کتاب نفرین نوبهاران اثر بختیار علی نشر چشمه

کتاب نفرین نوبهاران نوشته‌ی بختیار علی، رمانی تاریخی و چندلایه درباره‌ی قدرت تصویر، حافظه‌ی جمعی و تکرار خشونت است. داستان از ورود یک دوربین عکاسی به جامعه‌ای سنتی آغاز می‌شود و نشان می‌دهد چگونه یک عکس خصوصی می‌تواند به ابزاری برای تهدید، انتقام و سلطه تبدیل شود.

خلاصه کتاب نفرین نوبهاران اثر بختیار علی

داستان در کردستان عراق و در دوره‌ای می‌گذرد که حکومت مرکزی با شورش کردها روبه‌روست. در این فضای ملتهب، ارباب کامیل، یکی از خان‌های منطقه، دوربین عکاسی می‌خرد؛ ابزاری تازه و غریب که هنوز برای بسیاری از مردم معنای روشنی ندارد. کامیل با دوربینش به روستاهای مختلف می‌رود و از طبیعت، آدم‌ها و زندگی روزمره عکس می‌گیرد. عکاسی در ابتدا برای او نوعی سرگرمی و راهی برای ثبت زیبایی‌های زودگذر جهان است؛ اما دیدار با زنی به نام گیلاس نوبهاران مسیر زندگی‌اش را تغییر می‌دهد.

کامیل از گیلاس عکس می‌گیرد، به او دل می‌بازد و سرانجام با او ازدواج می‌کند. زمانی که گیلاس به بیماری سختی مبتلا می‌شود، ترس از مرگ و فراموشی کامیل را وامی‌دارد تا تصویری خصوصی از او ثبت کند. این عکس قرار است یادگاری شخصی باشد؛ چیزی برای نگه‌داشتن خاطره‌ی زنی که شاید به‌زودی از دنیا برود. برخلاف انتظار، گیلاس از بیماری جان سالم به در می‌برد؛ اما مدتی بعد عکس از محل نگهداری‌اش ناپدید می‌شود.

گم‌شدن عکس نقطه‌ی آغاز زنجیره‌ای از تهدیدها و انتقام‌هاست. تصویر از دستی به دست دیگر می‌رسد و هر کسی که آن را در اختیار می‌گیرد، می‌تواند سرنوشت گیلاس، همسرش و خانواده‌ی نوبهاران را تحت تأثیر قرار دهد. عکس دیگر فقط متعلق به صاحب تصویر نیست؛ به ابزاری برای باج‌گیری و کسب قدرت تبدیل شده است. کسانی که می‌خواهند از آبرو و جایگاه اجتماعی خود محافظت کنند، ناچار می‌شوند به خواسته‌هایی تن بدهند که با میل و اخلاقشان سازگار نیست.

رمان از خلال سفر این تصویر، زندگی شخصیت‌های گوناگونی را روایت می‌کند. هر فصل بخشی از گذشته، انگیزه‌ها و ترس‌های یکی از این آدم‌ها را آشکار می‌سازد و نشان می‌دهد چگونه قربانی خشونت ممکن است خود به عامل آن تبدیل شود. کینه‌های خانوادگی، رقابت‌های عشیره‌ای و درگیری‌های سیاسی به یکدیگر گره می‌خورند و یک ماجرای ظاهراً شخصی را به بحرانی جمعی تبدیل می‌کنند.

«نفرین نوبهاران» دوازده فصل دارد و ساختار آن کاملاً خطی نیست. داستان‌های فرعی از دل روایت اصلی بیرون می‌آیند و هر شخصیت، بخشی از حافظه‌ی تاریخی منطقه را با خود وارد رمان می‌کند. دوربین، عکس‌ها و کتاب‌ها نیز فقط اشیای داستان نیستند؛ به شاهدانی بدل می‌شوند که رازهای پنهان را ثبت و افشا می‌کنند. نویسنده از این طریق درباره‌ی رابطه‌ی تصویر با حقیقت می‌پرسد: آیا تصویر صرفاً واقعیت را بازتاب می‌دهد یا می‌تواند واقعیتی تازه بسازد؟

در لایه‌ای دیگر، رمان به برخورد سنت با فناوری مدرن می‌پردازد. دوربین در محیطی وارد می‌شود که بدن، آبرو و مناسبات خانوادگی زیر سلطه‌ی قواعدی سخت قرار دارند. همین ابزار نو می‌تواند نگاه انسان به جهان را گسترش دهد، اما هم‌زمان امکان تازه‌ای برای نظارت، تحقیر و اعمال قدرت پدید می‌آورد. بختیار علی نشان می‌دهد که فناوری به خودی خود آزادی‌بخش یا ویرانگر نیست؛ معنای آن را کسانی تعیین می‌کنند که ابزار را در اختیار دارند.

مریوان حلبچه‌ای، مترجم اثر، «حافظه» و «تکرار تراژدی» را از مضمون‌های اصلی این رمان دانسته است. گذشته در جهان داستان هرگز به‌طور کامل پایان نمی‌یابد؛ زخم‌ها در نسل‌های بعدی ظاهر می‌شوند و خشونتی که ظاهراً فراموش شده، با چهره‌ای تازه بازمی‌گردد.

معرفی نویسنده‌ی کتاب نفرین نوبهاران

بختیار علی، نویسنده، شاعر و جستارنویس کرد، در سال ۱۹۶۰ در سلیمانیه‌ی عراق متولد شد. فعالیت ادبی او با شعر آغاز شد؛ اما رمان‌هایش بود که نام او را به مخاطبان گسترده‌تری در خارج از مرزهای کردستان شناساند. «آخرین انار دنیا»، «شهر موسیقی‌دان‌های سپید»، «غروب پروانه» و «جمشیدخان عمویم، که باد همیشه او را با خود می‌برد» از آثار شناخته‌شده‌ی او هستند.

جهان داستانی بختیار علی از تاریخ سیاسی و اجتماعی کردستان جدا نیست؛ بااین‌حال، آثار او گزارش مستقیم رویدادهای تاریخی نیستند. او تاریخ را با افسانه، رؤیا، استعاره و رئالیسم جادویی درمی‌آمیزد و از این ترکیب برای بررسی مسائلی مانند آزادی فردی، استبداد، تبعید، تنهایی، جنگ و حافظه استفاده می‌کند. آدم‌های رمان‌هایش اغلب در مرز واقعیت و خیال زندگی می‌کنند و با گذشته‌ای روبه‌رو هستند که نمی‌توانند از آن بگریزند.

یکی از ویژگی‌های نوشته‌های او، پیوند دادن ماجراهای شخصی با ساختارهای بزرگ قدرت است. عشق، بیماری، یک عکس یا رازی خانوادگی در داستان‌هایش می‌تواند به سیاست، جنگ و سرنوشت یک جامعه گره بخورد. «نفرین نوبهاران» نیز همین شیوه را دنبال می‌کند: نویسنده با حرکت از یک تصویر خصوصی، سازوکار تولید ترس و سلطه را در مقیاسی گسترده‌تر نشان می‌دهد.

چرا باید کتاب نفرین نوبهاران را بخوانیم؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های رمان، انتخاب عکس به‌عنوان محور روایت است. تصویر در این داستان شیئی ثابت و بی‌جان باقی نمی‌ماند؛ سفر می‌کند، تکثیر می‌شود و با تغییر صاحبانش معناهای تازه‌ای پیدا می‌کند. ممکن است برای یک نفر یادگار عشق باشد و برای دیگری وسیله‌ای برای تهدید. این تغییر مداوم، رمان را به تأملی درباره‌ی مالکیت تصویر، حریم خصوصی و قدرت دیدن تبدیل می‌کند؛ موضوعاتی که با وجود فضای تاریخی داستان، برای مخاطب امروز کاملاً آشنا هستند.

رمان همچنین خشونت را به یک شخصیت یا گروه خاص محدود نمی‌کند. بختیار علی نشان می‌دهد که چگونه ترس از رسوایی، حفظ آبرو و وفاداری عشیره‌ای می‌توانند افراد را وارد چرخه‌ای کنند که در آن مرز میان قربانی و عامل خشونت به‌تدریج کم‌رنگ می‌شود. شخصیت‌ها نه کاملاً بی‌گناه‌اند و نه صرفاً شرور؛ هرکدام زیر فشار گذشته، قدرت و انتخاب‌های دشوار شکل گرفته‌اند.

زبان شاعرانه و فضای آمیخته با رئالیسم جادویی نیز میان تلخی موضوع و جذابیت روایت تعادل ایجاد می‌کند. عناصر خیال‌انگیز از واقعیت تاریخی جدا نیستند، بلکه شدت آن را بیشتر می‌کنند. ساختار چندلایه‌ی کتاب به خواننده اجازه می‌دهد ماجرا را از زاویه‌های مختلف ببیند و به‌تدریج ارتباط میان راز شخصی خانواده‌ی نوبهاران و تاریخ خشونت‌بار منطقه را کشف کند.

کتاب نفرین نوبهاران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای علاقه‌مندان به رمان‌های بختیار علی و ادبیات معاصر کردی انتخاب مناسبی است. خوانندگانی که از رئالیسم جادویی، روایت‌های تاریخی غیرخطی و داستان‌های چندشخصیتی لذت می‌برند، می‌توانند با جهان این اثر ارتباط برقرار کنند.

«نفرین نوبهاران» به کسانی نیز پیشنهاد می‌شود که به مضمون‌هایی مانند حافظه‌ی جمعی، خشونت علیه زنان، آبرو و ناموس، مناسبات عشیره‌ای، حریم خصوصی و سازوکارهای قدرت علاقه دارند. اگر رمانی می‌خواهید که در کنار قصه‌ای پرکشش، پرسش‌هایی اخلاقی و سیاسی درباره‌ی نقش تصویر در زندگی انسان مطرح کند، این اثر گزینه‌ای قابل‌تأمل است.

بخشی از کتاب نفرین نوبهاران

در سال ۱۹۵۷، ارباب کامیل دوربینی را از یکی از ایرانی‌هایی خرید که از بیمِ حکومت به منطقهٔ جنوبی کردستان پناه آورده بودند. ارباب، آن‌زمان، در روستای پرت و دورافتاده‌اش میان کوه‌ها زندگی می‌کرد، او شیفتهٔ هر چیز نو و مدرنی بود، حیرت‌زده اخبار پیشرفت‌های علمی را دنبال می‌کرد. در محافل و اندرونی‌ها با صدای بلند از وسایلِ جدیدی حرف می‌زد که هم‌اکنون وجود دارند، یا ممکن است در آینده ساخته شوند. او آمیزه‌ای از وقار و شتابزدگی، از آرزویِ دیوانه‌وار برای به آغوش کشیدنِ زندگی و از رفتارِ سردِ ارباب‌مآبانه بود. بزرگ عشیره و زبانزد منطقهٔ خود بود. 

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب نفرین نوبهاران

• غروب پروانه — بختیار علی — نشر نیماژ
• جمشیدخان عمویم، که باد همیشه او را با خود می‌برد — بختیار علی — نشر نیماژ
• به دوزخ... ای بی‌گناهان — بختیار علی — نشر ثالث