کتاب سیرسه اثر مدلین میلر نشر نون

کتاب سیرسه نوشته‌ی مدلین میلر، بازآفرینی یکی از چهره‌های رازآلود اساطیر یونان از زبان خود اوست؛ الهه‌ای که در «اودیسه» بیشتر با جادو، دگرگون‌کردن مردان و مواجهه‌اش با اودیسئوس شناخته می‌شود، اما در این رمان گذشته، انگیزه‌ها و خواسته‌هایش را با صدای خودش روایت می‌کند. میلر با پیوند فانتزی اسطوره‌ای، درام خانوادگی و قصه‌ی بلوغ، مسیر سیرسه را از دختری تحقیرشده در دربار خدایان تا زنی مستقل و مسلط بر قدرت خود دنبال می‌کند. فاطمه شهابی‌نژاد این اثر را به فارسی ترجمه کرده و نشر نون آن را منتشر کرده است.

خلاصه کتاب سیرسه اثر مدلین میلر

سیرسه دختر هلیوس، خدای خورشید، و پرس، یکی از نیمف‌های اقیانوسی است. او برخلاف پدر قدرتمند و دیگر اعضای خانواده‌اش، نه ظاهری درخشان دارد و نه صدایی که شایسته‌ی خدایان دانسته شود. از همان کودکی، خواهر و برادرهایش او را ضعیف و کم‌اهمیت می‌شمارند و دربار هلیوس نیز جایی برای پذیرفتن تفاوت‌های او ندارد. سیرسه در میان موجوداتی جاودانه بزرگ می‌شود، اما بیشتر از آنان به انسان‌ها شباهت دارد؛ با دیگران همدلی می‌کند، از بی‌رحمی خدایان آزرده می‌شود و می‌خواهد معنایی فراتر از جایگاه موروثی خود پیدا کند.

نقطه‌ی آغاز دگرگونی او زمانی است که به نیرویی ناشناخته در وجود خود پی می‌برد. سیرسه برخلاف خدایان که قدرتشان را از تبار خود به ارث برده‌اند، می‌تواند با گیاهان، معجون‌ها و کلمات جادو کند. این هنر به او امکان می‌دهد ماهیت موجودات را تغییر دهد و آنچه را در درونشان پنهان است آشکار سازد. بااین‌حال، استفاده از این قدرت خشم خدایان را برمی‌انگیزد. زئوس که از گسترش نوع تازه‌ای از جادو هراس دارد، او را به جزیره‌ی دورافتاده‌ی آیایا تبعید می‌کند.

تبعید در ابتدا نوعی مجازات است، اما به‌تدریج به فرصتی برای استقلال سیرسه تبدیل می‌شود. او در جزیره گیاهان را می‌شناسد، معجون می‌سازد، نیروی خود را تمرین می‌دهد و خانه‌ای بنا می‌کند که قوانینش را خودش تعیین می‌کند. آیایا با وجود تنهایی‌اش، سیرسه را از سلطه‌ی خانواده و مناسبات خشن دربار خدایان دور نگه می‌دارد. او برای نخستین‌بار می‌تواند بدون تحقیر دیگران با ضعف‌ها، خشم و توانایی‌هایش روبه‌رو شود.

انزوای سیرسه مطلق نمی‌ماند. چهره‌های آشنای اساطیر یونان یکی پس از دیگری وارد زندگی او می‌شوند: ددالوس، صنعتگر و مخترع مشهور؛ مینوتور، هیولای هزارتو؛ مدئا، جادوگر جوان؛ هرمس، پیام‌آور بازیگوش خدایان؛ و سرانجام اودیسئوس، جنگجویی که پس از سقوط تروا در راه بازگشت به ایتاکا سرگردان شده است. میلر این شخصیت‌ها را تنها برای بازگویی افسانه‌های مشهور وارد داستان نمی‌کند؛ هر ملاقات بخشی از شخصیت سیرسه را آشکار می‌سازد و درک او را از قدرت، عشق، خشونت و آزادی تغییر می‌دهد.

کشمکش اصلی رمان میان جاودانگی خدایان و تجربه‌ی محدود اما پرمعنای انسان‌ها شکل می‌گیرد. خدایان می‌توانند برای همیشه زندگی کنند، اما بی‌رحمی و ملال در روابطشان ریشه دوانده است. انسان‌ها آسیب‌پذیرند و می‌میرند، بااین‌حال انتخاب‌هایشان ارزش و پیامد واقعی دارد. سیرسه که میان این دو جهان قرار گرفته، باید تصمیم بگیرد به کدام سوی وجود خود وفادار بماند. روایت کتاب نیز بدون افشای بی‌دلیل سرنوشت نهایی او، پرسشی مهم را پیش می‌کشد: آیا قدرت واقعی در فرمانروایی بر دیگران است یا در توانایی انتخاب‌کردن مسیر زندگی؟

معرفی نویسنده‌ی کتاب سیرسه

مدلین میلر نویسنده‌ی آمریکایی و پژوهشگر ادبیات کلاسیک است. او در دانشگاه براون در رشته‌ی مطالعات کلاسیک تحصیل کرده و سال‌ها زبان‌های یونانی و لاتین و آثار شکسپیر را تدریس کرده است. آشنایی نزدیک او با متون کهن سبب شده بازآفرینی اسطوره‌ها در آثارش صرفاً استفاده از چند شخصیت مشهور نباشد؛ او روایت‌های پراکنده را کنار هم می‌گذارد، فاصله‌های میان آن‌ها را با تخیل داستانی پر می‌کند و به شخصیت‌هایی صدا می‌دهد که در متون اصلی کمتر فرصت سخن‌گفتن داشته‌اند.

نخستین رمان میلر، «نغمه‌ی آشیل»، ماجرای آشیل و پاتروکلوس را از زاویه‌ای عاطفی بازگو می‌کند و جایزه‌ی ادبیات داستانی اورنج را در سال ۲۰۱۲ به دست آورده است. «سیرسه»، دومین رمان او، نیز در فهرست نهایی جایزه‌ی ادبیات داستانی زنان در سال ۲۰۱۹ قرار گرفت و جوایزی ازجمله جایزه‌ی الکس انجمن کتابخانه‌های آمریکا را دریافت کرد.

ویژگی مهم کار میلر، تبدیل اسطوره به تجربه‌ای نزدیک و انسانی است. شخصیت‌های او در جهانی از خدایان، هیولاها، پیشگویی‌ها و جادو زندگی می‌کنند، اما با احساساتی مانند تنهایی، حسادت، ترس، میل، شرم و نیاز به پذیرفته‌شدن درگیرند. در «سیرسه» نیز نویسنده به‌جای حذف شکوه و خشونت اسطوره، آن‌ها را از نگاه زنی روایت می‌کند که در روایت‌های قدیمی اغلب مانعی بر سر راه قهرمان مرد بوده است.

چرا باید کتاب سیرسه را بخوانیم؟

این رمان داستانی فرعی از «اودیسه» را به زندگی‌نامه‌ای مستقل تبدیل می‌کند. خواننده سیرسه را نه فقط در مواجهه با اودیسئوس، بلکه از کودکی تا زمانی که باید درباره‌ی هویت و آینده‌اش تصمیم بگیرد همراهی می‌کند. چنین زاویه‌ی دیدی سبب می‌شود شخصیت مشهور جادوگر از قالب یک زن اغواگر و خطرناک بیرون بیاید و به شخصیتی چندوجهی تبدیل شود که اشتباه می‌کند، آسیب می‌بیند، خشمگین می‌شود و به‌آرامی مسئولیت قدرت خود را می‌پذیرد.

رمان در کنار ماجراهای اسطوره‌ای، روایتی درباره‌ی استقلال نیز هست. سیرسه باید از تصویری که خانواده، خدایان و مردان از او ساخته‌اند فاصله بگیرد و تعریف خودش را از قدرت پیدا کند. جادو در این داستان هدیه‌ای ساده و آماده نیست؛ مهارتی است که با مشاهده، تمرین و شکست به دست می‌آید. به همین دلیل، تحول سیرسه فقط به افزایش توانایی‌های فراطبیعی او محدود نمی‌شود و با شکل‌گیری اراده و صدای شخصی‌اش همراه است.

خواندن کتاب به آشنایی قبلی با اساطیر یونان نیاز ندارد. میلر شخصیت‌ها و روابط ضروری را در دل روایت معرفی می‌کند؛ بااین‌حال، مخاطبی که «ایلیاد» یا «اودیسه» را خوانده باشد، از پیوندهای میان افسانه‌های مختلف و تغییر زاویه‌ی دید لذت بیشتری خواهد برد. نثر تصویری، فضای جزیره‌ی آیایا و حضور مداوم دریا، گیاهان و حیوانات نیز به اثر کیفیتی حسی و خیال‌انگیز می‌بخشند.

کتاب سیرسه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دوستداران رمان‌های فانتزی اسطوره‌ای، بازآفرینی افسانه‌های یونان و داستان‌هایی با محوریت شخصیت‌های زن انتخاب مناسبی است. مخاطبان روایت‌هایی درباره‌ی تنهایی، تبعید، کشف توانایی‌های فردی و مبارزه برای استقلال نیز می‌توانند با مسیر سیرسه ارتباط برقرار کنند.

«سیرسه» برای کسانی جذاب خواهد بود که از رمان‌های شخصیت‌محور و تحول تدریجی قهرمان لذت می‌برند. همچنین خوانندگان «ایلیاد» و «اودیسه» می‌توانند در این اثر شخصیت‌ها و ماجراهای آشنا را از زاویه‌ای متفاوت ببینند؛ زاویه‌ای که قهرمانان مرد را از مرکز روایت کنار می‌زند و به یکی از زنان حاشیه‌نشین اسطوره امکان می‌دهد داستان خود را تعریف کند.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب سیرسه

اُدیسه — هومر — نشر مرکز — لینک فیدیبو

ایلیاد — هومر — نشر مرکز — لینک فیدیبو

اساطیر یونان — عباس مخبر — نشر مرکز — لینک فیدیبو