کتاب تاریخ علم و فناوری اثر جیمز مک‌کلیلن نشر پندار تابان

سده‌ی ۲۰ م. شاهد دگرگونی سرنوشت‌سازی در مناسبات میان علم و جامعه بود. دانشمندان در جنگ جهانی اول به خدمت فراخوانده شدند و در سنگرها جان باختند، در جنگ جهانی دوم به‌عنوان ذخایر ملی معاف شدند، رازداری کردند و در پس تلاش جنگی کشورشان ایستادند. پی بردن به مفهوم این تغییر دشوار نیست. حکومت‌ها به این باور رسیدند که پژوهش نظری می‌تواند در صنعت، کشاورزی و پزشکی، پیشرفت‌های عملی به بار آورد. با پیشرفت‌هایی چون کشف آنتی‌بیوتیک و کاربرد فیزیک هسته‌ای در تولید جنگ‌افزارهای اتمی، آن باور به‌شدت تقویت شد. علم با فایده‌های عملی چنان یکی شد که وابستگی فناوری به علم عموماً رابطه‌ای بی‌زمان و فعالیتی واحد انگاشته شد. علم و فناوری، تحقیق و توسعه‌ تقریباً همزادان جدایی‌ناپذیر قلمداد شده‌اند. این‌ها در ردیف عبارت‌های مقدس روزگار ما جای می‌گیرند. باور به جفت بودن علم و فناوری اکنون در تعریف واژه‌نامه‌ها از فناوری، به‌عنوان علم کاربردی و در گزارش‌های مطبوعاتی، زیرْعنوان «خبرهای علمی» کاملاً جا افتاده است که در واقع معمولاً خبرهای مهندسی است تا دستاوردهای علمی.

البته این باور ساخته‌ی نگرش‌های فرهنگی امروز است که بدون اتکا به پیشینه‌ی تاریخی سر هم شده است. هرچند پیشینه‌ی تاریخی نشان می‌دهد در نخستین تمدن‌های در کنف حمایت فرعونان و شاهان، و به‌طور کلی هرگاه دولت‌های متمرکزی پدیدار شدند، از شناخت طبیعت برای هدف‌های سودمند بهره‌برداری می‌شد، اما نمی‌توان گفت که علم و فناوری به‌گونه‌ای سامانمند و تنگاتنگ مرتبط بوده‌اند. براین‌اساس در یونان باستان (جایی که سرآغاز علم نظری بود) در میان مَدرَسیان سده‌های میانه، در عصر گالیله و نیوتن، و حتی از دیدگاه داروین و هم‌روزگارانش در سده‌ی ۱۹ م.، علم فعالیتی از آن شخص عالم بود که نتایجش در انتشارات علمی ثبت می‌شد، حال آنکه فناوری همچون مهارت‌هایی شناخته می‌شد که صنعتگران مدرسه‌ندیده به کار می‌بستند. تا نیمه‌ی ‌دوم سده‌ی ۱۹ م. شمار اندکی از صنعت‌کاران یا مهندسان به دانشگاه رفتند یا، در بسیاری موارد، به‌طور کلی آموزشی رسمی ‌دیدند. برنامه‌ی درسی علم دانشگاه، به‌عکس، بیشتر بر ریاضیات محض و آنچه اغلب فلسفه‌ی طبیعی - فلسفه‌ی طبیعت - نام داشت تأکید می‌ورزید و با تعبیرهای فنی (و اغلب با زبانی) بیگانه برای صنعتگران و مهندسان نوشته می‌شد.