کتاب تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی جلد 1 اثر ناصرالدین پروین نشر نی

نخستین جرقه‌های روزنامه‌نگاری فارسی در حدود سال ۹۷۰ خورشیدی با انتشار خبرنامه‌های دست‌نویس دربار اکبرشاه گورکانی در هند زده شد، خبرنامه‌هایی که در صدها نسخه به سراسر امپراتوری فرستاده می‌شدند و چند قرن دوام یافتند. در زمستان ۱۱۵۸ خورشیدی، زبان فارسی بار دیگر در هند به عرصه روزنامه‌های چاپی راه یافت و شصت سال دوام آورد، بی ‌آن‌که هیچ فارسی‌زبانی در انتشار آن‌ها نقشی داشته باشد. تا آن‌که به فرمان عباس‌میرزا قاجار، میرزا صالح شیرازی در لندن فن چاپ و روزنامه‌نگاری آموخت و در اردیبهشت ۱۲۱۵ نخستین روزنامه ایران را با نام کاغذ اخبار منتشر کرد؛ این سرآغاز دوره‌ای بود از روزنامه‌نگاری دولتی در کشوری که برخلاف همسایگانش روزنامه‌نگاری را خود بنیان گذاشت.

مجلد نخست از تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی مربوط به ۱۱۶ سالِ نخست این مسیر است و دوره پادشاهی محمدشاه و ناصرالدین‌شاه قاجار را در بر می‌گیرد. در این بازه، دست‌کم ۷۸ روزنامه و مجله فارسی، یا نشریاتی که بخشی به زبان فارسی داشتند، در سه قاره جهان منتشر شدند و سندی است از آغازِ راهی که تا امروز ادامه یافته است.