کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی جلد 2 اثر ناصرالدین پروین نشر نی

قتل ناصرالدین‌شاه در سال ۱۲۷۵ خورشیدی رویدادی است که هر چند به‌خودی‌خود ساختار سیاسی ایران را دگرگون نکرد، آغازگر دوره‌ای بود که به مشروطه و تجدد سیاسی انجامید. در آن سیزده سال، مطبوعات فارسی به صحنه اصلی اندیشه و اعتراض بدل شدند: دورۀ «بحران آزادی» و «آغاز تجدد سیاسی». شمار عنوان‌های مطبوعاتی به ‌طرز چشمگیری افزایش یافت و محتوای روزنامه‌ها رنگ آرمان‌های تازه به خود گرفت. روزنامه‌نگاری دولتی جای خود را به تلاش‌های مستقل داد؛ دانش‌آموختگان و اهل قلمْ نشریات مسلکی خود را با شعارهای آزادی‌خواهی، اسلام‌خواهی، ایران‌خواهی و ترقی‌خواهی منتشر کردند.

مجلد دوم تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی مربوط به دورۀ مذکور است. در این دوره، دست‌کم ۲۰۸ عنوان روزنامه و مجله به زبان فارسی منتشر شد و فقط هشت نشریه فارسی‌زبان بیرون از ایران فعالیت داشتند. این مجلد سیمای پرجنب‌وجوشی از جامعه‌ای را بازمی‌تاباند که، در آن، قلم و اندیشه به میدان نبردِ سیاست و آزادی بدل شده بود.