کتاب نیمه‌ی گمشده‌ی امروز اثر استیون جی استین نشر دیوار

انتشار کتاب هوش هیجانی چرا ممکن است مهم‌تر از بهره‌ی هوشی باشد، توسط دانیل گلمن در ۱۹۹۵، منجر به موجی عظیم از علاقه به نقش هوش هیجانی در زندگی ما شد. گلمن با ظرافت سال‌ها تحقیق در مورد عملکرد روان‌شناختی و مهارت‌های بین‌فردی را بررسی کرد و استدلال خود را به مخاطبان عمومی به روشی واضح و قابل‌درک ارائه کرد. واکنش‌ها بسیار قوی و تأثیرگذار بود. در نهایت، مهارت‌های نرم که تا حد زیادی در موفقیت ما نقش دارند از حاشیه‌ درآمده و با جدیت توسط استادان مشهور، اهالی کسب‌وکار و رسانه‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند.

در همین حال، برای برآورده کردن این تقاضای فزاینده، کتاب‌های متعدد دیگری وارد بازار شده‌اند. با این‌حال، بسیاری از آن‌ها فاقد تحقیقات محکم برای اثبات ادعاها یا روش‌های خود هستند و در درجه‌ی اول به ارائه‌ی دیدگاه‌های خودپسندانه‌ی نویسندگان اختصاص دارند. این کتاب‌ها، با وعده‌های گسترده و استدلال‌های یک‌طرفه‌ی خود، اعتماد به مفهوم اصلی هوش هیجانی را تهدید کرده‌اند.

اما هوش هیجانی یک مد یا روند نیست؛ همچنین به اندازه‌ای که بسیاری از مردم فکر می‌کنند جدید نیست. شاید به این دلیل جدید به نظر می‌رسد که برای مدتی طولانی مورد بی‌اعتنایی قرار گرفت و تحت‌الشعاع تأکید قرن بیستم بر داده‌های علمی و عقلانیت، به هر قیمتی، به خواب زمستانی رفت. اکنون تنها علوم اجتماعی در حال جبران این عقب‌ماندگی و درک جنبه‌های شخصیتی، هیجانی، شناختی و رفتاری‌ای است که قبلاً غیرقابل‌شناسایی، اندازه‌گیری و درک کامل تلقی می‌شدند. اکنون آن‌ها برای عملکرد مؤثر، چه در محل کار و چه در زندگی شخصی، به طور فزاینده‌ای حیاتی شناخته می‌شوند. روابط خوب و راهبردهای مقابله‌ای کلید موفقیت ما در هر زمینه‌ای از فعالیت‌های انسانی است؛ از پیوند اولیه بین والدین و فرزند گرفته تا توانایی یک مدیر برای شکوفایی استعدادهای کارکنانش.

در واقع یکی از چندین پیشرفت در زمینه‌ی هوش هیجانی در دهه‌ی ۱۹۸۰رخ داد، زمانی که روان‌شناس امریکایی اسرائیلی دکتر ریون بار آن کار خود را در این زمینه آغاز کرد. او به دلیل چندین پرسش اساسیْ حسابی سردرگم شده بود. او کنجکاو بود بداند چرا برخی افراد از سلامت هیجانی بیش‌تری برخوردارند؟ چرا برخی بهتر می‌توانند در زندگی به موفقیت برسند؟ و مهم‌تر از همه چرا برخی افراد که از نظر ذهنی برترند ظاهراً در زندگی شکست می‌خورند، درحالی‌که برخی دیگر با موهبت‌های متوسط موفق‌ترند؟ تا ۱۹۸۵، او فکر می‌کرد که پاسخی جزئی برای چیزی که آن را هوش هیجانی (ای‌کیو) می‌نامید پیدا کرده است؛ مشابه معیارهای دیرینه‌ی توانایی‌های شناختی یا منطقی که ما آن را تحت عنوان آی‌کیو یا ضریب هوشی می‌شناسیم.

این یک فرضیه‌ی جالب بود اما تا زمانی که بار آن ابزاری را توسعه داد که به عنوان ای‌کیو آی شناخته شد، که مخفف پرسش‌نامه‌ی هوش هیجانی است، این فرضیه مورد آزمایش واقع نشده بود. او معتقد بود که هوش هیجانی مجموعه‌ای از مهارت‌ها و نگرش‌های متداخل اما کاملاً متفاوت است که می‌توان آن‌ها را در پنج حوزه‌ی کلی یا «قلمرو» گروه‌بندی کرد و سپس به پانزده مؤلفه یا «مقیاس» تقسیم کرد. این اساساً همان چیزی بود که به عنوان مدل هوش هیجانی بار آن شناخته شد که براساس آن ای‌کیو آی توسعه یافت. حتی زمانی که ای‌کیو آی در مراحل اولیه‌ی توسعه بود، بار آن حدس می‌زد مهارت‌هایی که این ابزار برای اندازه‌گیری آن‌ها طراحی شده بود در نهایت از مهارت‌های شناختی سنتی مهم‌تر خواهند بود، خصوصاً وقتی که با موفقیت از عهده‌ی برآوردن خواسته‌ها و نیاز‌های زندگی برآید.