کتاب به‌سان سه در گِل مانده اثر مارکو فالاگوآستا نشر قطره

ایتالیای امروزی بخشی از سرزمین‌هایی است که زمانی به‌ترتیب در قلمرو پادشاهی روم، جمهوری روم، امپراتوری بزرگ روم و امپراتوری مقدس روم بودند. سرزمین‌هایی که زبان رسمی آن‌ها همان لاتینی بود که درنهایت شاخه‌ای از آن (گویش فلورانسی سده‌های میانی) به‌لطف قلم نویسندگان مثلث طلایی ادبیات توسکانی، دانته و پترارکا و بوکاچو، به ایتالیایی امروزی ختم شد.

اگر بتوان زبان فارسی را مادر ادبیات منظوم در سرزمین‌های ایران تاریخی دانست، خلاقیت و قدرت زبان لاتین را باید در ادبیات نمایشی یافت. جالب آن که این خلاقیت از ترجمه آغاز شد. درواقع، بین سده‌های سوم و دوم پیش از میلاد، یعنی از سال ۲۴۰ پیش از میلاد مسیح و یک سال پس از پایان جنگ اول کارتاژی، ادبیات لاتین با ترجمه، تغییر و اقتباس از آثار یونانی به‌دست لیویوس آندرونیکوس آغاز شد، به‌طوری‌که به‌‌جرئت می‌توان او را اولین خردمند و ادیب رومی دانست. او در ۲۴۰ پیش ‌از میلاد اولین متن دراماتیک خود را در روم به زبان لاتین نوشت و از این زمان رسماً تاریخ ادبیات لاتین آغاز شد. آندرونیکوس طی جنگ دوم کارتاژی اقدام به تأسیس «انجمن حرفه‌ای» و «مجمع همکاری نویسندگان و بازیگران» کرد. او، که آغازکننده‌ی ترجمه و اقتباس آزاد آثار یونانی بود، دست به ترجمه‌های آزادی از آثار هومر، به‌ویژه تراژدی جنگ تروا، زد. در کل نُه اثر تراژدی و کمدی از لیویوس به جا مانده است.

پس‌از لیویوس، نوبت به گینوس ناویوس رسید که آثارش دارای وزنی آزادتر و زبانی شاد و سرزنده‌تر از آثار لیویوس آندرونیکوس بودند. ناویوس درمجموع سی‌وچهار کمدی و شش تراژدی نوشت. او را می‌توان نخستین شاعر بزرگ رومی و نخستین نمایشنامه‌نویس لاتین دانست که، به‌جای ترجمه و اقتباس آزاد از متون یونانی، موضوعات آثارش را مستقیماً از سرزمین روم الهام می‌گرفت.

با این نگاه کوتاه به آغاز آنچه امروز از آن به‌عنوان ادبیات نمایشی ایتالیا یاد می‌شود، می‌توان دریافت در کشوری که سابقه‌ی نمایشنامه‌نویسی در آن به سده‌ی سوم پیش ‌از میلاد باز‌می‌گردد نمایش از چه جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و ادبیات نمایشی در همان مرتبه‌ای است که ادبیات داستانی قرار دارد و چه‌بسا حتی برتر.

همین قدمت موجب شده که بسیاری از نمایشنامه‌های ایتالیایی (کمدی‌ها و تراژدی‌ها) در گذر سال‌ها به فارسی ترجمه شوند و بارها بر صحنه‌ی تماشاخانه‌های ایران به اجرا درآیند: از آثار مبتنی‌بر نمایش‌های کمدیا دل‌آرته‌ی کارلو گُلدونی تا شش شخصیت در جستجوی نویسنده‌ی لوئیجی پیراندلو و مرگ تصادفی یک آنارشیست و همه‌ی دزدها که دزد نیستند داریو فو تا آثاری از ادواردو دِ فیلیپو و استفانو بِنی و حتی نمایش‌های منظومی چون اپرای جانی اسکیکی و اپرای توران‌دخت اثر جاکومو پوچینی.

همین علاقه‌ی کارگردانان تئاتر ایران سبب شد که از یک ‌دهه‌ قبل مترجمانی که به‌خصوص دانش‌آموختگان زبان و ادبیات ایتالیایی دانشگاه‌ تهران و تربیت مترجم زبان ایتالیایی واحد تهران‌شمال دانشگاه آزاد اسلامی طی سه دهه‌ی اخیرند دست به ترجمه‌ی آثار نمایشنامه‌نویسان معاصر قرن بیست‌ویکم ایتالیا بزنند که دارای زبانی امروزی‌تر و جهان‌شمول‌ترند. در ادامه‌ی همین تلاش روبه‌رشد، نشر قطره نیز به‌عنوان یکی از ناشرانی که سابقه‌ی طولانی در انتشار ترجمه‌ی آثار نمایشنامه‌‌نویسان جهان دارد گروه‌ ادبیات نمایشی ایتالیا را راه‌اندازی کرد تا رسالت خود را در تغذیه‌ی هرچه بیشتر تئاتر ایران با نمایشنامه‌های ایتالیایی امروزی‌تر، جدید و دست‌اول انجام دهد. آنچه در پیش دارید یکی از آثار ترجمه شده در این مجموعه است.