کتاب تمدن اسلامی اثر محمدحسین علیجان زاده نشر معارف

بخش کوتاهی از آخرین فصل کتاب را می‌خوانید: وقتی انقلاب اکتبر تحقق پیدا می‌کند، در طول ده پانزده سال، آن قدر کتاب و فیلم و قصه و جزوه در سطوح مختلف راجع به مبانی فکری این انقلاب نوشته می‌شود که در کشورهایی که باد آن انقلاب به آن‌ها رسیده، دیگر مردم احتیاجی ندارند از کتابهای آن‌ها استفاده کنند! آن قدر فضای ذهنی پُرشده است که روشن‌فکرهای خود کشورها می‌نشینند راجع به مبانی ارزشی و فکری آن‌ها کتاب می‌نویسند! در سه چهار دهه‌ی گذشته، چه قدر ایرانیها در باره‌ی مبانی فکری انقلاب شوروی، به زبان فارسی کتاب نوشتند؛ چون دیگر اشباع شده بودند. یعنی آن‌ها این‌قدر نوشتند که همه‌ی روشن‌فکرهایی که به نحوی از لحاظ فکری با آن‌ها ارتباط پیدا می‌کردند، از لحاظ فکری اشباع می‌شدند و بعد یک آدم مثلًا دست به قلم و با فکر و روشن‌فکری، خودش می‌جوشید و مطالبی- غیر از ترجمه‌های فراوانی که از آثار آن‌ها می‌شد- می‌نوشت. ما چه کار کردیم؟ کاری که ما در این زمینه کردیم، واقعاً خیلی کم است. گاهی انسان دلش نمی‌آید که بگوید در حد صفر؛ چون واقعاً کسانی با اخلاص کارهایی کرده‌اند. اما اگر نخواهیم ملاحظه‌ی این جهات عاطفی را بکنیم، باید بگوییم یک‌ذره بیشتر از صفر و خیلی خیلی کم کار شده است