و آقاجان و توهمهای داییجان جلو میرود. «داییجان ناپلئون» یک رمان طنز است که هم خانوادهی ایرانی را نشان میدهد، هم با زبان شوخی و خنده، بدبینی، ترس و توهم توطئه را نقد میکند.
کتاب داییجان ناپلئون در دههی ۱۳۵۰ منتشر شد و خیلی مورد استقبال قرار گرفت. داییجان ناپلئون به انگلیسی هم ترجمه و منتشر شده و آذر نفیسی برای آن مقدمهای هم نوشته.
کتاب صوتی دایی جان ناپلئون در فیدیبو و با صدای ایوب آقاخانی منتشر شده. این کتاب صوتی ۱۸ ساعت و ۲۲ دقیقه است.
در سال ۱۳۵۵، ناصر تقوایی با اقتباس از این رمان سریال داییجان ناپلئون را ساخت. این سریال از تلویزیون ملی ایران پخش شد و خیلی زود به یکی از ماندگارترین مجموعههای تلویزیونی ایران تبدیل شد. در این سریال غلامحسین نقشینه در نقش داییجان ناپلئون، پرویز فنیزاده در نقش مشقاسم، نصرتالله کریمی در نقش آقاجان، پرویز صیاد در نقش اسداللهمیرزا، محمدعلی کشاورز در نقش داییجان سرهنگ و سعید کنگرانی در نقش سعید بازی کرد.
بعد از انقلاب، سریال داییجان ناپلئون دیگر از تلویزیون ایران پخش نشد.
حاج ممجعفر در پاریس یکی از کتابهای طنز ایرج پزشکزاد است. این کتاب پیش از داییجان ناپلئون نوشته شده و برای اولین بار در سال ۱۳۳۳ منتشر شده است. داستان دربارهی سفر یک تاجر ثروتمند تهرانی به پاریس است. مردی که چند مغازهی خواربارفروشی و صابونفروشی دارد و برای سفرش به یک مترجم و راهنما نیاز پیدا میکند.
راوی داستان همراه حاج ممجعفر به پاریس میرود و اتفاقهای این سفر را تعریف میکند. بخش اصلی طنز کتاب از برخورد حاج ممجعفر با زندگی فرنگی، آداب و رفتار مردم پاریس و تفاوتهای فرهنگی به وجود میآید.
ماشاءالله خان در بارگاه هارونالرشید یکی از رمانهای طنز ایرج پزشکزاد است. این کتاب اولین بار در سال ۱۳۳۷ در مجلهی «اطلاعات جوانان» منتشر شد و بعدتر در سال ۱۳۵۰ در مجلهی «فردوسی» دوباره چاپ شد.
داستان دربارهی ماشاءالله خان، دربان سادهی یک بانک است. او علاقهی زیادی به کتابهای تاریخی، مخصوصا داستانهای مربوط به دوران هارونالرشید دارد. ماشاءالله خان آنقدر در این خیالها فرو میرود که خودش را در فضای بغداد قدیم و دربار هارونالرشید تصور میکند.
نشر واوخوان کتاب صوتی ماشاءالله خان در بارگاه هارونالرشید را با صدای ایوب آقاخانی تولید و منتشر کرده است. این کتاب صوتی 8 ساعت و 41 دقیقه است.
پزشکزاد در سال ۲۰۱۴ برندهی هفتمین جایزهی سالانهی بیتا شد. جایزهای که از طرف برنامهی مطالعات ایرانی دانشگاه استنفورد به او اهدا شد.

















