کتاب خواب نوشته‌ها اثر تئودور دبلیو آدورنو نشر بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه

نخستین اثر عمده زیگموند فروید، یعنی تعبیرخواب که از قضا در سال ۱۹۰۰ یا نخستین سال قرن بیستم منتشر شد، متضمن کشف بزرگی بود: کشف ناخودآگاه. البته فروید پنج سال پیش از آن (۱۸۹۵) اثر دیگری را با عنوان مطالعاتی در باب هیستری منتشر کرده بود که شاید بتوان گفت از نوعی گذار یا تغییر گرایش از کالبد شکافی و فیزیولوژی به روان‌کاوی خبر می‌داد.

بنابه دریافت فروید بروز توهمات هیستریک بیش از آن‌که حاصل آسیب جسمانی باشد ناشی از آسیبی روانی است که در مردان و زنان به یکسان پیش می‌آید، در این مرحله فروید هنوز دلمشغول بررسی روان‌نژندی‌هایی بود که شمول همگانی ندارند. او منشأ هیستری را نوعی واقعه می‌دانست نه گونه‌ای میل و خواهش. این واقعه تجاوز و سوءاستفاده جنسی نسبت به بیمار در دوران کودکی است که بعدها خاطره آن سرکوب می‌شود.

سرکوب از این زمان در روان‌کاوی هم‌چون سانسور اقتدارگرایانه «من» (Ich) یا قلمروهای «نا ـ من» (nicht - Ich)معرفی می‌شود که هرگز امر سرکوب شده را محو و نابود نمی‌کند. در هیستری خاطره سرکوب شده که ظاهراً امری سپری شده در زمان گذشته است متأثر از عواملی از نو فعال می‌شود. هویداست که یاد و زمان در بروز هیستری و هرگونه روان‌نژندی دیگری نقشی اساسی دارند. لیکن فروید در مقام پزشکی که از علم اعصاب به روان‌شناسی و سرانجام به بنیان‌گذاری روان‌کاوی به مثابه آسیب‌شناسی و روان‌درمانی از طریق تداعی آزاد کشانده می‌شود، چندان التفاتی به نظریه‌پردازی فلسفی ندارد.