فیدیبو نماینده قانونی نشر نیلوفر و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب دنیای سوفی
داستانی درباره تاریخ فلسفه

نسخه الکترونیک کتاب دنیای سوفی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب دنیای سوفی

نویسنده این کتاب یوستین گردر در نروژ به دنیا آمد. سال ها در برگن فلسفه تدریس می کرد، و پیوسته در فکر متن فلسفی ساده ای بود که به درد شاگردان جوانش بخورد؛ چون متن مناسبی نیافت خود نشست و دنیای سوفی (۱۹۹۱) را نوشت. کتاب با استقبال غیرمنتظره ای روبرو گردید و در همان چند سال اول انتشار به بیش از سی زبان ترجمه شد و تاکنون میلیون ها نسخه در جهان فروش رفته است.
گردر استاد ساده نویسی و ایجاز است. سه هزار سال اندیشه را در ۶۰۰صفحه می گنجاند و زیرکانه از قول گوته می گوید: کسی که از سه هزار سال بهره نگیرد تنگدست به سر می برد. و چه راحت مباحث پیچیده فلسفه غرب را بی آنکه مبتذل شود به زبان ساده و شیوا و همه فهم بیان می کند.

ادامه...
  • ناشر نشر نیلوفر
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 5.15 مگابایت
  • تعداد صفحات ۶۰۰ صفحه
  • شابک

معرفی رایگان کتاب دنیای سوفی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



باغ عدن

* * *

... در زمانی باید چیزی از عدم به وجود آمده باشد...

سوفی آموندسن از مدرسه به خانه می رفت. تکه اول راه را با یووانا آمده بود. درباره آدم های ماشینی حرف زده بودند. یووانا عقیده داشت مغز انسان مانند کامپیوتری پیشرفته است. سوفی خیلی مطمئن نبود. آدمیزاد لابد بیش از یک قطعه افزار است؟
به فروشگاه بزرگ که رسیدند راهشان از هم جدا شد. سوفی بیرون شهر زندگی می کرد و راهش تا مدرسه دو برابر یووانا بود. بعد از باغ آنها بنای دیگری نبود، خانه شان انتهای دنیا می نمود. جنگل از همان جا شروع می شد.
آمد و آمد تا رسید به کوچه کلوور. در آخر کوچه پیچ تندی بود، به نام پیچ ناخدا. احدی گذارش به این طرف ها نمی افتاد مگر در تعطیلات آخر هفته.
اوائل ماه مه بود. شاخه های سرکش نرگس های زرد، گرد درختان میوه بعضی از باغ ها پیچیده بود. برگ های سبز کمرنگ درختان غان تازه درآمده بود.
شگفتا چگونه همه چیز در این وقت سال می شکفد! زمین که رو به گرمی نهاد و دانه های آخر برف که آب شد، خروارها گیاه سبز از خاک بی جان سر درمی آورد، چه این را سبب می شود؟
سوفی در باغ را گشود، به صندوق پست نگاهی انداخت. معمولاً مقدار زیادی برگه آگهی و یک یا چند پاکت بزرگ برای مادرش آنجا بود، اینها را روی میز آشپزخانه می ریخت و می رفت طبقه بالا، اتاق خودش و به کارهای مدرسه اش می پرداخت.
گاهی نامه هایی از بانک برای پدرش بود، پدر سوفی آدم عادی نبود، ناخدای نفتکشی غول پیکر بود ــ و بیشتر سال را در دریا می گذراند. هر بار چند هفته به خانه می آمد، دوروبر خانه پرسه می زد، باغ و باغچه را برای سوفی و مادرش تروتازه و مرتب می کرد. ولی وقتی می رفت و در دریا بود دوری او بسیار بعید می نمود.
ولی امروز فقط یک نامه در صندوق بود ــ و آنهم به نام سوفی. روی پاکتِ سفید نوشته شده بود: «سوفی آموندسن، شماره ۳ کوچه کلوور». و دیگر هیچ. نمی گفت از کیست. تمبر هم نداشت.
در را که بست پاکت را باز کرد. تکه کاغذی به اندازه خود پاکت درون آن بود. روی آن نوشته بود: تو کیستی؟
همین و بس، فقط دو کلمه، دستنوشته، و علامت سوال بزرگی به دنبالش.
دوباره به پاکت نگریست. نامه بی تردید مال خودش بود. و کسی آن را در صندوق انداخته بود، کی می توانست باشد؟
سوفی بسرعت وارد ساختمان قرمز خانه شد. گربه اش، شِرِکان، مانند همیشه از میان بوته ها به ایوان پرید، و پیش از آن که در بسته شود به داخل خزید.

مادر سوفی هر وقت اوقاتش تلخ بود، می گفت ما در باغ وحش زندگی می کنیم. باغ وحش مگر محل تجمع حیوانات نیست؟ سوفی هم به راستی خانه را لانه جانوران کرده بود و از این کار خود بسیار هم خرسند بود. ماجرا با سه تا ماهی رنگی شروع شد. بعد دوتا مرغ عشق آمد، سپس یک لاک پشت، و آخرسر گربه نارنجی او. اینها را برایش خریده بودند که از تنهایی درآید چون مادرش تا دیروقت کار می کرد و پدرش هم که اغلب از خانه دور بود، و اقیانوس ها را می پیمود.
سوفی کیف مدرسه اش را انداخت زمین و غذای گربه را در کاسه ای پیشش گذاشت. روی صندلی آشپزخانه نشست. نامه مرموز هنوز در دستش بود.
تو کیستی؟
ای کاش می دانست. می دانست، البته، که سوفی آموندسن است. اما سوفی آموندسن که بود؟ فکر این را نکرده بود ــ هنوز.
فرض کنیم با نام دیگری به دنیا آمده بود، مثلاً، آنه کنوتسن. آن وقت کس دیگری می بود؟ ناگهان یادش آمد. پدر می خواسته اسم او را لیلمور [مامان کوچولو] بگذارد. سعی کرد پیش خود مجسم سازد دارد با مردم دست می دهد و خود را لیلمور آموندسن معرفی می کند. ولی این درست نمی نمود. گویی کس دیگری بود که هر بار خود را معرفی می کرد.
از جای خود پرید، رفت توی حمام، نامه عجیب در دستش بود. روبه روی آینه ایستاد و به چشم های خود خیره نگریست.
گفت: «من سوفی آموندسن هستم.»
دخترِ درون آینه کوچکترین واکنشی نشان نداد. هرچه سوفی کرد، او هم عینا همان کرد. سوفی کوشید با یک حرکت آنی بازتاب خود را غافلگیر کند ولی دختر توی آینه به همان فرزی عمل کرد.
سوفی پرسید: «تو کیستی؟»
باز پاسخی نشنید، اما لحظه ای به شک افتاد که خود این سوال را کرد یا تصویرش در آینه. سوفی انگشت خود را بر بینی دختر آینه نهاد و گفت «تو منی.»
و چون پاسخی نشنید، جمله را وارونه کرد و گفت «من توام.»
سوفی آموندسن معمولاً از ریخت و قواره خود ناراضی بود. مرتب می شنید که چشم های زیبای بادامی دارد، ولی این را شاید، چون بینی اش زیادی کوچک و دهانش کمی گشاد بود، مردم به او می گفتند. گوش هایش هم خیلی نزدیک چشم هایش بود و از همه بدتر موهای صافش بود، که کاریش نمی شد کرد. گاهی پدرش گیسوان او را نوازش می کرد و او را «دختر موبور» می خواند، که نام قطعه ای موسیقی از کلود دبوسی(۴) بود. صدای پدر از جای گرم بلند می شد، خودش ناچار نبود با این موی صافِ کدر سر کند. این روغن های سر و کرم های مو نیز هیچ کدام تاثیری در گیسوی سوفی نداشت. بعضی وقت ها چنان خود را زشت می پنداشت که تصور می کرد شاید از ابتدا ناقص به دنیا آمده است. مادرش بارها درباره زایمان سخت او نالیده بود. ولی آیا قیافه انسان به تولدش ربط دارد؟
عجیب نبود که نمی دانست کیست؟ و بی انصافی نیست که انسان در قیافه خود دستی ندارد؟ این قیافه را به او قالب کرده بودند. آدم می تواند دوستانش را خود انتخاب کند، اما انتخاب خودش دست خودش نیست. حتی بشربودنش هم دست خودش نیست.
بشر چیست؟
سوفی دوباره به دختر درون آینه نگریست.
تقریبا پوزش آمیز با خود گفت: «گمانم بهتر است بروم بالا و تکلیف زیست شناسی مدرسه ام را انجام بدهم.» به راهرو که رسید، فکر کرد، نه، بهتر است بروم بیرون توی باغ.
«پیشی، پیشی، پیشی!»
سوفی در پی گربه دوید، او را داخل ایوان کرد و در جلو را پشت سرش بست.

همان طور که با نامه مرموز روی سنگفرش باغ ایستاده بود، احساسی بسیار عجیب به او دست داد. احساس کرد عروسکی است که با حرکت عصایی سحرآمیز ناگهان جان یافته است.
در این دَم در جهان بودن، اینجا و آنجا رفتن و در ماجرایی شگفت انگیز شرکت داشتن فوق العاده نیست!
شرکان سبکبال از روی شن ها به درون انبوه بوته های تمشک پرید. گربه چالاک بود، از سبیل سفیدش گرفته تا دُم جنبنده انتهای بدن براقش، یکپارچه انرژی بود. گربه نیز در باغ بود، ولی ابدا مانند سوفی متوجه هستی خود نبود.
همین که سوفی به موجودیت خویش اندیشید، این فکر به مغزش راه یافت که وجودش دائمی نیست. با خود گفت، حال در جهانم، ولی روزی دیگر اینجا نخواهم بود.
آیا پس از مرگ حیاتی هست؟ این پرسش دیگری بود که به مخیله گربه نمی رسید، و چه خوب! مادربزرگ سوفی چندی پیش جان سپرده بود. شش ماه بعد هنوز هر روز به یاد او می افتاد. ناروا نیست که زندگی باید پایان یابد؟
اندیشناک، روی سنگفرش ایستاد. سخت کوشید به زنده بودن بیندیشد؛ که فراموش کند روزی می میرد. ولی نمی توانست. به محض آن که به زنده بودن فکر می کرد فکر مردن نیز به ذهنش می آمد، و برعکس: زیرا زمانی که غرق فکر مرگ بود، به ارزش زندگی پی می برد. مرگ و زندگی دو روی یک سکه بودند که دائم در ذهن می چرخاند. و هرچه یک روی سکه بزرگتر و روشنتر می شد، روی دیگر هم بزرگتر و روشنتر جلوه می نمود.
فکر کرد، اگر ندانیم که می میریم طعم زنده بودن را نمی توانیم بچشیم. و بدون دریافت شگفتی شگرف زندگی، تصور مرگ نیز ناممکن است.
یادش آمد. روزی که پزشک به مادربزرگش خبر داد که بیماری اش لاعلاج است چیزی بدین مضمون بر زبان آورد، گفت «تا این لحظه نفهمیده بودم زندگی چه زیباست.»
تاثرآور نیست که انسان باید بیمار شود تا بفهمد زنده بودن چه نعمتی است؟ و یا باید نامه مرموزی در صندوق پست خانه بیاید.
چطور است برود ببیند شاید نامه دیگری رسیده باشد. سوفی شتابان به سوی در بزرگ دوید و داخل صندوق سبز را نگریست. حیرت زده دید پاکت سفید تازه ای، درست مثل اولی، آنجاست. پاکت قبلی را که برداشت صندوق یقینا خالی بود! روی این پاکت هم نام او بود. پاکت را گشود و یادداشتی به اندازه اولی درآورد.
نوشته بود: جهان چگونه به وجود آمد؟
سوفی فکر کرد نمی داند. بی شک هیچ کس واقعا نمی داند. با این حال ــ سوفی ــ اندیشید، پرسش خوبی است. برای نخستین بار در زندگی اش حس کرد درست نیست آدم در جهان بسر برد و جویا نشود ابتدا چگونه به وجود آمد.
این دو نامه مرموز سوفی را گیج کرده بود. تصمیم گرفت برود و در «مخفیگاه» خود بنشیند. مخفیگاه سوفی جای کاملاً محرمانه ای بود که در آن پنهان می شد. هرگاه خیلی عصبانی، یا خیلی مغموم، یا خیلی خوشحال بود، به آنجا می رفت. ولی امروز فقط حیران بود.

پیرامون بنای قرمز خانه آنها باغی پر از گل و بوته، درختان گوناگون میوه، چمنی پهناور، یک نیمکتِ تاب و آلاچیقی کوچک بود. آلاچیق را پدربزرگش وقتی بچه اول آنها چند هفته پس از تولد درگذشت برای مادربزرگ ساخته بود. نام کودک ماریه بود. بر سنگ قبر او نوشته بود: «ماریه کوچولو پیش ما آمد، سلامی کرد، و رفت.»
در گوشه ای از باغ پشت بوته های تمشک، بیشه ای انبوه بود که در آن گل و میوه ای نمی رویید. این در واقع پرچین گیاهی کهنی بود که باغ را از جنگل جدا می کرد، ولی چون در بیست سال گذشته کسی به آن نرسیده بود، به صورت توده ای درهم برهم و نفوذناپذیر درآمده بود. مادربزرگ همواره می گفت زمان جنگ که جوجه ها در باغ ویلان بودند همین دیوار گیاهی مانع می شد که روباه ها آنها را بگیرند.
این پرچین کهن، همانند لانه های خرگوش در انتهای دیگر باغ، به درد هیچ کس نمی خورد. ــ مگر سوفی. اهل خانه از راز دختر خبر نداشتند.
سوفی از بچگی می دانست که در پرچین گیاهی سوراخ کوچکی وجود دارد. نخستین باری که درون آن خزید به حفره ای بزرگ در میان شاخ و برگ ها رسید. مثل خانه ای کوچک بود. مطمئن بود کسی نمی تواند او را آنجا پیدا کند.
سوفی، در حالی که دو پاکت را در دست می فشرد، دوان دوان به گوشه باغ رفت، چهاردست وپا به داخل پرچین چپید. مخفیگاه وی آنقدر ارتفاع داشت که می توانست کم و بیش سر پا بایستد، ولی امروز بر روی ریشه های مارپیچ نشست. از روزنه های ریزریز بین برگ ها و شاخه ها می توانست بیرون را ببیند. سوراخ ها هیچکدام بزرگتر از سکه کوچکی نبود، با این حال سراسر باغ را بخوبی می دید. در کودکی کیف می کرد آنجا بنشیند و پدر و مادرش را تماشا کند که میان درخت ها پی او می گردند.
سوفی همیشه فکر کرده بود باغ آنها عالمی مخصوص خود دارد. هروقت صحبت باغ عدنِ کتاب مقدس را می شنید، یاد نشستن خودش در این مخفیگاه و سیر و سیاحت بهشت کوچک خود می افتاد.
جهان چگونه به وجود آمد؟
هیچ به عقلش نمی رسید. همین قدر می دانست که جهان سیاره کوچکی است در فضا. ولی فضا از کجا آمد؟
شاید فضا پیوسته وجود داشته است ــ که در آن صورت دیگر لازم نیست پی ببریم از کجا آمده. اما مگر چیزی می تواند پیوسته وجود داشته باشد؟ در ژرفای نهادش چیزی بود که این فکر را نمی پذیرفت. هر چیزی که وجود دارد لابد روزی به وجود آمده است؟ پس این فضا نیز می باید زمانی از چیز دیگری پدید آمده باشد.
ولی اگر فضا از چیزی دیگر پدید آمد، پس آن چیز هم خود از چیزی دیگر وجود یافته است. سوفی دید دارد فقط مسئله را عقب می اندازد. در زمانی باید چیزی از عدم به وجود آمده باشد. ولی آیا این ممکن است؟ آیا ناممکنیِ این درست به اندازه ناممکنیِ پندار وجود دائمی جهان نیست؟
در مدرسه آموخته بودند که خدا جهان را آفرید. سوفی کوشید خود را با این فکر دلداری دهد که این احتمالاً بهترین راه حل کل مسئله است. ولی باز اندیشه تازه ای به سرش تاخت. می توان پذیرفت که خدا فضا را آفرید، اما خود خدا چی؟ آیا خدا خودش را از عدم آفرید؟ دوباره چیزی در ژرفای نهادش به صدا درآمد. اگر هم تصور کنیم خدا قادر است همه چیز بیافریند، آیا پیش از آن که «وجود» یابد و با آن دست به آفرینش زند، می توانست خود را بیافریند؟ پس فقط یک امکان باقی می ماند: خدا همیشه وجود داشته است. ولی چنین امکانی را قبلاً رد نکرده بود؟ مگر نه هر چیزی که وجود دارد می باید روزی به وجود آمده باشد؟
لعنت بر شیطان!
پاکت ها را دوباره باز کرد.
تو کیستی؟
جهان چگونه به وجود آمد؟
چه سوال های ناراحت کننده ای! و خود این نامه ها از کجا آمدند؟ این هم، کمابیش، همان اندازه مرموز بود. این کسی که آرامش زندگی روزمره سوفی را بر هم زده بود و ناگهان او را با معماهای بزرگ جهان روبه رو کرده بود ــ که بود؟
سوفی برای بار سوم سراغ صندوق پست رفت. نامه رسان تازه پُست روز را آورده بود. سوفی مقدار زیادی آگهی تبلیغاتی، روزنامه و چند نامه برای مادرش از صندوق درآورد. کارت پستالی با تصویر ساحلی گرم و شنی نیز در میان کاغذها بود. کارت را پشت و رو کرد. تمبر نروژی داشت و مهر «نیروهای سازمان ملل». شاید از پدر باشد؟ ولی او که در نروژ نبود. خط هم خط پدر نبود.
وقتی دید کارت پستال به نام کیست نبضش کمی تندتر زد: «هیلده مولرکناگ، توسط سوفی آموندسن، شماره ۳ کوچه کلوور...» بقیه نشانی درست بود. روی کارت نوشته بود:

هیلده عزیز، پانزدهمین سالروز تولدت را تبریک می گویم. یقین دارم درک می کنی که می خواهم هدیه ای به تو بدهم که به رشدت کمک کند. می بخشی که کارت را توسط سوفی می فرستم. این آسان ترین راه بود. قربانت، پدر.

سوفی شتابان به خانه برگشت. سرش گیج می خورد. این هیلده دیگر کیست که تولدش درست یک ماه پیش از روز تولد خود سوفی است؟
دفتر راهنمای تلفن را آورد نگاه کرد. خیلی ها اسمشان مولر بود، کناگ هم کم نبود. ولی در سرتاسر دفتر کسی به نام مولرکناگ نبود.
کارت مرموز را باز بررسی کرد. یقینا قلابی نبود؛ هم تمبر داشت و هم مُهر پستی. ولی چرا باید پدری کارت تبریک تولد دخترش را به نشانی سوفی بفرستد، حال آنکه مقصد بی تردید جای دیگری است؟ این چه جور پدری است که به دخترش کلک می زند و کارت تبریک تولدش را عمدا عوضی می فرستد؟ چگونه می تواند «این آسان ترین راه» باشد؟ و از همه مهمتر، این هلیده خانم را کجا باید پیدا کرد؟
و بدین ترتیب مشکل تازه ای بر مشکلات سوفی افزوده شد. کوشید فکرهایش را سر و سامان بخشد:
امروز بعدازظهر، در ظرف فقط دو ساعت، سه مسئله در برابر او نهاده اند. مسئله اول این بود که چه کسی آن دو پاکت سفید را در صندوق پُست گذارده بود. مسئله دوم پرسش های دشوار بود که این نامه ها طرح می کرد. مسئله سوم آن که این هیلده مولرکناگ کی می تواند باشد، و چرا کارت تبریک تولدش برای سوفی فرستاده شده است. مطمئن بود که این سه مسئله به نحوی به هم ارتباط دارد. باید این طور باشد، زیرا زندگی سوفی تا به امروز خیلی عادی بوده است.

کلاه شعبده باز

* * *

... تنها چیزی که نیاز داریم تا فیلسوف خوبی بشویم قوه شگفتی است...

سوفی یقین داشت نامه نویس گمنام باز به او نامه خواهد نوشت. تصمیم گرفت فعلاً درباره نامه ها چیزی به کسی نگوید.
در مدرسه به زحمت حواسش را جمع درس آموزگاران کرد. اینها انگار فقط بلد بودند راجع به چیزهای بی اهمیت صحبت کنند. چرا نمی گفتند انسان چیست ــ یا جهان چیست و چگونه به وجود آمد؟
برای نخستین بار احساس کرد آدم ها نه تنها در مدرسه بلکه همه جا تنها در فکر چیزهای پیش پاافتاده اند. حال آن که مسائل مهم که بایست جواب داد زیاد است.
آیا کسی برای این پرسش ها پاسخی دارد؟ به نظر سوفی اندیشیدن به این مسائل بسیار مهمتر از یادگرفتن صرف افعال بی قاعده است.
وقتی زنگِ کلاسِ آخر خورد، چنان با عجله از مدرسه درآمد که یووانا مدتی دوید تا به او رسید.
پس از چند لحظه سکوت از او پرسید: «می خواهی امشب ورق بازی کنیم؟»
سوفی شانه هایش را بالا انداخت.
«من دیگر علاقه ای به ورق بازی ندارم.»
یووانا تعجب کرد.
«علاقه نداری؟ پس بدمینتون بازی کنیم.»
سوفی به آسفالت پیاده رو چشم دوخت ــ بعد به دوستش.
«خیال نکنم از بدمینتون هم خیلی خوشم بیاید.»
«شوخی می کنی!»
سوفی در لحن یووانا احساس اوقات تلخی کرد.
«ممکن است بفرمایید چه چیز یک دفعه این همه مهم شده؟»
سوفی فقط سرش را جنباند: «نمی توانم بگویم... راز است.»
«آه! شاید عاشق شده ای!»
مدتی بدون آن که حرفی بزنند راه رفتند. به زمین فوتبال که رسیدند یووانا گفت: «من از وسط میدان می روم.»
از وسط میدان! این راه میان بر یووانا بود، ولی فقط وقتی میهمان داشتند یا با دندانساز قرار داشت و باید عجله می کرد از این راه می رفت.
سوفی پشیمان شد که به او کم محلی کرده است. ولی جز این چه می توانست بگوید؟ می توانست بگوید که ناگهان تمام فکر و ذکرش این شده است که بداند خودش کیست و جهان چگونه به وجود آمد، و دیگر وقت بدمینتون بازی کردن ندارد؟ امکان نداشت یووانا بفهمد.
چرا دل سپردن به حیاتی ترین و طبیعی ترین سوال ها این قدر دشوار بود؟
درِ صندوق پست را که باز کرد قلبش به تپش افتاد. نامه ای از بانک بود و چند پاکت قهوه ای بزرگ برای مادرش، همین و بس. چه بد! سوفی چشم به راه نامه دیگری از نویسنده ناشناس بود.
درِ باغ را که پشت سرش می بست نام خود را روی یکی از پاکت های بزرگ دید. پشت پاکت را نگاه کرد، نوشته بود: «درس فلسفه. با احتیاط باز شود.»
سوفی از سنگفرش باغ بالا دوید و کیف مدرسه اش را روی پله ها پرت کرد. بقیه نامه ها را لای پادری گذاشت، به ته باغ دوید و به مخفیگاه خود پناه برد. این تنها جای مناسب برای بازکردن آن پاکت بزرگ بود.
گربه اش جست وخیزکنان همراهش آمد، جلو او را نمی شد گرفت. سوفی می دانست شرکان او را لو نخواهد داد.
درون پاکت سه صفحه ماشین شده با گیره کاغذ به هم وصل شده بود. سوفی شروع به خواندن کرد.

فلسفه چیست؟

سوفی عزیز،
بسیاری از مردم، هر کدام، یک سرگرمی دارند. بعضی سکه قدیمی یا تمبر خارجی جمع می کنند، برخی به کاردستی مشغول می شوند، دیگران در اوقات فراغت به ورزش می پردازند.
گروهی از کتاب خواندن لذت می برند. ولی ذوق مطالعه آنها بسیار با هم متفاوت است. عده ای فقط روزنامه یا چیزهای فکاهی می خوانند، جمعی رُمان دوست دارند، مابقی هم چه بسا خواندنِ کتاب های ستاره شناسی، طبیعت وحشی یا کشفیات علمی را ترجیح می دهند.
اگر من به اسب یا به سنگ های قیمتی علاقه مند باشم نباید انتظار داشته باشم که بقیه هم در سلیقه من سهیم باشند. اگر من کلیه برنامه های ورزشی تلویزیون را با لذت تمام تماشا می کنم، باید این واقعیت را بپذیرم که افرادی هم حوصله شان از ورزش سرمی رود.
آیا چیزی هست که همه به آن علاقه مند باشیم؟ آیا چیزی هست که مربوط به همه ــ صرف نظر که کی هستند و کجای جهان زندگی می کنند ــ باشد؟ آری، سوفی عزیز، مطالبی هست که قطعا مورد علاقه همگان است. و موضوع بحث دوره آموزشی ما دقیقا همین هاست.
مهمترین چیز در زندگی چیست؟ اگر این سوال را از کسی بکنیم که سخت گرسنه است، خواهد گفت غذا. اگر از کسی بپرسیم که از سرما دارد می میرد، خواهد گفت گرما. و اگر از آدمی تک و تنها همین سوال را بکنیم، لابد خواهد گفت مصاحبت آدم ها.
ولی هنگامی که این نیازهای اولیه برآورده شد ــ آیا چیزی می ماند که انسان بدان نیازمند باشد؟ فیلسوفان می گویند بلی. به عقیده آنها آدم نمی تواند فقط در بند شکم باشد. البته همه خورد و خوراک لازم دارند. البته که همه محتاج محبت و مواظبت اند. ولی ــ از اینها که بگذریم ــ یک چیز دیگر هم هست که همه لازم دارند، و آن این است که بدانیم ما کیستیم و در اینجا چه می کنیم.
علاقه به این که بدانیم ما کی هستیم امری «تصادفی» چون جمع کردن تمبر نیست. جوینده این مطلب در بحثی شرکت می کند که با پیدایش بشر بر کره زمین آغاز شد و هنوز ادامه دارد. این که جهان، زمین، حیات چگونه وجود یافت، موضوعی است بس مهمتر و بزرگتر از این که چه کسی در بازی های المپیک پیشین بیش از همه مدال بُرد.

بهترین راه نزدیک شدن به فلسفه پرسیدن یکی چند پرسش فلسفی است:
جهان چگونه به وجود آمد؟ آیا در پس آنچه روی می دهد اراده یا مقصودی نهان است؟ آیا پس از مرگ حیات هست؟ این مسائل را چگونه می توان پاسخ داد؟ و مهمتر از همه، چگونه باید زیست؟ آدمیان در طول سال ها و سده ها این پرسش ها را کرده اند. فرهنگی وجود ندارد که نخواسته باشد بدان بشر چیست و جهان از کجا آمد.
سوالات فلسفی در اصل چندان زیاد نیست. شماری از مهمترین آنها را ما در همین گفتگو مطرح کرده ایم. ولی تاریخ برای هر کدام از این سوال ها جواب های متعدد پیش نهاده است. از این رو پرسیدن مسائل فلسفی آسانتر از پاسخ دادن آنهاست.
امروزه نیز هر فرد باید برای این گونه پرسش ها پاسخ خود را بیابد. برای درک این که آیا خدایی وجود دارد یا پس از مرگ حیات هست، نمی توان به دایره المعارف مراجعه کرد. هیچ دایره المعارفی به ما نمی گوید که چگونه باید زندگی کرد. اما بررسی اعتقادات دیگران می تواند یاری رساند که دید خود را از زندگی سر و سامان بخشیم.
جستجوی فیلسوفان برای حقیقت بی شباهت به داستان های جنائی نیست. بعضی فکر می کنند فلان کس قاتل است، دیگران این یا آن را مسئول می دانند. پلیس گاه موفق به کشف حقیقت می شود. ولی گاهی نیز، با وجود آن که جواب مسئله جای نهان است، به اصل قضیه پی نمی برد. پس اگر هم پاسخ مطلب دشوار باشد، پاسخی احتمالاً هست، و پاسخِ درست فقط یکی است. یا نوعی هستی پس از مرگ هست ــ یا نیست.
بسیاری از معماهای کهن را علم تاکنون پاسخ گفته است. روزگاری هیچ کس نمی دانست پشت تاریک ماه چه شکلی است. این را با بحث و جدل نمی شد حل کرد، و هر کسی تصوری از آن داشت. ولی امروزه دقیقا می دانیم سمت تاریک ماه چه شکل است، و احدی دیگر به آدم های کره ماه، یا این که ماه از پنیر است «باور» ندارد.
یک فیلسوف یونانی که بیش از دو هزار سال پیش می زیست معتقد بود فلسفه در نتیجه شگفتی و کنجکاوی انسان پدید آمد. حیات برای بشر چنان حیرت انگیز بود که پرسش های فلسفی به خودی خود مطرح شد.
درست مانند هنگامی که تردستیِ شعبده بازی را می نگریم. نمی دانیم این کارها را چگونه می کند. پس می پرسیم: چطور توانست از دو دستمال ابریشمی سفید خرگوشی زنده درآورد؟ شعبده باز کلاه را نشان تماشاگران می دهد، کاملاً تهی است، ولی ناگهان خرگوشی از آن بیرون می جهد. بسیاری از آدم ها به جهان با دیده تعجب و ناباوری همسان می نگرند.
در مورد خرگوش، خوب می دانی که شعبده باز به ما حقه زده است. و دلمان می خواهد بفهمیم این کار را چگونه می کند. ولی در مورد جهان موضوع کمی متفاوت است. می دانیم که جهان چشم بندی و نیرنگ نیست، چون خودمان در آنیم. بخشی از آنیم. در واقع ما خودْ خرگوش سفیدی هستیم که از کلاه درمی آید. تفاوت ما و خرگوش سفید تنها این است که خرگوش نمی داند در ترفند شعبده باز شرکت دارد. ولی ما می دانیم در چیزی مرموز شرکت داریم و می خواهیم از سازوکار آن سر درآوریم.
پی نوشت: شاید هم بهتر باشد کل جهان کائنات را به آن خرگوش سفید تشبیه کرد. ما که در اینجا به سر می بریم شپشک های ریزی در لابه لای موهای آن خرگوش به حساب می آییم. منتها فیلسوف ها سعی دارند از این موهای نازک بالا بروند و مستقیم در چشم شعبده باز بنگرند.
سوفی، هنوز اینجایی؟ بقیه دارد...

سوفی کاملاً از توان افتاده بود. می پرسد هنوز اینجایی؟ یادش نمی آمد در حین خواندن حتی نفس کشیده باشد!
این نامه را کی آورده بود؟ نمی توانست همان کسی باشد که کارت تبریک تولد برای هیلده مولرکناگ فرستاده بود، زیرا آن تمبر و مُهر پُست داشت. ولی پاکت قهوه ای، درست مانند دو پاکت کوچک سفید، دستی در صندوق پست آنها انداخته شده بود.
سوفی به ساعتش نگاه کرد. یک ربع به سه مانده بود. مادرش تا دو ساعت دیگر نمی آمد. از مخفیگاه بیرون خزید. دوباره سوی صندوق پست دوید. شاید نامه دیگری آنجا باشد. پاکت قهوه ای دیگری به نام خودش آنجا بود. این بار اطراف را نگریست ولی کسی در آن حوالی دیده نمی شد. دوید تا دم جنگل و به پایین جاده نظر کرد، هیچ کس نبود. ناگاه به نظرش رسید انگار از درون جنگل صدای شکستن شاخه ها را شنید. اما کاملاً یقین نداشت، و به هر حال تعقیب کسی که خیال فرار دارد بی فایده است.
سوفی برگشت توی خانه. دوید طبقه بالا به اتاق خود، جعبه بزرگ نان شیرینی را که پر از سنگ های قشنگ بود برداشت. سنگ ها را کف اتاق خالی کرد و آن دو پاکت بزرگ را داخل جعبه گذاشت، باز دوان دوان به باغ برگشت، جعبه را محکم به دو دست گرفته بود. پیش از آن که وارد مخفیگاه شود مقداری غذا برای شرکان در ظرفش ریخت.
«پیشی، پیشی، پیشی!»
درون مخفیگاه، پاکت قهوه ای دوم را گشود و برگ های ماشین شده را بیرون آورد. شروع به خواندن کرد.

موجود شگفت

دوباره سلام! همانطور که می بینی، این دوره کوتاه فلسفه لقمه لقمه هضم می شود. ابتدا برویم سراغ چند مطلب مقدماتی دیگر:
گفتم تنها چیزی که لازم داریم تا فیلسوف خوبی بشویم قوه شگفتی است؟ هان؟ اگر نگفتم، حالا می گویم: تنها چیزی که نیاز داریم تا فیلسوف خوبی بشویم قوه شگفتی است.
کودکان این قوه را دارند. و این تعجب آور نیست. پس از گذشت چند ماه در زهدان، پا به هستی کاملاً تازه ای می نهند. ولی هرچه بزرگتر می شوند قوه شگفتی خود را از دست می دهند. می دانی چرا؟
کودک نوزاد اگر می توانست حرف بزند، شاید اولین چیزی که می گفت این بود که به چه دنیای عجیب و غریبی آمده است. حتما دیده ای چگونه به دوروبر خود نگاه می کند و از روی کنجکاوی به سوی هرچه می بیند دست دراز می کند.
رفته رفته واژه هایی می آموزد، و هروقت سگ می بیند می گوید «هاپو، هاپو!» بالا و پایین می پرد، دست تکان می دهد: «هاپو! هاپو! هاپو! هاپو!» ما که بزرگتر و عاقلتریم شاید تا اندازه ای از این همه ذوق و شوق کودک خسته می شویم. شاید سر درنمی آوریم این همه های وهوی برای چیست، و شاید بگوییم «بعله، بعله، هاپوست. آرام بشین!» چرا ما این طور به هیجان نیامده ایم، چون که سگ زیاد دیده ایم.
این اشتیاق و بی تابی کودک شاید صدها بار تکرار شود تا یاد بگیرد بی سروصدا از کنار سگ، یا فیل، یا اسب آبی بگذرد. بچه در واقع مدت ها پیش از آن که کاملاً زبان باز کند ــ و مدت ها پیش از آن که فلسفی فکر کند ــ به جهان عادت می کند.
و ــ اگر عقیده مرا بخواهی ــ می گویم چه حیف!
سوفی عزیز، دلواپسی من این است که مبادا تو هم مانند بسیاری از مردم چنان تربیت بشوی که جهان را بدیهی بشماری. پس محض اطمینان، پیش از شروع اصل درس به یکی دو آزمون فکری می پردازیم.
فرض کن روزی رفته ای در جنگل قدم بزنی. در راه ناگهان سفینه فضایی کوچکی در برابر خود می بینی. مریخی ریزه اندامی از سفینه بیرون می آید و روی زمین می ایستد و سربالا خیره به تو نگاه می کند...
چه به ذهنت می رسد؟ هول نشو، مهم نیست. ولی هیچ گاه به این واقعیت اندیشیده ای که تو خودت هم یک مریخی هستی؟
البته بعید است که ما هرگز به موجودی از کره های دیگر بربخوریم. ما حتی نمی دانیم که در کره های دیگر حیات وجود دارد یا نه. اما هیچ بعید نیست که روزی با خودت روبه رو بشوی. ممکن است، در گردشی این چنان در میان درختان، ناگهان به ایستی و خود را با دید کاملاً تازه ای بنگری.
و به فکر بیفتی که من وجودی فوق العاده ام. من مخلوقی اسرارآمیزم.
گویی از خوابی جادویی بیدار شده ای. از خود می پرسی، من کیستم؟ می دانی که در سیاره ای در وسط کائنات تلوتلو می خوری. ولی کائنات چیست؟
اگر خود را در حالتی این چنین یافتی چیزی کشف کرده ای مانند موجود مریخی اسرارآمیز. نه تنها موجودی دیده ای از فضای بیرونی، بلکه در عمق وجودت حس می کنی که خودت نیز موجودی خارق العاده ای.
می فهمی چه می گویم، سوفی؟ اجازه بده امتحان فکری دیگری بکنیم:
یک روز صبح، پدر و مادر و کودک دو یا سه ساله آنها دارند در آشپزخانه ناشتایی می خورند. اندکی بعد مادر برمی خیزد و می پردازد به ظرفشویی، و پدر بله، پدر ــ به پرواز درمی آید، آن بالا دور سقف می گردد و کودک صاف نشسته او را می نگرد. خیال می کنی کودک چه می گوید؟ شاید پدرش را نشان می دهد و می گوید: «بابا رفت هوا!» کودک البته به حیرت افتاده، ولی طفلک همیشه دچار حیرت است. پدرش مدام کارهای عجیب و غریب می کند و این پرش کوچک بر فراز میز صبحانه نیز لابد یکی از آنهاست. پدر هر روز صبح با ماشین مضحکی صورت خود را می تراشد، گاه بالای بام می رود و آنتن تلویزیون را این ور و آن ور می چرخاند ــ یا این که سرش را زیر کاپوت اتومبیل می کند و صورتش را که سیاه شده بیرون می آورد.
حالا نوبت مامان است. صحبت کودک را که می شنود تند سرش را می گرداند. می بیند پدرْ خونسرد بالای میز صبحانه در هوا شناور است، فکر می کنی چه واکنشی نشان می دهد؟
از وحشت فریاد می کشد و شیشه مربا از دستش می افتد. و چه بسا پدر وقتی مرحمت کرد و به زمین برگشت ناچار شود زن را به دوا و دکتر برساند. (آخر این که نشد رسم غذاخوردن!) چرا عکس العمل مادر و کودک چنین با هم تفاوت دارد؟

اینها همه مربوط به عادت است. (این یادت نرود!) مادر آموخته است که انسان نمی تواند پرواز کند. کودک هنوز این را نیاموخته است. هنوز مطمئن نیست چه کارهایی در این جهان از دست ما برمی آید و چه کارهایی برنمی آید.
اما خود کره ما چی، سوفی؟ فکر می کنی کره خاکی از عهده کاری که می کند برمی آید؟ می دانی جهان نیز در فضا شناور است.
متاسفانه، پا به سن که می گذاریم به نیروی جاذبه خو می گیریم. از این گذشته، دیری نپاییده به خود جهان عادت می کنیم. انگار در حین نشو و نما توان شگفتی درباره جهان را از دست می دهیم. و بدین ترتیب، از عاملی اساسی محروم می شویم ــ و همین است که فیلسوفان سعی دارند به ما بازگردانند. چیزی که در کنه وجودمان به ما می گوید حیات رازی بزرگ است. این را همه ما پیش از آن که یاد بگیریم درباره اش فکر کنیم، به تجربه آزموده ایم.

دقیقتر بگویم: با آن که مسائل فلسفی مربوط به همه ماست، همه ما فیلسوف نمی شویم. بیشتر مردم به دلیل های گوناگون چنان در چنبر امور روزمره زندگی گیر می افتند که شگفتی جهان از یادشان می رود. (به اعماق موهای خرگوش می خزند، آنجا راحت می لمند، و بقیه عمر همان جا می مانند.)
اما جهان و هرچه در آن است، برای کودک تازگی دارد، او را به شگفت می اندازد. بزرگترها این طور نیستند. اکثر جهان را چیزی عادی می شمارند.
اینجاست که فیلسوفان با دیگران بسیار فرق دارند. فیلسوف هیچ گاه به طور کامل به این جهان خو نمی گیرد. جهان در نظر او همواره کمی نامعقول، گیج کننده و حتی اسرارآمیز است. بدین صورت، فیلسوفان و کودکان وجه مشترک مهمی دارند. می شود گفت فیلسوف، همچون کودک، سراسر عمر حساس باقی می ماند.
و حالا سوفی، تو نیز باید راه خود را برگزینی. آیا تو هنوز بچه ای هستی که جهان برایش عادی نشده است؟ یا فیلسوفی هستی که این جهان هیچ گاه برایش عادی نخواهد شد؟
اگر سر تکان دهی، و می گویی من نه اینم نه آن، پس بدان و آگاه باش که به جهان خو گرفته ای ــ آنچنان که دیگر حیرانت نمی کند. هشدار! سرت به خطر است. و این دوره درس فلسفه برای همین است، برای محکم کاری است. من به تو یکی اجازه نخواهم داد به صف آدم های عادی و بی تفاوت بپیوندی. دلم می خواهد ذهنی کنجکاو داشته باشی.
این درس ها کاملاً مجانی است، پس چنانچه دوره را به پایان نرسانی شهریه ای پس نمی گیری! ولی اگر وسط کار بخواهی ادامه ندهی آزادی. در آن صورت باید پیامی در صندوق پست برای من بگذاری. یک قورباغه زنده هم بگذاری کافی است! چیزی سبزرنگ، که نامه رسان را نترسانیم.
خلاصه کنم: خرگوش سفیدی از کلاه شعبده باز درمی آید. از آنجا که خرگوشی بی اندازه بزرگ است این شعبده بازی میلیاردها سال طول می کشد. آدمیزاد در نوک موی نازک این خرگوش چشم به جهان گشود، و به همین جهت از ناممکنی این تردستی حیران است. ولی رفته رفته پا که به سن می گذارد از موها پایین و پایین تر می خزد، و در همانجا باقی می ماند، و دیگر خود را به خطر نمی اندازد، و به نوک شکننده مو نزدیک نمی شود. فقط فیلسوفان اند که تن به این راه پرمخاطره می دهند و دورترین زوایای زبان و هستی را می کاوند. بعضی البته فرومی افتند، اما دیگران دودستی صخره ها را می چسبند و به سوی کسانی که گرم و نرم در ژرفا جا خوش کرده اند و مدام تنور شکم می تابند، فریاد می زنند:
«خانم ها، آقایان، ما در فضا، در وسط زمین و هوا معلق ایم!» ولی کسی این پایین ها به آنها اعتنا نمی کند. و در بین خود می گویند، «چه مردمان مزاحمی!» و به صحبت های همیشگی خود ادامه می دهند: لطفا آن ظرف کره را بده به من. سهام شما امروز چقدر بالا رفت؟ گوجه فرنگی کیلویی چند است؟ شنیده اید پرنسس دیانا دوباره آبستن است؟

عصر که مادر سوفی خانه آمد، دختر بهت زده بود. جعبه نامه های فیلسوفِ مرموز، ایمن در مخفیگاه پنهان بود. سوفی کوشیده بود تکالیف مدرسه اش را انجام بدهد، ولی فکرش همه متوجه مطالب آن دو نامه بود.
هیچ وقت این چنین سخت نیندیشیده بود! دیگر بچه نبود، ولی بزرگِ بزرگ هم نشده بود. سوفی فهمید تازه داشت درون موهای نرم و راحت خرگوش، همان خرگوشی که از کلاه شعبده جهان بیرون جهیده بود، فرومی رفت. ولی فیلسوف جلو او را گرفته بود. این مرد ــ شاید هم زن؟ ــ پسِ گردن او را محکم چسبیده بود و به نوک موها، به جایی که در بچگی بازی می کرد، بازآورده بود. و اینجا، در نوک نوک موها، گویی برای نخستین بار، دومرتبه داشت جهان را می دید.
فیلسوف او را نجات داده بود. در این تردیدی نبود. نامه نگار گمنام او را از امور پیش پاافتاده زندگی رها ساخته بود.
وقتی مادرش ساعت پنج به خانه آمد، سوفی او را کشان کشان به اتاق نشیمن برد و در صندلی راحتی نشاند.
پرسید: «مامان، فکر نمی کنی زندگی چیز عجیب است؟»
مادرش چنان متحیر شد که ابتدا پاسخ نداد. معمولاً وقتی می آمد خانه سوفی سرگرم درس و مشق بود.
گفت: «خب، آره، گاهی.»
«فقط گاهی؟ ولی فکر نمی کنی چه عجیب است که جهان اصلاً وجود دارد؟»
«سوفی، ولم کن. دست از این حرف ها بردار.»
«چرا؟ نکند فکر می کنی جهان چیزی کاملاً عادی است؟»
«خب، بله. کم و بیش.»
سوفی دید حق با فیلسوف است. «بزرگترها جهان را عادی می شمارند. خود را راحت به خواب خرگوشی زده اند و زندگی روزمره خود را ادامه می دهند.»
«تو آنقدر به جهان عادت کرده ای که دیگر هیچ چیز برایت عجیب نیست.»
«این چرندها چیست می گویی؟»
«دارم می گویم همه چیز برای تو عادی شده است. این را می گویند جهل مرکب!»
«سوفی!! حق نداری این طور با من حرف بزنی.»
«بسیار خوب، طور دیگری می گویم. تو در ته موهای خرگوش سفیدی که از کلاه شعبده جهان بیرون آمده راحت لمیده ای. چند دقیقه دیگر سیب زمینی ها را می ریزی. سپس روزنامه را می خوانی، نیم ساعتی چرت می زنی، سپس برنامه اخبار تلویزیون را تماشا می کنی!»
بر چهره مادرش حالت دلواپسی پدید آمد. برخاست و واقعا به آشپزخانه رفت و سیب زمینی ها را سر بار گذاشت. پس از مدتی به اتاق نشیمن برگشت، و این مرتبه او بود که سوفی را بر روی صندلی راحتی هُل داد.
به محض آن که دهان باز کرد سوفی از صدایش فهمید مطلب جدی است، گفت:
«یک چیزی است که من باید با تو صحبتش را بکنم. ببینم، دخترم، تو آلوده مواد مخدر که نشده ای؟»
سوفی نزدیک بود بزند زیر خنده، ولی فهمید مادرش چرا این سوال را کرد.
گفت: «عقلت کم شده؟ همین نشان می دهد که واقعا خِنگی!»
آن شب دیگر صحبتی از خرگوش سفید یا مواد مخدر به میان نیامد.



یوستِین گُردِر

این اثر ترجمه ای است از:
Jostein Gaarder, Sophies World
A novel about the History of Philosophy
Translated into English from Norwegian
by Paulette Møller
(Phoenix House, London, 1995)
Translated into Persian by
Hassan Kamshad.

نظرات کاربران درباره کتاب دنیای سوفی

۳۰ درصد پیشرفت داشته ام ولی هنوز جذب نشده ام ؛لااقل به اندازه‌ی نام کتاب
در 11 ساعت پیش توسط
واقعا باید اینو خوند
در 1 روز پیش توسط
من این کتابو خریدم ولی فک کردم صوتیه خیلی ناراحتم چون فقط پی دی اف بود
در 1 روز پیش توسط
سلام.من این کتاب رو دارم و خوشحال می شم به کسی هدیش بدم
در 3 روز پیش توسط
سوای اینکه ژوستین گوردر جزو معدود نویسندگانی هست که همه کتاب‌اش نه تنها خواندنی و عالیه بلکه تکرار قبلی ها نیست، دنیای سوفی واقعا می‌تونه دروازه اندیشه و آشنایی با فلسفه معرفی بشه. من خودم سالهای سال پیش با این کتاب و از نگرش گوردر به جهان خیلی تغییر کردم
در 5 روز پیش توسط