کتاب شکسپیر، شاهنامه و کارگردانان بزرگ سینما‌ اثر سیامک موسیوند نشر زرین اندیشمند

تاریخ تکرار می‌شود. افسانه‌ها و اسطوره‌ها نیز ممکن است در داستان‌ها و زندگی واقعی تکرار ‌شوند زیرا تکرارِ تاریخ، تکرارِ داستان زندگی انسان‌هاست. شخصیت‌های افسانه‌ای و اسطوره‌ای یا تاریخی حتی اگر خمیره‌ای یک‌دست داشته باشند با گذر زمان و بنا به خواست زمانه قالب‌هایی متفاوت به خود می‌گیرند؛ با این حال، ممکن است برخی وجوهِ فردیِ آنان حفظ شده و تکرار ‌گردد.

شخصیت‌های افسانه‌ای و اسطوره‌ای در زمان و مکان سفر می‌کنند و تمام یا بخشی از ماجراهای زندگی آن‌ها ممکن است در قالب‌هایی دیگر رخ ‌نمایانَد. در سفر زمان و مکان، برخی وجوه شخصیت‌ها ممکن است تغییر کرده یا حذف شوند.

برخی رویدادهای تاریخی یا داستان‌های تخیلی نیز با اندک تغییراتی تکرار می‌شوند. شباهت‌ها بسیارند، برخی محققان نبردهای تن‌به‌تن در شاهنامه را برگرفته از نبردهای ایلیاد؛ بخصوص نبرد آشیل و هکتور می‌دانند و برخی دیگر بر این باورند که این نوع مشابهت‌ها نه به دلیل اقتباس از یک اثر بلکه به‌خاطر همسان‌ بودنِ نسبیِ معادلات اجتماعی و محیط زندگی انسان‌هاست.

این حقیقتی پذیرفته شده است که انسان‌ها به‌پا خاسته و خواسته‌اند دنیا و هر آنچه در آن هست را به تسخیر خود درآورند. انسان‌ها افسانه‌ها را ساختند و با شرح و بسط ابعاد گوناگون شخصیت‌ها و پهلوانی‌های برگزیدگان، اسطوره‌ها را پدید آوردند تا فهم خود از دنیای پیرامون و چگونگیِ مبارزه خود را برای زیستن در دنیایی بهتر بیان کنند.

انسان‌ها هم تاریخ را می‌سازند و هم تاریخ‌ساز هستند. انسان‌ها در جای‌جای جهان با به‌رخ‌کشیدنِ اسطوره‌هایشان سعی می‌کنند در تاریخ رد پایی برای خودساخته و قدم‌های خود را برای پیشروی در دنیای پیرامونشان استوارتر کنند. شاید علت مشابهتِ افسانه‌ها، اسطوره‌ها و روایت‌ها همین امر باشد. بیشتر داستان‌ها و محتوای بیشتر کتاب‌ها تا نیمه هزاره دوم میلادی و حتی پس از اختراع ماشین چاپ، شرح‌حالِ زندگی پادشاهان، پهلوانان و بزرگان و به‌تصویرکشیدن پیروزی‌ها و شکست‌های آنان در نبردهای سرنوشت‌ساز بوده است. کندوکاو در روایت‌های کهن به‌منظور باورکردن و یا راست‌انگاری آنان نیست بلکه برای پی‌بردن به اسرار و زوایای تاریک زندگی انسان‌ها در دوران گذشته است.