کتاب نفرت نوبهاران اثر بختیار علی نشر انتشارات نگاه

کتاب «نفرت نوبهاران» رمانی از بختیار علی، نویسندهٔ کردزبان، است که با ترجمهٔ آراکو محمودی از سوی نشر نگاه منتشر شده است. این رمان در کردستان عراق و در دوره‌ای می‌گذرد که مناسبات فئودالی و عشیره‌ای زیر فشار تحولات سیاسی و ورود مظاهر زندگی مدرن قرار گرفته‌اند. بختیار علی در دل ماجرای یک عکس خصوصی، نسبت میان آبرو، قدرت، خشونت و حافظهٔ تاریخی را بررسی می‌کند.

خلاصه کتاب نفرت نوبهاران

داستان در سال ۱۹۵۷ آغاز می‌شود؛ زمانی که ارباب کامیل دوربینی را از یکی از ایرانیان پناه‌گرفته در جنوب کردستان می‌خرد. او بزرگ عشیره‌ای در روستایی دورافتاده است و برخلاف بسیاری از اطرافیانش، به اختراعات و ابزارهای جدید علاقه دارد. دوربین برای کامیل فقط وسیله‌ای سرگرم‌کننده نیست. او تصور می‌کند آنچه به عکس تبدیل نشود، در تاریخ نیز باقی نخواهد ماند. بااین‌حال، همین ابزار مدرن به‌تدریج وارد خصوصی‌ترین بخش‌های زندگی او می‌شود و مناسباتی را که قرار بود ثبت کند، تغییر می‌دهد.

کامیل در عین علاقه به نوگرایی، همچنان بخشی از نظام ارباب‌ورعیتی است. جایگاه اجتماعی، اعتبار خانوادگی و تصور دیگران از مردانگی او اهمیت زیادی دارد. آشنایی و ازدواجش با گیلاس نوبهاران، زنی از خاندانی شناخته‌شده، زندگی او را وارد مرحله‌ای تازه می‌کند. در یکی از لحظات حساس زندگی مشترکشان، کامیل عکسی خصوصی از همسرش می‌گیرد. بیرون رفتن این تصویر از حریم خانه، آن را از یادگاری شخصی به وسیله‌ای برای تحقیر، معامله و اعمال قدرت تبدیل می‌کند.

رمان نشان می‌دهد که چگونه یک تصویر می‌تواند در جامعه‌ای گرفتار تعصب‌های جنسیتی و عشیره‌ای، سرنوشت افراد بسیاری را به یکدیگر پیوند بزند. مردان می‌کوشند عکس را در خدمت رقابت‌ها و دشمنی‌های خود قرار دهند، درحالی‌که گیلاس باید پیامدهای تصمیمی را تحمل کند که اختیار چندانی در آن نداشته است. به‌این‌ترتیب، مفهوم آبرو نه به‌عنوان ارزشی اخلاقی، بلکه به‌صورت ابزاری برای کنترل بدن و زندگی زنان ظاهر می‌شود.

روایت تنها به روابط خانوادگی محدود نمی‌ماند. هم‌زمان با گسترش بحران‌های سیاسی و درگیری‌های مسلحانه، قدرت اربابان محلی رو به زوال می‌رود و ساختارهای تازه‌ای جای آن را می‌گیرند. بااین‌حال، تغییر ابزارها و صاحبان قدرت لزوماً خشونت را از میان نمی‌برد. منطق مالکیت، انتقام و سلطه از محیط خانواده به مناسبات عشیره‌ای و از آنجا به عرصهٔ سیاست راه پیدا می‌کند.

کتاب از دوازده روایت به‌هم‌پیوسته تشکیل شده است. هر بخش قسمتی از گذشتهٔ شخصیت‌ها و مسیر حرکت عکس را آشکار می‌کند و در کنار دیگر بخش‌ها، تصویری از جامعه‌ای در حال فروپاشی می‌سازد. دوربین و عکس در این ساختار دو نقش متضاد دارند: از یک سو وقایع را ثبت می‌کنند و از سوی دیگر، با جدا کردن تصویر از زمینهٔ واقعی آن، امکان تحریف حقیقت را فراهم می‌آورند.

عنوان کتاب نیز به وضعیت گیلاس نوبهاران مربوط است. نفرت او یک واکنش ناگهانی یا نفرینی زبانی نیست، بلکه احساسی است که از تجربهٔ بی‌اختیاری، تحقیر و تبدیل‌شدن زندگی خصوصی‌اش به موضوع قضاوت مردان شکل می‌گیرد. این احساس به‌تدریج از رنجی فردی فراتر می‌رود و به پاسخی در برابر ساختار گسترده‌تری از خشونت تبدیل می‌شود.

معرفی نویسنده کتاب نفرت نوبهاران

بختیار علی در سال ۱۹۶۰ در سلیمانیهٔ عراق متولد شد. او رمان‌نویس، شاعر، جستارنویس و منتقد ادبی است و آثارش را به زبان کردی سورانی می‌نویسد. نخستین رمانش با عنوان «مرگ دُردانهٔ دوم» در سال ۱۹۹۷ منتشر شد و انتشار «آخرین انار دنیا» در سال ۲۰۰۲ جایگاه او را در ادبیات معاصر کردی تثبیت کرد.

تاریخ معاصر کردستان، جنگ‌های داخلی، اقتدار سیاسی، حافظهٔ جمعی و رابطهٔ فرد با ایدئولوژی از موضوعات تکرارشونده در آثار او هستند. در بسیاری از رمان‌های بختیار علی، رویدادهای تاریخی با عناصر خیال و تمثیل درهم می‌آمیزند؛ اما در «نفرت نوبهاران» وجه واقع‌گرایانه برجسته‌تر است و خشونت اجتماعی با صراحت بیشتری نمایش داده می‌شود. او در سال ۲۰۱۷ جایزهٔ ادبی نلی زاکس را برای مجموعهٔ فعالیت‌های ادبی خود دریافت کرد.

چرا باید کتاب نفرت نوبهاران را بخوانیم؟

رمان با محور قراردادن یک عکس، موضوعاتی گسترده مانند مالکیت بر تصویر، مرز میان زندگی خصوصی و عمومی و تبدیل مفهوم آبرو به ابزار قدرت را در قالب داستانی واحد بررسی می‌کند. دوربین در اینجا صرفاً نشانه‌ای از ورود فناوری به یک جامعهٔ سنتی نیست؛ وسیله‌ای است که هم حافظه می‌سازد و هم می‌تواند حقیقت را از اختیار صاحب آن خارج کند.

ساختار فشرده و دوازده‌بخشی کتاب باعث می‌شود پیامدهای یک واقعه از زاویه‌های گوناگون دیده شوند، بدون آنکه روایت به شرح خطی زندگی یک شخصیت محدود بماند. این اثر در مقایسه با رمان‌های خیال‌محورتر بختیار علی، واقع‌گراتر و تیره‌تر است و نشان می‌دهد خشونت چگونه از روابط زناشویی و خانوادگی تا مناسبات سیاسی امتداد پیدا می‌کند.

کتاب نفرت نوبهاران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به رمان‌های اجتماعی و سیاسی خاورمیانه، ادبیات معاصر کردی و داستان‌هایی دربارهٔ قدرت، حافظه و خشونت ساختاری علاقه دارند. مخاطبان رمان‌هایی که برخورد سنت با مظاهر مدرنیته یا تأثیر مفهوم آبرو بر زندگی زنان را بررسی می‌کنند نیز می‌توانند با موضوعات این اثر ارتباط برقرار کنند.

«نفرت نوبهاران» همچنین گزینه‌ای مناسب برای آشنایی اولیه با آثار بختیار علی است؛ به‌ویژه برای کسانی که ترجیح می‌دهند پیش از رمان‌های بلندتر و خیال‌پردازانه‌تر او، اثری فشرده‌تر و واقع‌گراتر بخوانند. با توجه به فضای تلخ و حضور پررنگ خشونت جنسیتی و سیاسی، کتاب برای خوانندگانی که به روایت‌های سبک یا آرام علاقه دارند انتخاب مناسبی نیست.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب نفرت نوبهاران

به دوزخ ای بیگناهان — بختیار علی

غروب پروانه— بختیار علی

دریاس و جسدها — بختیار علی