کتاب مغز ایدئولوژیک اثر لئور زمیگراد نشر پندار تابان

باورهای ما چگونه شکل می‌گیرند؟ در عصری که شکاف‌های ایدئولوژیک عمیق‌تر می‌شوند، این پرسش که چرا برخی ذهن‌ها به‌آسانی با شواهد جدید سازگار می‌شوند، اما برخی دیگر سرسختانه به عقاید پیشین خود پایبند می‌مانند اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. درک سازوکارهای پنهان در پسِ تعصب‌های فکری ما کلید فهم این پدیده است. این توانایی، یعنی «انعطاف‌پذیری شناختی»، نه‌تنها سنگ‌بنای تفکر نقادانه، بلکه پیش‌نیازی اساسی برای گفت‌وگوی سازنده و زیستن در دنیایی متکثر است.

دغدغه‌ی ما در پندار تابان پرداختن به مفهوم روان و فرد بوده است و آثاری که در این مجموعه منتشر کرده‌ایم با رویکردهای گوناگون و از مسیرهای متفاوتی به این موضوع رسیده‌اند. دلایل خوب برای احساس‌های بد در پی آن است تا با رویکردی تکاملی، پاسخ‌های علمی برای آن‌دسته از احساساتی بیابد که سلامت روانمان را تهدید می‌کنند و در آستانه‌ی فروپاشی قرار می‌دهند. در عقل در برابر جنون با آدام فیلیپسِ روان‌درمانگر و جستارنویس همراه شدیم تا از راز مهجوری عقل و پرداختن بیش از اندازه به جنون سر در بیاوریم و راه‌ورسم زندگی عاقلانه را بیاموزیم. در عنوان بعدی، روان‌شناسی تمامیت‌خواهی، نویسنده با پرسش تفاوت میان دیکتاتوری کلاسیک و تمامیت‌خواهی مدرن مواجه می‌شود و پاسخ را در روان‌شناسی پیدا می‌کند. رسالت کتاب این است که نشانه‌های تمامیت‌خواهی را تحلیل کند و آن را در زمینه‌ی گسترده‌تر پدیده‌های اجتماعی‌ای قرار دهد که تمامیت‌خواهی بخشی از آن‌هاست. در کتاب چرا زندگی با افزایش سن زودتر می‌گذرد؟ نویسنده کار خود را با شرح مفهوم «حافظه‌ی خودزندگی‌نامه‌ای» آغاز می‌کند و کتاب مجموعه‌ای از جستارهایی حول محور این مفهوم است. نویسنده هفده موقعیت مختلف را در هفده جستار پوشش می‌دهد، اینکه هر کدام چگونه انواع گوناگون حافظه را درگیر می‌کند (یا نمی‌کند). قصه‌ی روان با رویکردی نوین و علمی به مباحث روان‌شناسی می‌پردازد، مفاهیم پیچیده را به زبانی ساده و قابل فهم بیان می‌کند و به بررسی ارتباطات پیچیده‌ی بین مغز و رفتارهای انسانی می‌پردازد که می‌تواند راهنمایی مؤثر برای بهبود سلامت روان افراد باشد. در عنوان دیگر، تغییرات کوچک پرمعنا، مهم‌ترین دغدغه‌ی نویسنده دسترسی حداکثری به خدمات روان‌شناختی و مراقبت‌های سلامت روان است و روش‌های گوناگونی را برای دستیابی به آن پیشنهاد می‌دهد. نویسنده ادعا نمی‌کند این مداخلات تک‌جلسه‌ای معجزه می‌کنند، بلکه معتقد است برای افرادی که در بخش خاکستری بین سلامت روان پایدار و بیماری‌های روانی ناتوان‌کننده هستند مؤثر و امیدبخش خواهند بود. عنوان بعدی، التیام تروما و بازسازی ذهن پاره‌پاره، پژوهش شگفت‌انگیزی در آگاهی انسان است، مطالعه‌ای درباره‌ی آسیب‌های فراموش‌شده، حالات روانی از‌هم‌گسسته و شخصیت‌های چندگانه در زندگی روزمره. عنوان دیگر، مردی که کلمات را می‌چشید، بر پایه‌ی روایت‌های بالینی از بیمارانی شکل گرفته که تجربه‌های حسی متفاوت و گاه شگفت‌انگیزی دارند و نشان می‌دهد چگونه تغییر در این فرایندها می‌تواند تجربه‌ی ما را از جهان را دگرگون کند.

در جدیدترین عنوان نشر، مغز ایدئولوژیک، نویسنده با بهره‌گیری از پژوهش‌های علوم اعصاب شناختی و روان‌شناسی تجربی، به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه تفاوت‌های فردی در ساختار و کارکرد مغز می‌توانند بر میزان «گشودگی» یا «مقاومت» فکری‌مان تأثیر بگذارند. نویسنده با مرور مطالعات آزمایشگاهی و شواهد تجربی، رابطه‌ی میان سبک‌های شناختی، حساسیت به قطعیت یا ابهام، و تمایل به پذیرش یا مقاومت در برابر تغییر باورها را تحلیل می‌کند. این اثر با زبانی روشن، سازوکارهای عصبیِ پشتِ پایبندی به عقاید و توانایی بازاندیشی را می‌کاود و چشم‌اندازی نو برای درک ریشه‌های زیستیِ انعطاف‌پذیری ذهنی پیش روی ما می‌گذارد.