کتاب کلاین، سارتر و تخیل در فیلم‌های اینگمار برگمان اثر دن ویلیامز نشر انتشارات نگاه

توجه به سکانس‌ها یا عناصر برجسته‌کنندۀ تخیل مستلزم تحقیقی گسترده‌تر است. پژوهشگری که پیرامون تخیل در آثار برگمان، در بستری وسیع‌تر مطلب نوشته، مریلین جانز بلَکوِل است که در فصل نهایی کتابش، بر چند سکانس از فیلم‌هایی چون توت‌فرنگی‌های وحشی و مهر هفتم، که تخیل شخصیت‌ها را بازنمایی می‌کنند، متمرکز شده است. جانز بلکول نقش این سکانس‌ها را در بازنمایی جنسیت، به شیوه‌ای الهام‌بخش و آموزنده بررسی می‌کند. در تحلیل من، تشخیص اینکه برگمان چگونه سکانس‌های مربوط به تخیل شخصیت‌هایش را به باقی روایت ربط می‌دهد، به همان اندازه اهمیت دارد. لازم است رویکرد برگمان نسبت به تخیل، در سطح معنا بررسی شود، زیرا معنا را اغلب ارزش مهمی در آثار او به حساب می‌آورند. البته منظور این نیست که تخیلْ خود به خود مطلوب تلقی می‌شود. هرچه باشد، شمایل مرگ در مهر هفتم، و آخرین حضور اسقف در فانی و الکساندر، دوگانگی مانَوی را به قلمروی خیال وارد می‌کند. گویی این پدیده‌ها، مانند معجزۀ فیلم چشمۀ باکره، روی خط مرزی مابعدالطبیعه و تخیل قرار گرفته‌اند، و حامل معانی ضمنیِ نیرویی هستند فراتر از قدرت انسان. با این حال، مایلم ایده‌ای را بررسی کنم: از نظر برگمان، تخیل، نهایتاً حاوی امکان بالقوه‌ای برای رستگاری از بُعد انسانگرایانه است. در اینجا وارد بحث برگمان در جایگاه کارگردانی فلسفی و رابطه‌اش با دین می‌شویم. در حالی که طیف گسترده‌ای از روشنفکران و هنرمندان از قدرت تخیل جانبداری می‌کنند، این کتاب بالاخص بر مقایسۀ برگمان و آثار دو متفکر انسان‌گرا، ملانی کلاینِ روانکاو و ژان‌پل سارترِ فیلسوف متمرکز شده است. هدفمان از مقایسۀ فیلم‌های برگمان و ایده‌های این دو متفکر این است که بینشان ارتباطی پژوهشی برقرار کنیم، و با تلاشی بدعت‌گونه دریابیم که ۶۸ سال پس از آغاز فعالیت حرفه‌ای برگمان با فیلمنامۀ جنون (۱۹۴۴)، تئوری فیلم چه رویکردی نسبت به آثارش می‌تواند داشته باشد.