کتاب نابغه‌ای در کار نیست اثر هلن لوئیس نشر پندار تابان

ایده‌ی «نبوغ» قرن‌هاست که شیفتگی ما را برانگیخته است؛ ایده‌ای که بعضی انسان‌ها را استثنایی، متفاوت و فراتر از دیگران معرفی می‌کند و موفقیت، خلاقیت یا تأثیرگذاری آن‌ها را به موهبتی ذاتی نسبت می‌دهد. ما عادت کرده‌ایم تاریخ، علم، هنر و سیاست را از خلال چهره‌های «نابغه» روایت کنیم و اغلب فراموش می‌کنیم که این روایت‌ها چگونه ساخته شده‌اند و چه کسانی از آن‌ها حذف شده‌اند. مفهوم نبوغ، در عین جذابیت، می‌تواند نابرابری‌ها را طبیعی جلوه دهد، شکست‌ها را شخصی‌سازی کند و ساختارهای اجتماعی را از نگاه انتقادی پنهان نگه دارد.

در کتاب نابغه‌ای در کار نیست، هلن لوئیس با نگاهی تاریخی، فرهنگی و انتقادی به سراغ این مفهوم می‌رود و نشان می‌دهد نبوغ بیش از آنکه یک واقعیت علمی روشن باشد، برساخته‌ای فرهنگی است که در دوره‌ها و زمینه‌های مختلف، معناهای متفاوتی به خود گرفته است. او بررسی می‌کند که این ایده چگونه شکل گرفته، چگونه تثبیت شده و چرا اغلب با جنسیت، طبقه، قدرت و دسترسی به منابع گره خورده است. نویسنده با مثال‌هایی از حوزه‌های گوناگون نشان می‌دهد چه کسانی امکان دیده‌شدن به‌عنوان نابغه را داشته‌اند و چه استعدادهایی در سایه مانده‌اند.

این کتاب دعوتی است به بازاندیشی در روایت‌هایی که درباره‌ی استعداد، موفقیت و ارزش انسانی پذیرفته‌ایم. نابغه‌ای در کار نیست نه تلاشی برای انکار خلاقیت و توانایی‌های فردی، بلکه کوششی است برای دیدن نقش زمینه‌ها، همکاری‌ها و ساختارها در آنچه «دستاوردی بزرگ» می‌نامیم.

امیدواریم خواندن این کتاب به ما کمک کند با نگاهی واقع‌بینانه‌تر و عادلانه‌تر، هم تاریخ را بازخوانی کنیم و هم انتظاراتمان را از خود و دیگران دوباره بسنجیم.