کتاب صوتی افسانه استر و مردخای اثر مرتضی عرب‌زاده‌سربنانی

به‌سوی روشنایی: سفر پژوهشگر جوان به دل افسانه‌ها

مرتضی عرب‌زاده سربنانی متولد سال 1375 در ایران است. با ورود به دنیای پژوهش، او دست به کاری زد که کمتر جوانی در آن سن به سراغش می‌رفت: بررسی و بازخوانی «افسانه استر و مردخای؛ واکاوی خاستگاه جشن پوریم». در این اثر، عرب‌زاده با نگاهی نو و سوال‌محور، داستان کهن استر و مردخای را از چارچوب صرفاً دینی یا اسطوره‌ای فراتر برد و آن را در متن تاریخ ایران باستان نشاند. عرب‌زاده بر آن بود که مخاطب عمومی را نیز با زبان ساده و شیوا به این پرسش‌ها وارد کند: آیا این روایت بر واقعیت استوار است یا افسانه‌ای ساخته شده؟ ارتباط آن با ایران چه بوده است؟ اگرچه جزئیات بیشتری مانند محل دقیق تولد، اطلاعات خانوادگی یا پیشینه‌ی تحصیلی او در منابع قابل دسترس نیست، اما همین سطح از داده نشان می‌دهد که از همان جوانی تحقیق جدی را برگزیده است. شخصیتی که با جرأت و کنجکاوی، سراغ نقطه‌ای از تاریخ رفت که کمتر بدان توجه شده و از آن، کتابی برای عموم پدید آورد. با سبک گفتاری صمیمانه و قلمی شفاف، عرب‌زاده نقشی میان‌رشته‌ای بین تاریخ، دین و فرهنگ برعهده گرفت، کارش را با نگاهی به گذشته‌ی ایران و پیوندهایش با روایت‌های کهن پی‌ریزی کرد. اگرچه هنوز عمر پژوهشی‌اش کوتاه است، اما همین شروع برای جوانی با دغدغه و اشتیاق کافی به نظر می‌رسد تا دریچه‌ای تازه به سوی خوانندگان باز کند. در نهایت، او نمونه‌ای از نسل نوپای پژوهشگران است که با امید و انرژی، می‌کوشند دست‌کم بخشی از رازهای خاک‌خورده را بیرون بکشند، و شاید ما را به دیدن جهانی متفاوت‌تر یاری رسانند.

روایتی در حاشیه‌ی تاریخ: پرده‌برداری از افسانه استر و مردخای

کتاب «افسانه استر و مردخای» اثری پژوهشی و تحلیلی است که با نگاهی تاریخی و مستند به یکی از بحث‌برانگیزترین روایت‌های کهن می‌پردازد. نویسنده در این کتاب تلاش می‌کند مرز میان افسانه و واقعیت را در ماجرای استر، دختر یهودی دربار خشایارشا، و مردخای، سرپرست او، بازشناسی کند. او با اتکا به منابع ایرانی، عبری و یونانی، نشان می‌دهد چگونه این روایت مذهبی در گذر زمان به افسانه‌ای سیاسی و فرهنگی بدل شده و ریشه‌های آن را در بستر تاریخ ایران باستان جست‌وجو می‌کند. زبان کتاب، اگرچه پژوهشی است، اما از خشکی متون دانشگاهی فاصله دارد و خواننده را در مسیر کشف و تأمل همراه می‌کند. عرب‌زاده سربنانی در این اثر، روایت رسمی را به چالش می‌کشد و با نگاه پرسش‌گر خود، حقیقت را از دل اسطوره بیرون می‌کشد. کتاب «افسانه استر و مردخای» تاکنون جایزه یا اقتباس رسمی نداشته، اما به‌دلیل رویکرد تازه‌اش در تحلیل متون مقدس و پیوند آن با تاریخ ایران، مورد توجه منتقدان و پژوهشگران تاریخ و الهیات قرار گرفته است.

داستان استر و مردخای

در کتاب آمده است در سالیان دور از هند تا حبشه پادشاهی به نام اخشوروش، بر 127 ایالت حکمرانی می‌کرد. او در سومین سال سلطنت خود جشن بزرگی را برپا می‌کند و برای آن مهمانی از همه وزیران، نیروها و غلامانش دعوت می‌کند تا شکوه و عظمت پادشاهی خود را به نمایش بگذارد. این جشن 180 روز ادامه پیدا می‌کند. در پایان این 180 روز، جشن کوچک‌تری در پایتخت خود شوش تدارک می‌بیند. هم‌زمان با این جشن ملکه وشتی، ملکه وقت، مهمانی کوچکی را در سرای خود برپا می‌کند و به جشن پادشاه نمی‌رود. در روز هفتم جشن شوش، شاه از ملکه درخواست می‌کند تا به مهمانی او بیاید و ملکه از فرمان شاه سرباز می‌زند (عده‌ای علت نرفتن ملکه وشتی را بیماری می‌دانند و عده‌ای دیگر باور دارند چون شاه قصد نشان دادن زیبایی ملکه‌ی خود به مهمانان را داشته، او سرباز می‌زند). اطرافیان شاه با دیدن این نافرمانی از ترس گسترش چنین رفتاری از سمت زنان و دیگران، از شاه می‌خواهند تا ملکه را بر طبق قانون پارس و ماد از مقام خود عزل کند و فرد شایسته‌تری را جایگزین کند. شاه چنین می‌کند و دستور می‌دهد تا مأمورانی به سر‌تا‌سر ایران بفرستند و دختران جوان را بیاورند. این دختران برای آموزش و آراسته شدن در برابر شاه به خواجه‌ی حرم‌سرا سپرده می‌شوند. هدسا نیز به‌همراه باقی دختران به قصر آورده می‌شود. او به پیشنهاد عموی خود مردخای که در دربار فعالیت می‌کرد، نام و نشان یهودی خود را مخفی می‌کند و خود را با نام استر معرفی می‌کند. استر از میان دخترانی که به قصر آورده می‌شوند، به‌عنوان ملکه انتخاب می‌شود.

کتاب صوتی «افسانه استر و مردخای»

نشر صوتی آوانامه با همکاری «انتشارات ققنوس» کتاب صوتی «افسانه استر و مردخای» اثر «مرتضی عرب‌زاده سربنانی» را با اجرای «غزاله پورمحمد» تهیه و تولید کرده است.