فیدیبو نماینده قانونی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا

کتاب وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا
هیئت کارشناسی وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا

نسخه الکترونیک کتاب وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۷,۲۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا

کانادا به­عنوان یکی از پیشرفته­ترین کشورهای علمی و صنعتی جهان از زمره این کشورها است. وزیر علوم این کشور از شورای آکادمی­ها می­خواهد تا به پرسش­هایی از آن دست که در بالا برشمردیم پاسخ دهد و شورا نیز با انتخاب و انتصاب یک هیئت کارشناسی به انجام این کار می­کوشد. کتاب حاضر حاصل تلاش این هیئت کارشناسی در پاسخ به آن پرسش­ها است. نکته حائز اهمیت در کتاب مفاهیم و متغیرها و نیز شاخص­هایی است که نویسندگان برای سنجش وضعیت علمی کشور برگزیده­ و نیز شیوه­ای که برای تبیین و توضیح و نمایش یافته­های خود در پیش گرفته­اند. نویسندگان از مفاهیمی چون حجم و تراکم تولیدات علمی، تاثیرگذاری آنها، رشد علمی، جذابیت مراکز علمی برای محققان و نحوه گردش جهانی آنها، توزیع جغرافیایی حوزه­های علمی، همکاری­ تحقیقاتی و امثال آن بهره می­گیرند و می­کوشند با تبدیل این مفاهیم به شاخص­هایی کمی چون تعداد مقالات منتشره، نمایه یا شاخص رشد، نمایه ویژه­سازی، شاخص متوسط نسبی ارجاعات [به مقالات]، گردش مالکیت معنوی و نظایر آن به سنجش آن مفاهیم بپردازند.

ادامه...

بخشی از کتاب وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



مقدمه

تقریبا تمامی کشورهای پیشرفته و بسیاری از کشورهای در حال پیشرفتِ جهان، هر چند سال یک بار به ارزیابی وضعیت علمی و تکنولوژیک کشور خود می­پردازند تا از کم و کیف تولیدات علمی خود در مراکز آموزش عالی، نهادها و موسسات تحقیقاتی و مراکز خصوصی و نیز جایگاه خویش در میان دیگر کشورها با خبر شوند. این کار نه تنها یاری­رسانِ سیاست­گذاران علمی و آموزشی در فهم وضعیت علمی و فعالیت­های تحقیقاتی و نیز پیشرفت یا پسرفت کشور در این عرصه­ها است، بلکه در تدوین یک نقشه جامع علمی برای هر کشور بسیار موثر می­افتد.(۱) با انجام چنین تحقیق و ارزیابی­ای می­توان دانست که مثلا چه رشته­ها یا حوزه­های علمی و تحقیقاتی ازجمله نقاط قوت کشور محسوب می­شوند؟ تولیدات علمی در کدام حوزه­ها پیشرفت یا پسرفت داشته­اند و این تغییرات طبق ملاک­های متفاوت به چه میزان است؟ میزان تاثیرگذاری این تولیدات بر آثار و تحقیقات دیگر محققان چه اندازه است؟ نیازهای علمی و تکنولوژیک کشور کدام­اند و کدام حوزه­ها می­باید در اولویت سرمایه­گذاری قرار گیرند؟ کاربست­های عملی علوم به­ویژه در قالب ابداعات و اختراعات تکنولوژیک بیشتر در کدام حوزه­ها صورت می­گیرد و در این زمینه اولویت با کدام حوزه­ها است؟
در انجام این ارزیابی­ها روال معمول آن است که محققانی خبره که هر کدام در رشته­ها و حوزه­های علمی خاصی صاحب­نظر­اند، گرد هم می­آیند تا با استفاده از سنجه­ها و شاخص­هایی تعریف­شده [تا امکان مقایسه با ارزیابی­های پیشین کشور و دیگر کشورها فراهم باشد] و درعین­حال روزآمد، به ارزیابی وضعیت علم و تکنولوژی کشور پرداخته و با عطف توجه به وجوهی نظیر اقدامات و فعالیت­های علمی و تکنولوژیک، محققان و پرسنل ماهر و تحصیل­کرده، و میزان و نحوه سرمایه­گذاری بخش خصوصی و دولتی در عرصه علم و تکنولوژی به پرسش­هایی در این زمینه­ها پاسخ دهند: وضعیت و جایگاه هر کدام از حوزه­های علمی و تکنولوژیک در کشور و جهان، میزان پیشرفت یا پسرفت یک حوزه یا رشته در یک بازه زمانی، شناسایی نقاط قوت (و ضعف) کشور، نحوه توزیع جغرافیایی این نقاط قوت، میزان جذابیت کشور برای محققان خارجی، میزان همکاری­های علمی و تحقیقاتی نواحی داخلی با یکدیگر و با هم­ترازان خارجی خود، میزان سرمایه­گذاری بخش دولتی و خصوصی در حوزه­های خاص تحقیقاتی و تکنولوژیک و نیز میزان تغییرات همه اینها در بازه­های زمانی معین.
کانادا به­عنوان یکی از پیشرفته­ترین کشورهای علمی و صنعتی جهان از زمره این کشورها است. وزیر علوم این کشور از شورای آکادمی­ها می­خواهد تا به پرسش­هایی از آن دست که در بالا برشمردیم پاسخ دهد و شورا نیز با انتخاب و انتصاب یک هیئت کارشناسی به انجام این کار می­کوشد. کتاب حاضر حاصل تلاش این هیئت کارشناسی در پاسخ به آن پرسش­ها است.
نکته حائز اهمیت در کتاب مفاهیم و متغیرها و نیز شاخص­هایی است که نویسندگان برای سنجش وضعیت علمی کشور برگزیده­ و نیز شیوه­ای که برای تبیین و توضیح و نمایش یافته­های خود در پیش گرفته­اند. نویسندگان از مفاهیمی چون حجم و تراکم تولیدات علمی(۲)، تاثیرگذاری آنها، رشد علمی، جذابیت مراکز علمی برای محققان و نحوه گردش جهانی آنها، توزیع جغرافیایی حوزه­های علمی، همکاری­ تحقیقاتی و امثال آن بهره می­گیرند و می­کوشند با تبدیل این مفاهیم به شاخص­هایی کمی چون تعداد مقالات منتشره، نمایه یا شاخص رشد، نمایه ویژه­سازی، شاخص متوسط نسبی ارجاعات [به مقالات]، گردش مالکیت معنوی و نظایر آن به سنجش آن مفاهیم بپردازند.
دیگر نکته بدیع در این ارزیابی، نظرسنجی از نویسندگان پرارجاع­ترین مقالات علمی، در کنار نظرسنجی از کارشناسان علم و تکنولوژی کانادا، پیرامون وضعیت علمی این کشور در حوزه­های تخصصی خود است. فی­المثل از نویسندگان پرارجاع­ترین مقالات علمی در حوزه­­های معین پرسیده شده که از نظر آنان کانادا از حیث تاثیرگذاری و دقت تحقیقات در حوزه تخصصی آنها در جهان چه جایگاهی دارد؟ و آیا این افراد در مسیر پژوهشی خود با پژوهشگران یا مراکز تحقیقاتی کانادا همکاری داشته­اند؟ از دیگر نوآوری­های این ارزیابی نحوه توضیح و تشریح و ارائه یافته­ها در قالب انواع و اقسام نمودارها، اشکال و جداول است؛ طوری­که با مرور مختصر آنها می­توان عصاره مطالب هر فصل را به وجهی بصری و نمایشی هم دریافت. این کار به درک ساده­تر و درعین­حال عمیق­تر مطالب، حتی برای خواننده معمولی، کمک شایانی می­کند.
امید است که این اثر برای همه خوانندگان به­ویژه محققان و سیاست­گذاران علمی و آموزشی کشور مفید فایده افتد و از آن بتوان به­مثابه الگویی در انجام این دست پژوهش­ها بهره گرفت.
در آخر مترجم لازم می­بیند تا نکاتی را در مورد این ترجمه متذکر شود.
در تمام طول متن به جای citation و ترکیبات آن معادل «ارجاع» را برگزیدیم. دلیل اصلی آن این است که معادل مصطلح­تر یعنی «استناد»، بار مثبت معنایی دارد و استناد به مقاله و کتاب به معنای تایید تلویحی محتوا و مفروضات آن است. این مطلب در مورد «ارجاع» مصداق ندارد و این نکته ای است که نویسندگان به تلویح از آن صحبت کرده­اند به این معنا که ارجاع به یک مقاله لزوما به معنای تایید (یا به­عبارتی «استناد» به) آن نیست و می تواند در رد و یا نقد آن صورت گرفته باشد؛ و به این ترتیب با ترکیباتی نظیر «مقاله پرارجاع» یا «نویسنده/محقق پرارجاع» (به جای پراستناد) در این کتاب بسیار برمی­خوریم.
جهت حفظ امانت در ترجمه و درعین­حال آوردن نکاتی که در فهم متن یا روانی ترجمه سودمند تواند بود اضافات مترجم بر متن به دو صورت آمده یکی به صورت مطالبی کوتاه درون قلاب [...] و دیگری در قالب پانویس­ها؛ پانویس­ها توضیحاتی مفصل تر در جهت ایضاح و روشن­ساختن نکات مبهم متن هستند. پانویس­ها اکثراً افزوده مترجم هستند مگر معدودی که نویسندگان خود پانویس داده باشند. پانویس­های مترجم با عبارت (مترجم) آمده تا از پانویس­های نویسندگان متمایز باشد.
مترجم از وقت، انرژی و توان خود مایه گذاشته تا هم ترجمه­ای خوانا، روان و مفهوم پیش نهد و هم با ارائه معادل­هایی دقیق و حتی­المقدور یکسان (از مفاهیم و سنجه­های مورد استفاده مولفان گرفته تا حتی نام حوزه ها، زیرحوزه­ها و رشته­های دانشگاهی) امکان استفاده بهینه خوانندگان و محققان احتمالی از این اثر را بیشتر و بیشتر سازد.

شورای آکادمی های کانادا

یادآوری: پروژه­ای که موضوع آن، گزارش حاضر است به تصویب هیئت مدیران شورای آکادمی های کانادا رسیده است. اعضای این هیئت از بین انجمن سلطنتی کانادا (RSC)، آکادمی مهندسی کانادا (CAE)، و آکادمی علوم بهداشت و درمان کانادا (CAHS) و دیگر افراد انتخاب شده­اند. اعضای هیئت کارشناسی که متعهد انجام این گزارش شدند توسط شورا و برحسب قابلیت هایشان و با رعایت توازن در ترکیب هیئت، انتخاب شدند.
این گزارش در پاسخ به تقاضای وزیر صنایع و برای دولت کانادا تهیه و تدوین شده است. هرگونه نظر، یافته یا نتیجه­گیری در تحقیق حاضر از آن نویسندگان، یعنی هیئت کارشناسی بررسی علم و تکنولوژی در کانادا، بوده و لزوما بیانگر نظرات سازمان های وابسته یا متبوع ایشان نیست.
حدود مسئولیت: داده­ها و اطلاعات اینترنتی مورد استناد در این گزارش، در زمان انجام گزارش به نظر نویسندگان بر صواب بوده­اند اما اینترنت است و هزار پیچ وتاب و فرازوفرود. پس منابع رایگان و در دسترس عموم، چه بسا که بعدها طلب هزینه کنند یا محدودیتی در دسترسی اعمال نمایند و اضافه بر این ها عناصر و اجزایشان با تغییر منو و صفحات وب جابه­جا شود.

شورای آکادمی های کانادا

مشاوره علمی در جهت منافع و مصالح عموم

شورای آکادمی های کانادا (شورا) بنگاهی مستقل و غیرانتفاعی است که از ارزیابی­های مستقل، علمی و کارشناسانه در جهت توسعه سیاست­گذاری عمومی در کانادا حمایت می کند. شورا تحت هدایت ۱۲ عضو هیئت مدیره و مشاوره ۱۶ عضو کمیته مشاوره علمی فعالیت کرده و تحقیقات آن، تعریف جامعی از علم را دربرمی گیرد از علوم طبیعی، اجتماعی و بهداشت و درمان گرفته تا مهندسی و علوم انسانی.
ارزیابی­های شورا توسط هیئت کارشناسی مستقل و چندرشته­ای از کانادا و سراسر جهان انجام می شوند. این ارزیابی ها می کوشند مباحث نوظهور، شکاف ها و خلاء های درون دانش، توانمندی های کانادا و رویه­ها و گرایش های بین­المللی را شناسایی کنند. ارزیابی ها به محض انجام و تکمیل، اطلاعات تراز اولی که لازمه توسعه سیاست های عمومیِ سنجیده و مبتکرانه است را در اختیار تصمیم­سازان دولتی، جهان آکادمیک و کلیه ذی­نفعان می گذارد.
همه این دست ارزیابی ها، شامل یک بررسی گزارش­گونه رسمی است که منتشر شده و به صورت رایگان به دو زبان انگلیسی و فرانسه در اختیار عموم قرار می گیرد. بنیادها، سازمان های غیردولتی، بخش خصوصی یا سطوح مختلف دولتی می توانند به شورا سفارش انجام این گونه ارزیابی ها را بدهند.
این شورا همچنین از جانب سه آکادمی که عضو موسس آن هستند، حمایت می شود.
انجمن سلطنتی کانادا (RSC) مجموعه­ای از سرآمدان دانش­پژوه، هنرمند و دانشمندان را گرد هم آورده است. هدف عمده این انجمن گسترش و ارتقای آموزش و تحقیق در هنرها و علوم است. این انجمن قریب به ۲۰۰۰ عضو از زن و مرد دارد. اعضایی که توسط هم پایگانشان و به خاطر سهمی که در پیشبرد علوم طبیعی و اجتماعی، هنرها و علوم انسانی دارند، برگزیده شده­اند. فلسفه وجودی این انجمن شناسایی نخبگان آکادمیک برای مشاوره­دادن به دولتمردان و سازمان ها و نیز ارتقاء فرهنگ کانادا است.
آکادمی مهندسی کانادا (CAE) نهادی ملی است که در آن مهندسان برجسته و مجرب کانادایی در مورد مسائل مهم به [تصمیم سازان] کانادا مشاوره استراتژیک می دهند. این آکادمی مستقل و خودگردان و غیرانتفاعی، در سال ۱۹۸۷ تاسیس شد. اعضای آکادمی توسط هم پایگانشان و در راستای تقدیر از دستاوردهای برجسته و یک عمر خدمت به حرفه مهندسی به عضویت افتخاری آکادمی نائل می شوند. اعضای آکادمی متعهدند مراقبت کنند تا حرفه مهندسی در خدمت عموم کاناداییان گام بردارد.
آکادمی علوم بهداشتی و درمانی کانادا (CAHS) به شناسایی افرادی با دستاوردهای برجسته در علوم بهداشتی و درمانی کانادا همت می گمارد. این آکادمی در سال ۲۰۰۴ تاسیس شده و قریب به ۴۰۰ عضو دارد و نیز سالانه اعضاء جدید می پذیرد. مدیریت این سازمان به عهده هیئت مدیران داوطلب و نیز یک هیئت رئیسه است. وظیفه اصلی این آکادمی تهیه گزارش ارزیابی­های به موقع، پرمحتوا و بی­غرضانه از مسائل و مشکلات مبرمی است که گریبان­گیر بهداشت و سلامت کانادایی­هاست. همچنین اتفاقات و پیشامدهای مرتبط با بهداشت جهانی را رصد می کند تا بر میزان آمادگی کانادا در مقابله با حوادث آتی بیفزاید و نماینده شایسته­ای برای علوم بهداشتی کانادا در عرصه­های جهانی باشد. آکادمی بهداشت، نماینده جمعی، مقتدر و چندرشته­ایِ جامعه علوم بهداشتی است.
www.scienceadvice.ca
@scienceadvice

تقدیر و تشکر

هیئت کارشناسی وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا صمیمانه مراتب قدردانی خود را از همه افراد و سازمان هایی که همکاری نموده و اطلاعاتی در اختیار این هیئت نهادند، اعلام می دارد.
از این میان باید از افراد و سازمان های زیر نام برد:
۵۱۵۴ محققِ پرارجاعِ در سراسر جهان که غالب آن ها ارتباط چندانی با کانادا ندارند اما از وقت و تجربه حرفه ای شان در تکمیل نظرسنجی بین­المللی ما مایه گذاشتند؛ ۶۷۹ محقق کانادایی که دانش ژرف خود از علم و تکنولوژی کانادا را در نظرسنجی کانادایی ها با ما قسمت کردند؛ سازمان هایی که در شناسایی گروه هدف برای نظرسنجی کانادایی ها یاری رسان­مان بودند به ویژه آکادمی علوم بهداشتی کانادا، آکادمی مهندسی کانادا، انجمن سلطنتی کانادا، مدیران برنامه تحقیقاتی کانادا، شورای تحقیقات علوم طبیعی و مهندسی، موسسه کانادایی تحقیقات بهداشت و درمان، شورای تحقیقات علوم اجتماعی و انسانی، و بسیاری از سازمان های تحقیقاتی در نواحی مختلف؛ و دست آخر مایلیم از یاری های ارزشمند پروفسور ویکتوریا کاسپی از دانشگاه مک­گیل و اعضاء شبکه سلول های بنیادی و آرک­تیک­نت تقدیر و تشکر نماییم.
افراد و سازمان هایی هم بودند که یاری ها دادند و مشاوره­های باارزشی از همان اوایل کار در اختیار اعضاء هیئت ارزیاب -از هیئت آکادمی های کانادا- قرار دادند و از آن میان باید از شاخه «نوآوری، علم و تکنولوژی دپارتمان امور خارجه و تجارت بین­الملل» یاد کرد که نظرگاه­هایشان در باب مشارکت جهانی کانادا در علوم را با ما در میان گذاشتند و همین طور از فدراسیون علوم انسانی و اجتماعی کانادا و شورای تحقیقات علوم انسانی و اجتماعی کانادا که توصیه­های باارزشی در ارزیابی چالش­انگیز تحقیقات علوم انسانی و اجتماعی و هنرها در اختیارمان نهادند.
و باز از مشاوران­مان در ساینس متریکس، EKOS، و نوردیسیتی به خاطر تخصص­شان و نیز مرکز آمار تحصیلی که شاخه­ای از مرکز آمار کاناداست به خاطر یاری شان در بررسی داده­های مربوط به دانشجویان و محققان تقدیر و تشکر می کنیم
دست آخر هیئت کارشناسی مراتب تشکر ویژه خود را از حمایت های بی­اندازه­ای که اعضای حرفه­ای شورای آکادمی های کانادا نثارشان کردند، اعلام می دارد. نام این اعضاء در زیر می آید:
الیوت آ. فیلیپسون، مدیر FCAHS
هیئت کارشناسی وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا
اعضای شورای آکادمی های کانادا که در این پروژه شرکت داشتند:
تیم ارزیاب:
النور فست - مدیر برنامه
آر دِین بری - وابسته تحقیقاتی
کوری ست سایر - وابسته تحقیقاتی
کریستن کوکان - هماهنگ­کننده برنامه
با همیاری
کلیر واکر - سردبیر
جی. لین فریزر - ویراستار فنی
بنویت توآین - مترجم انگلیسی به فرانسه از شرکت تتراکم
مری کریستین توآین - نمونه­خوان (فرانسه) از شرکت تتروکوم
[فراهم کنندگان] ارتباطات مناسب، طراح گزارش

اعضای هیئت کارشناسی بررسی وضعیت علم و تکنولوژی کانادا

الیوت آ. فیلیپسون مدیر آکادمی­ علوم بهداشتی کانادا FCAHS، استاد بازنشسته پزشکی در موسسه سِر جان و لیدی ایتون، دانشگاه تورنتو، (تورنتو، ON)؛ رئیس و مدیرعامل سابق بنیاد نوآوری کانادا (اوتاوا، ON)
نیل براندا، استاد و رئیس و مدیر اجرایی مرکز تحقیقات علوم مواد کانادا؛ دانشگاه سیمون فریزر (Burnaby, BC)
اریک ال. لوک، مدیر اجرایی و مدیرعامل شورای تحقیقات و بهره­وری نیوبرانسویک (Fredericton, NB)
پیر کوت، رئیس مرکز جداسازی غشا (Hamilton, ON)
سارا دایموند، او اونت، رئیس دانشگاه او­سی­ای­دی (Toronto, ON)
روزا ام. فرناندز، مشاور اقتصادی دپارتمان بریتانیایی «تجارت، نوآوری و مهارت» (لندن، بریتانیا)
آر­جی (باب) فسندن، عضو موسسه اقتصاد عمومی، دانشگاه آلبرتا (Edmonton, AB)
فرد گالت، استاد، همکار، UNU-MERIT (ماستریخت، هلند)؛ استاد برجسته دانشگاه تکنولوژی تسواین (پرتوریا، آفریقای جنوبی)
گریگوری اس. کیلی، FRSC، دبیر و معاون تحقیقاتی در دانشگاه نیوبرانسویک (Fredericton, NB)
رابرت لوک، دستیار معاون تحقیقات و نوآوری در کالج جرج براون (Toronto, ON)
رودریک مکلنس، C.M., O.Ont., FRSC, FCAHS، مدیر موسسه تحقیقات پزشکی لیدی دیویس در بیمارستان عمومی جیوویش؛ استاد کرسی تحقیقات نوروژنتیک کانادا و استاد کرسی تحقیقات ژنتیک انسانی آلوا، دانشگاه مک­گیل (مونرآل، کِبِک)
ژانت رونسکی، FCAE، استاد مدرسه مهندسی اسکولیش و استاد علم­الحرکات دانشگاه کلی­یری، مدیر اجرایی موسسه بیوونتیج در مرکز اقطاب علمی(۳) آلبرتا (کلی­یری، AB)
نورالو روس، C.M., FRSC, استاد دپارتمان علوم بهداشت جمعی در دانشکده پزشکی دانشگاه منیتوبا (Winnipeg, MB)
ژاکلین تایر اسکات، O.C. استاد مدیریت سازمانی و استراتژی در مدرسه تجارت شانون؛ رئیس سابق دانشگاه کیپ بریتون (سیدنی، NS)
اَدِل سدرا، FRSC, FCAE، رئیس دانشکده مهندسی دانشگاه واترلو (واترلو، ON)
لوک وینت، رئیس پیشین دانشگاه مونترآل (مونترآل، کِبِک)
لوراین ام.ای.وال، مدیر تحقیقات منابع غیرمتعارف از شرکت شل (کانادا)، استاد و معاون دپارتمان مهندسی شیمی و نفت، دانشگاه کلی­یری (کلی­یری، AB)
جفری ال.سی.رایت، C.M. استاد ممتاز علوم دریایی دانشگاه کارل بی براون و استاد شیمی و بیوشیمی دانشگاه نورث کارولینای ویلمینگتون (ویلمینگتون، NC)

بازنگری گزارش

پیش­نویس این گزارش را افرادی که نام­شان در زیر می آید مورد بررسی و بازنگری قرار دادند. اینان گروهی هستند متشکل از بازبینانی که شورای آکادمی های کانادا به واسطه نظر­گاه­های متنوع و پهنه­های تخصص­شان برگزیده، به علاوه نمایندگانی از دانش­پژوهان، صنعت کاران، سیاست­گذاران و سازمان های غیردولتی.
این بازبینان عینیت و کیفیت گزارش را می­سنجند. نظرات آنان ـ که مخفی خواهد ماندـ نصب­العینِ هیئت کارشناسی بود و بسیاری از پیشنهادات­شان کاملا در گزارش گنجانده شد. از آنان نخواستیم که نتیجه­گیری­ها را تایید کنند و حتی نسخه نهایی گزارش را پیش از انتشار ندیدند. مسئولیت محتوای نهایی این گزارش تمام و کمال بر گردن نویسندگان هیئت کارشناسی و شورا است.
شورا مراتب امتنان خود را از افراد زیر به خاطر بازنگری این گزارش ابراز می کند.
آرتور جی. کارتی، O.C., FRSC, FCAE: مدیر اجرایی موسسه واترلو در فنّاوری نانو (واترلو، ON)
پل کانینگهام: مدیر همکار تحقیقات، موسسه تحقیق و نوآوری منچستر، دانشگاه منچستر (منچستر، بریتانیا)
ماکس فلمان: رئیس و مدیرعامل شرکت کنسرسیوم کبک در امر کشف مواد مخدر (Île-des-Soeurs, QC)
پیتر نیکلسون: رئیس افتتاحی شورای آکادمی های کانادا (Ottawa, ON)
جان (جک) آن، سدلر: استاد دپارتمان علوم جنگل و چوب، دانشگاه بریتیش کلمبیا (ونکوور، BC)
دانیل ساواس: استادیار، کارشناس ارشد برنامه ریزی سیاست عمومی، دانشگاه سیمون فریزر (ونکوور، BC)
رونالد استیوارت: استاد دپارتمان جغرافی و محیط زیست، دانشگاه منیتوبا (وینی­پگ، MB)
تام تراوس: رئیس و معاون آموزشی، دانشگاه دال­هاوس (Halifax, NS)
کاترین وایلد: رئیس دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه کونکووردیا (Montréal, QC)
مارسل کوت، شریک موسس شرکت سکور، به نمایندگی از هیئت مدیران شورا و کمیته مشاوران علمی، روال و رویه بازنگری گزارش را مورد نظارت قرار داده است. هدف از نظارت بر بازنگری گزارش این بوده که اطمینان حاصل شود که هیئت کارشناسی نظرات بازنگران گزارش را به قدر کافی و وافی لحاظ کرده است. هیئت مدیران شورا تنها زمانی اجازه انتشار عمومی گزارش هیئت کارشناسی را صادر می­کند که ناظر بازنگری گزارش را تایید کند و مقتضیات بازبینی گزارش شورا تماما برآورده شود. این شورا از آقای کوت به خاطر سخت­کوشی­اش در مقام ناظر بازنگری تشکر می کند.

الیزابت داودزول رئیس و مدیرعامل شورای آکادمی های کانادا

خلاصه گزارش

فهم عمیق وضعیت علم و تکنولوژی کانادا (S&T) هم برای تصمیم گیری ها در مورد علم و تکنولوژی و نوآوری [در آن کشور] حیاتی است و هم در [درک] فضایِ به­شدت در حال تحولِ علم و تکنولوژی در جهان، اهمیت روزافزون دارد. دولت کانادا، از طریق وزیر صنایع، از شورای آکادمی های کانادا (با نام اختصاری شورا) درخواست کرد که یک ارزیابی از وضعیت علم و تکنولوژی به عمل آورد تا به پرسش های زیر پاسخ گوید:
وضعیت فعلی علم و تکنولوژی کانادا از چه قرار است؟
راهنماها و دستورالعمل­های دیگر نیز از طریق دو ­زیرسوال مطرح شدند:
الف) با عنایت به حوزه های تحقیقاتی پایه و کاربردی، کانادا در کدام رشته های علمی و کاربست های تکنولوژیکی آن ها پیشرو است؟ این نقاط قوت به لحاظ جغرافیایی در چه نقاطی از کشور توزیع شده اند؟ وضعیت این روندها و مسیرهای حرکت [علمی و تکنولوژیکی] در قیاس با دیگر کشورهای رقیب چگونه است؟
ب) کانادا در کدام رشته های علمی و کاربست های تکنولوژیکی بیشترین پیشرفت/پسرفت را در پنج سال گذشته داشته است؟ چه جریانات و گرایش های مهمی ظهور کرده­اند؟ کدام رشته های علمی و کاربست های تکنولوژیکی قابلیت آن را دارند تا به مثابه نقاط قوت کانادا به منصه ظهور رسند؟
این شورا یک هیئت کارشناسی متخصص ِچندرشته ای را برای پاسخ گویی به این پرسش ها منصوب کرد. در حکم اعضای هیئت کارشناسی [رسیدگی به] طیف وسیعی از حوزه ها ازجمله مهندسی؛ علوم طبیعی؛ علوم بهداشتی و سلامت، علوم اجتماعی، هنرها و علوم انسانی قید شده بود. این حکم در درجه اول به تحقیقاتی که در بخش تحصیلات عالیه و نیز در بخش های دولتی و خصوصی انجام شده بود توجه داشت. حکم مذکور بررسی وضعیت علم و تکنولوژی در بخش خصوصی (که خود موضوع ارزیابی مستقل شورا از وضعیت تحقیقات صنعتی و توسعه بود) را مستثنی کرد. گزارش هیئت کارشناسی هم مبتنی بر گزارش سال ۲۰۰۶ شورا با عنوان «وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا» است و هم آن را بسط داده و به روز می کند.

ارزیابی وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا

مفهوم توانمندی [نقاط قوت] علمی و تکنولوژیکی، ذاتا پیچیده و چندوجهی [یا چندعاملی] است و تنها با استفاده از سنجه و یا شاخصی واحد قابل ارزیابی نیست. ازاین رو هیئت کارشناسی نگاهی چندوجهی اختیار کرد که سنجه­های کیفی و کمّی زیر را با هم ترکیب می کند: کتاب سنجی (تحلیل مقالات علمی هم­تراز داوری­شده(۴))؛ دو نظرسنجی که یکی نظرخواهی از محققانی جهانی است که بیشترین ارجاعات به [مقالات و نوشته­های] آن هاست و دیگری نظرخواهی از کارشناسان علم و تکنولوژی کانادا؛ تکنولوژی سنجی(تحلیل الگوها)؛ و نیز یک تحلیل داده­ها که مرتبط با پرسنل تحصیل کرده و ماهر است (HQ&SP). تلاش هایی که در جهت ارزیابی سنجه­های مضاعفِ مربوط به علوم انسانی، هنرها و علوم اجتماعی صورت گرفت، به­دلیل فقدان داده­ها ناکام ماند.
مقایسه و ترکیب روش­شناسی­های مختلف به­دلیل استفاده از سیستم طبقه بندی بیست ودوگانه حوزه ها، که تمامی حوزه های علمی و تکنولوژیکی را دربرمی گرفت، با سهولت انجام شد. با آنکه این سیستم طبقه­بندی بهترین نوع موجود است اما مثل بقیه طبقه بندی های مبتنی بر حوزه ها، محدودیت هایی دارد. ازجمله این محدودیت ها آن است که این سیستم، مقالات علمی منتشره را براساس مجله­ای که تحقیق در آن به چاپ رسیده طبقه بندی می کند که ممکن است با توجه به رشته علمی نویسنده مقاله یا دپارتمان های دانشگاهی سنتی تغییر کند. این یافته های گروهی به رغم محدودیت های ذاتی هر دسته از انواع شواهد، بسیار جامع اند و ازجمله بهترین بررسی ها و ارزیابی های صورت گرفته در مورد وضعیت علم و تکنولوژی کانادا به حساب می آید.

وضعیت فعلی علم و تکنولوژی در کانادا

وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا، در محدوده ارزیابی حاضر، هم به لحاظ خروجی [تولیدات] و هم به لحاظ تاثیرگذاری، پر­رونق و رو به رشد است. کانادا با جمعیتی کمتر از ۰.۵ درصد جمعیت جهان، ۴.۱ درصد مقالات علمی جهان و قریب به ۵ درصد پر­ارجاع­ترین مقالات جهان را تولید می کند. مابین سال های ۲۰۱۰-۲۰۰۵ کانادا ۵۹ درصد بیشتر از سال های ۲۰۰۴-۱۹۹۹ مقاله تولید کرده است و تنها کشور G۷ بوده که رشدی بیش از متوسط جهانی داشته است.
به همین ترتیب میزان کل تاثیرگذاری علم و تکنولوژی کانادایی طبق اندازه گیری متوسط نسبی ارجاعات یا ای­آر­سی (ARC) (سنجه­ای کتاب سنجی که دفعات ارجاع به مقاله را اندازه می گیرد) کانادا رتبه ششم در جهان را دارد. چنانچه هر حوزه را بر اساس رتبه ARC (متوسط نسبی ارجاعات) مستقلا در نظر گیریم، کانادا در ۷ حوزه از ۲۲ حوزه تحقیقاتی جزء پنج کشور برتر دنیا و در مابقی ۱۴ حوزه جزء ده کشور برتر دنیاست.
این سنجش­های کتاب سنجی بر شایستگی و اشتهار جهانی کانادا در زمینه کیفیت و دقت علم و تکنولوژی افزوده است. ۳۷ درصد از نویسندگانِ پرارجاع ترین مقالات علمی جهان، کانادا را ازجمله پنج کشور برتر دنیا دانسته و آن را پس از کشورهای ایالات متحده، انگلیس و آلمان در مرتبه چهارم جهان به حساب آورده­اند. شصت وهشت درصد هم در حوزه تحقیقاتی خود کانادا را، در قیاس با دیگر نقاط جهان، کشوری توانمند به شمار آورده­اند. بسیاری از نویسندگانِ پرارجاع­ترین مقالات جهان، کانادا را در ارائه تسهیلات و برنامه های تحقیقاتی، از پیشروترین کشورها معرفی ­کردند. در حوزه های علوم طبیعی، علوم بهداشتی و سلامت، و مهندسی، همبستگی بالایی میان عامل «تاثیرگذاری کتاب سنجی»، که براساس سهم از یک درصد بالایی پرارجاع­ترین­ مقالات تعیین می شود، و عامل «اشتهار» یا شهرت که نشانگر اهمیت کیفی مقالات علمی در سطح بین المللی در هرکدام از این حوزه ها است، به چشم می خورد. در مقابل، همبستگی­ای میان تاثیر کتاب سنجی و اشتهار در حوزه های علوم انسانی، هنرها و علوم اجتماعی در میان نیست که مبین آن است که در این حوزه ها، دیگر تولیداتی که با سنجه­های کتاب سنجی [مقاله­محور] سنجیده نمی­شوند (مثل کتاب ها و نمایشگاه ها) در تعیین شهرت نقش مهم تری دارند.
کارشناسان علم و تکنولوژی کانادایی، کشورشان را در زمینه اقدامات و تلاش های علمی و تکنولوژیکی نیز توانمند ارزیابی نمودند اگرچه این بررسی ها حکایت از آن داشت که کانادا در پنج سال گذشته تاحدی از جایگاه خود عقب نشسته است.
کانادا بخشی از شبکه جهانی همکاری ها در زمینه علم و تکنولوژی است که پیشرفته ترین کشورهای علمی جهان را شامل می شود. علم و تکنولوژی کانادا محققان صاحب صلاحیت را از خارج به خود جذب کرده است. نمونه گیری از محققان نامدار و صاحب تالیفات در سال های۲۰۱۰-۱۹۹۷ نشانگر خالص [مثبت] مهاجرت محققان به کاناداست.
عملکرد ضعیف کانادا در زمینه ابداع و اختراع و سنجه­های مرتبط با آن در تقابل با عملکرد قوی این کشور در زمینه تولید دانش قرار می گیرد. کانادا، در مقابل تولید ۴.۱ درصدی­اش از مقالات علمی جهان، تنها ۱.۷ درصد اختراعات جهان را به خود اختصاص داده و در سال ۲۰۱۰ موازنه منفی­ای تقریبا معادل پنج میلیارد دلار بابت درآمدهای حاصل از اعطای مجوز(۵) داشته است. کانادا به رغم کمیّت پایین اختراعات خود، طبق معیار ارجاع به اختراعات (نمرات ای­آر­سی) در مقایسه­های جهانیِ کیفیت، پیشروست و پس از ایالات متحده در رتبه دوم قرار دارد.

حوزه های تحقیقاتی که کانادا در آن ها پیشتاز است

رویکرد چندعاملی هیئت کارشناسی اطلاعات جامعی در مورد حجم، کیفیت و گرایش های علم و تکنولوژی در حوزه های مختلف به دست می دهد. ازآنجاکه یک سنجه واحد نمی تواند برای سنجش مزیت و برتری یک حوزه مطالعاتی به کار رود، بسته به وزنی که به هر عامل می دهیم، حوزه متفاوتی در زمره برترین حوزه ها قرار می گیرد.
این هیئت کارشناسی دو سنجه کیفیت را تعیین نمود یکی رتبه متوسط نسبی ارجاعات بین المللی حوزه و دیگری رتبه این کشور در نظرسنجی بین المللی [نظرخواهی از نویسندگان بین­المللی پرارجاع] که مهم ترین عوامل دخیل در تعیین جایگاه یک حوزه [مطالعاتی و تحقیقاتی] در قیاس با دیگر کشورهای پیشرفته دنیا به شمار می روند. هیئت کارشناسی بر اساس این سنجه­های کیفیت، شش حوزه تحقیقاتی که کانادا در آن ها برتری بیشتری دارد را تعیین نمود. این حوزه ها به ترتیب الفبایی ازاین قرارند:
  • پزشکی بالینی
  • مطالعات تاریخی
  • تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطی
  • روان­شناسی و علوم شناختی
  • فیزیک و نجوم
  • هنرهای تجسمی و اجرایی
شاخص میزان ارجاعات، کانادا را در پنج حوزه، جزء پنج کشور برتر جهان برمی­شمرد. همین طور محققان معتبر بین المللی کانادا را در پنج حوزه از این شش حوزه جزء پنج کشور پیشرو جهان به حساب می­آورند. سه حوزه (پزشکی بالینی، تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطاتی، فیزیک و نجوم) با ملاک خروجی مقالات علمی از زمره پنج حوزه گسترده و فعال در کشور به­شمار می روند و سهم کانادا از مطالب منتشره(۶) علمی جهان بین سال های۲۰۰۵-۲۰۰۰ در مقایسه با سال های ۲۰۰۴-۱۹۹۹ در همه حوزه ها به جز تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطاتی افزایش یافته است. ازقضا و به رغم چالش های موجود بر سر راه ارزیابی توانمندی های تحقیقاتی در علوم انسانی، علوم اجتماعی و هنرهای خلاقه باز سه حوزه از این زمینه­ها (مطالعات تاریخی، روان­شناسی و علوم شناختی، هنرهای تجسمی و اجرایی) – تاحدی و نه تماما- از زمره همین رشته­های رشدیافته بوده­اند. در مجموع، این ۶ حوزه [که در بالا آمد] توانمند، نشانگر عمق و گستره برتری تحقیقاتی کاناداست.
هیئت کارشناسی، افزون بر این ۶ حوزه توانمند، ۹ زیرحوزه را شناسایی کرد که کانادا به لحاظ تاثیرگذاری علمی – که سنجه­ای کتاب سنجی است و معادل نمرات یا امتیازات ای­آر­سی ARC [متوسط نسبی ارجاعات] – در جهان حرف اول را می­زند(۷).
  • آناتومی [کالبدشناسی] و ریخت­شناسی
  • نجوم و اخترفیزیک
  • تجارت و مدیریت
  • (مطالعات) کلاسیک
  • جرم­شناسی
  • [تخصص] پوست شناسی و بیماری های مقاربتی
  • پزشکی عمومی و داخلی
  • فیزیک هسته­ای و فیزیک ذرات
  • جانورشناسی
از میان این زیرحوزه­ها، چهار زیرحوزه (آناتومی و ریخت­شناسی، تجارت و مدیریت، جرم­شناسی، جانورشناسی) در حوزه­هایی سوای شش حوزه برشمرده بالا قرار دارند. در مجموعِ ۵۶ زیرحوزه، یعنی ۳۲ درصد کل ۱۷۶ زیرحوزه موردمطالعه، کانادا براساس نمرات و رتبه ای­آرسی (متوسط نسبی ارجاعات) جزء پنج کشور برتر جهان محسوب می شود.
با آنکه داده­های مربوط به کاربست های تکنولوژیک از جامعیت و شمول کمتری برخوردارند باز نشانگر آن اند که اختراعات و ابداعات کانادایی در زمینه تکنولوژی ارتباطاتی و اطلاعاتی، تولید مواد شیمیایی و تولید غذا از طریق کشاورزی(۸) تاثیرگذاری­ای بیش از متوسط جهانی دارد.

توزیع جغرافیایی توانمندی های علم و تکنولوژی

استان های پرجمعیت کانادا، ازجمله انتاریو، کِبِک، بریتیش کلمبیا، و آلبرتا طبق تمامی معیارهای مورد استفاده در این گزارش، از توانمندترین مناطق علم و تکنولوژی کانادا به­شمار می روند. این استان ها، سرجمع ۹۷ درصد خروجی مقالات علمی کانادا را تامین می کنند. انتاریو ۴۶ درصد خروجی کتاب سنجی کانادا را تولید می کند و البته ۴۵ درصد هزینه­های ناخالص تحقیق و توسعه داخلی (GERD) را هم به خود اختصاص داده است. بریتیش کلمبیا هم طبق معیار تاثیرگذاری که با نمرات ای­آرسی (متوسط نسبی ارجاعات) سنجیده می شود، سرآمد استان ها به حساب می آید.
همین استان ها از سوی کارشناسان علم و تکنولوژی کانادا توانمندتر از بقیه استان ها به شمار رفته­اند و در این میان انتاریو تقریبا در همه زیرحوزه­ها سرآمد است. نیز این استان ها طبق سنجه­های ابداع و اختراع بهترین عملکرد و نتایج و بالاترین فارغ­التحصیل دکترا برحسب سرانه جمعیتی را داشته­اند.
باوجود برتریِ جایگاهِ این استان ها در تراکم و تمرکز تحقیقات، در استان های دیگر نیز حوزه­های علمی برتری شناسایی شدند ازجمله کشاورزی، شیلات و جنگل­داری در پرنس ادوارد آیلند و منیتوبا؛ مطالعات تاریخی در نیوبرانسویک؛ علوم محیطی و زمین­شناسی در نیو فانلند و لابرادور و نوا اسکوشیا؛ و زیست­شناسی در ساسکاچ­وان. این تفاوت و تمایز در میان استان­ها اغلب با توانمندی اقتصاد محلی همسو است و به خوشه­های ابداع و اختراع بومی و ناحیه­ای کمک می کند.

حوزه­های علمی تحقیقاتی پیش­رفته یا پس مانده

ارزیابی حاضر تاحدودی به­روز شده ارزیابی شورا از وضعیت علم و تکنولوژی کانادا در سال ۲۰۰۶ است. نتایج دو ارزیابی به علت تفاوت های روش شناختی در پایگاه داده­های کتاب سنجی و سیستم طبقه­بندی مورداستفاده شان و نیز نظرسنجی از نویسندگان پرارجاع­ترین مقالات بین­المللی که در ارزیابی سال ۲۰۰۶ انجام نشده، تماما قابل مقایسه نیستند. بااین همه هیئت کارشناسی به این نتیجه رسید که رشد و بهبود واقعی در حجم و اندازه و کیفیتِ علم و تکنولوژی کانادا در حوزه­هایی از قبیل حوزه­های زیر به وقوع پیوسته: زیست­شناسی، پزشکی بالینی، تکنولوژی اطلاعاتی و ارتباطاتی، فیزیک و نجوم، روان­شناسی و علوم شناختی، بهداشت عمومی و خدمات درمانی، و هنرهای تجسمی و اجرایی. دو پهنه از چهار پهنه(۹) [علمی]؛ که در گزارش ۲۰۰۶ توانمند به حساب آمدند – تکنولوژی اطلاعاتی و ارتباطاتی و علوم و تکنولوژی های زیستی- مطابق با غالب سنجه­ها از سال ۲۰۰۶ به این سو نیز رشد و بهبود داشته­اند.
دو پهنه علمی دیگر که در گزارش ۲۰۰۶ توانمند ارزیابی شدند – منابع طبیعی و علم و تکنولوژی محیطی – شاهد رشدی معادل رشد عمومی علم و تکنولوژی کانادا نبوده­اند. در سیستم طبقه­بندی فعلی، این پهنه های وسیع را عمدتا حوزه­های کشاورزی، شیلات و جنگل­داری؛ و علوم زمینی [زمین شناسی و علوم مرتبط با آن] و محیطی نمایندگی می کنند. هیئت کارشناسی سیستم طبقه­بندی فعلی را می­توان با سیستم پیشین مطابقت داد و اطمینان یافت که پس­روی و سیر نزولی این حوزه ها واقعی است و عارضه تفاوت طبقه­بندی­ها نیست. خروجی علمی و تاثیرگذاری این حوزه ها بین سال های۲۰۱۰-۲۰۰۵ در قیاس با سال های ۲۰۰۴-۱۹۹۴ یا ثابت و ساکن مانده و یا سیر نزولی داشته است. بااین حال باید متذکر شد که باوجود سیر نزولی این حوزه ها نسبت به رشد کلی علم و تکنولوژی کانادا، هر دو آن ها قوت و توانمندی قابل ملاحظه ای از خود نشان داده­اند طوری­که تحقیقات کانادایی در حوزه کشاورزی، شیلات و جنگل­داری مطابق نظرسنجی از محققان برتر بین­المللی رتبه دوم و علوم زمینی و محیطی رتبه چهارم را به خود اختصاص داده­اند.

پهنه های [علمی] نوظهور

با آنکه روش های شناسایی پهنه های نوظهور علم و تکنولوژی هنوز در مراحل ابتدایی خود به سر می برند اما هیئت کارشناسی از تکنیک های کتاب سنجی ابداعی برای شناسایی خوشه­های تحقیقاتی و نرخ رشد آن ها بهره برد. خوشه­های تحقیقاتی نوظهور در کانادا از کلیدواژه هایی مرتبط با زمینه­های شبکه­سازی و تکنولوژی های بی­سیم، محاسبه کامپیوتری و پردازش اطلاعات، و تکنولوژی های رسانه دیجیتال برخوردارند(۱۰).
کارشناسان علم و تکنولوژی کانادا، طبق دیگر سنجه­ پهنه های نوظهور، پهنه های پزشکی شخصی(۱۱) و مراقبت های پزشکی، تکنولوژی های مختلف انرژی، مهندسی بافت، و رسانه دیجیتال را به عنوان پهنه­هایی شناسایی کردند که کانادا در تدارک پیشروی در توسعه و کاربست آن ها در جهان است.

شمه­ای گذرا [از وضعیت علم و تکنولوژی]

این گزارش با اتکا به اسناد و شواهد ثابت می کند که علم و تکنولوژیِ کانادا از پیشروان جهان است و توانمندی ویژه­ای در شش حوزه، چندین و چند زیرحوزه، و در تعدادی از خوشه­های تحقیقاتی نوظهور دارد.
این گزارش گرچه تنها شمه­ای [از وضعیت علم و تکنولوژی کانادا را] به نمایش می گذارد اما می تواند در صورت بندی های سیاستی و تصمیم سازی های دولت ها، موسسات آکادمیک و صنعت­گران در زمینه علم و تکنولوژی و نوآوری مفید و یاریگر باشد.

نظرات کاربران درباره کتاب وضعیت علم و تکنولوژی در کانادا