کتاب اوامر - طلب و اراده جلد 2 اثر محمّد جواد فاضل لنکرانی نشر مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)

بحث «طلب و اراده» در عداد مباحث فرعی و حاشیه‌ای اصول فقه نیست. این مسأله، در متنِ مبحث «اوامر» و در قلبِ دستگاه اصولیِ امامیه قرار دارد و به‌گونه‌ای مستقیم با حقیقت تکلیف، معنای اوامر و نواهی، نسبت حکم شرعی با واقع، و در نهایت با مسائلی همچون صفات الهی، کلام نفسی، اراده تکوینی و تشریعی، و جبر و اختیار گره خورده است. از همین روست که هرگونه تفسیر از معنای «امر»، از حقیقت «بعث و زجر»، و از نسبت «طلب» با «اراده»، لوازم کلامی و فلسفی دامنه‌داری در پی خواهد داشت. جلد حاضر، دومین مجلد از تقریرات درس خارج اصول استاد معظم، آیت‌الله شیخ محمد جواد فاضل لنکرانی دامت برکاته است که در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، در مسجدِ مجتمع فقهی ائمه اطهار: در شهر مقدس قم ایراد شده است. این جلد، به مناسبت ورود محقق خراسانی در کتاب «کفایة الأصول» به این مبحث در انتهای بحث از «مادّه امر»، به‌طور مستقل به تحلیل مبسوط مسأله «طلب و اراده» اختصاص یافته و به‌سبب اهمیتی که این بحث در تبیین بسیاری از مبانی اصولی و کلامی دارد، به صورت یک تحقیق نسبتاً مستقل سامان یافته است. در بخش نخست، ریشه‌ی نزاع در اتحاد و تغایر «طلب» و «اراده» بررسی می‌شود. با تفکیک دقیق میان طلب حقیقی، طلب انشائی و طلب مفهومی، از یک سو، و اراده حقیقی، اراده انشائی و اراده مفهومی از سوی دیگر، ابتدا تقریر آخوند خراسانی و ادعای ایشان مبنی بر لفظی بودنِ نزاع و اتحادِ طلب و اراده در سه ساحتِ مفهوم، مصداق و انشاء، نقل و نقّادی می‌گردد. سپس با استفاده از تحلیل‌های ژرفِ محقق اصفهانی، روشن می‌شود که این نزاع، لااقل در بخشی از وجوه خود، نزاعی حقیقی و عقلی است. سخن در این است که آیا در عالم نفس، غیر از «اراده» صفت یا فعل نفسانیِ مستقلی به نام «طلب» تحقق دارد، یا آنچه در نفس موجود است همان اراده و مقدمات آن است و چیزی به نام طلب، حقیقتی زائد بر اراده ندارد.