
کتاب ملیسازی ایران نوشته افشین مرعشی پژوهشی تحلیلی درباره فرایند شکلگیری دولت ملت مدرن در ایران است. نویسنده با تمرکز بر فاصله زمانی اواخر دوره قاجار تا پایان سلطنت رضاشاه، نشان میدهد که ملیسازی در ایران علاوهبر اینکه تحت تاثیر اصلاحات سیاسی و تمرکز قدرت بود، میتوان آن را نتیجه پروژهای فرهنگی و نمادین دانست که از طریق بازخوانی گذشته، ساماندهی حافظه تاریخی و بازتعریف مفهوم ایرانیبودن شکل گرفت. این کتاب با عنوان فرعی فرهنگ، قدرت و دولت (۱۲۵۰–۱۳۲۰)، با ترجمه شهربانو صارمی توسط گروه انتشاراتی ققنوس منتشر شده است.
کتاب ملیسازی ایران با تمرکز بر سالهای ۱۲۵۰ تا ۱۳۲۰ هجری شمسی، فرایند شکلگرفتن دولت مدرن و هویت ملی در ایران را عمیق و همهجانبه بررسی میکند. افشین مرعشی در این اثر، ملیگرایی ایرانی را افزونبر یک ایدئولوژی سیاسی، بهمنزله نتیجه همگرایی فرهنگ، قدرت و ساختار دولت نیز تحلیل میکند. او بر این نکته تاکید دارد که ملیسازی در ایران از مسیر تولید معنا، بازسازی حافظه تاریخی و ساماندهی نمادهای فرهنگی پیش رفت و بدون توجه به این ابعاد، فهم دولت مدرن ایرانی ناقص خواهد بود.
ساختار کتاب در چهار بخش تنظیم شده است. نویسنده به چگونگی به صحنهآوردن ملت در اواخر دوره قاجار و نقش فضاهای شهری، مراسم عمومی و شیوههای کسب مشروعیت را بررسی میکند. در این بخش، شهر و آیینهای جمعی بهعنوان ابزارهای اصلی بازنمایی ملت معرفی میشوند. مرعشی در این کتاب با ترجمه شهربانو صارمی به ملیسازی ایران پیش اسلام نیز بخشی را اختصاص داده و نشان میدهد چگونه بازگشت به ایران باستان و برجستهسازی میراث هخامنشی و ساسانی، در خدمت ساخت روایت تازهای از هویت ملی قرار گرفت.
مفهوم دولت معلممآب و راه و رسم آن در دوران رضاشاه تحلیل میشود. مرعشی نقش آموزش رسمی، کتابهای درسی و نهادهای فرهنگی، در انتقال ارزشهای ملیگرایانه و شکلدهی شهروند مطلوب را خاطرنشان میکند. دولت در این دوره، کنشگری فرهنگی بود که وظیفه تربیت ملت را بر عهده گرفت. بخش پایانی کتاب درباره رابطه ملت و حافظه است و نقش یادبودها، موزهها و سیاستهای حافظه در ساخت هویت ملی را شرح میدهد.
در مجموع، کتاب ملیسازی ایران با نقد تاریخنگاری سیاسیمحور، نشان میدهد که دولت ملت مدرن در ایران از دل تنش میان سنت و مدرنیته، گذشته و حال شکل گرفت. این اثر، ملیسازی را پروژهای آگاهانه، هدایتشده و گاه مناقشهای و چالشبرانگیز معرفی میکند که بدون درک لایههای فرهنگی و نمادین آن، فهم تاریخ معاصر ایران ممکن نیست.
افشین مرعشی یکی از شناختهشدهترین تاریخدانان معاصر در حوزه تاریخ ایران مدرن است که در تحلیل ملیگرایی و شکلگیری دولت-ملت ایرانی تخصص دارد. او استاد تاریخ در دانشگاه اوکلاهاما است و مدتها به تدریس و پژوهش در تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران مشغول بوده است. مرعشی از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ نیز بهعنوان موسس و مدیر مرکز مطالعات ایران فعالیت کرده است.
مرعشی مدرک کارشناسی خود را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه برکلی در سال ۱۹۹۲ و دکترای تاریخ را از لسآنجلس در سال ۲۰۰۳ دریافت کرده است. رساله دکترای او مورد تحسین قرار گرفت و در همان سال بهعنوان بهترین رساله سال توسط بنیاد مطالعات ایران انتخاب شد.
تمرکز پژوهشی مرعشی بر تاریخ فرهنگی و فکری ملیگرایی ایران در سدههای نوزدهم و بیستم میلادی است و او در پیونددادن تحولات ایران با زمینههای مقایسهای، فراملی و جهانی سابقه برجسته دارد. از مهمترین آثار او میتوان به کتاب حاضر اشاره کرد.
سبک پژوهش مرعشی را میتوان میانرشتهای، دقیق و تحلیلی دانست؛ او با تلفیق تاریخ سیاسی، فرهنگی و حافظه جمعی، فرایند ملیسازی را چارچوب نهادهای رسمی و مهمتر از آن در ارتباط با تغییرات اجتماعی و فرهنگی در ایران مدرن بررسی میکند.
کتاب ملیسازی ایران نگاهی فراتر از روایتهای رایج و سیاستمحور به تاریخ معاصر ایران ارائه میدهد و فرایند ملیسازی را از زاویه فرهنگ، حافظه و تولید معنا تحلیل میکند. افشین مرعشی با پرهیز از تقلیل ملیگرایی به تصمیمهای حکومتی یا اصلاحات اداری، نشان میدهد که دولت مدرن ایرانی چگونه از طریق نمادها، آیینها، آموزش رسمی، بازتعریف گذشته و ساماندهی فضاهای شهری، هویت ملی را بازسازی کرده است. این رویکرد، امکان درک پیچیدگیهای ملیسازی را فراهم میکند و نشان میدهد که قدرت سیاسی بدون پشتوانه فرهنگی قادر به تثبیت مشروعیت خود نیست.
نقد تاریخنگاری خطی و نقطهمحور از دیگر ویژگیهای قابل توجه این کتاب است. این نگاه همهجانبه و پیوسته نویسنده، خواننده را به بازاندیشی در مفاهیمی چون ایرانیت، سنت، مدرنیته و نقش دولت در شکلدهی حافظه جمعی دعوت میکند. از این رو، کتاب ملیسازی ایران ابزاری تحلیلی برای فهم ریشههای بسیاری از تنشها و پرسشهای هویتی ایران معاصر به شمار میرود.
کتاب ملیسازی ایران به دانشجویان و پژوهشگران رشتههای تاریخ، علوم سیاسی، جامعهشناسی، مطالعات فرهنگی و مطالعات ملیگرایی ایران توصیه میشود. کتاب بهویژه برای کسانی مفید است که بهدنبال عبور از روایتهای سیاسی یکجانبهاند و خواهان آشنایی با نقش فرهنگ، حافظه تاریخی و نمادهای جمعی در شکلگیری دولت مدرن هستند.
علاقهمندان تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران نیز میتوانند با مطالعه این کتاب، تصویری دقیقتر و کمتر کلیشهای از دوره گذار از قاجار به پهلوی به دست آورند. افزونبر این، خوانندگانی که دغدغه فهم ریشههای ملیگرایی، چالشهای هویت ایرانی و نسبت میان سنت و مدرنیته را دارند، با این کتاب به تحلیلی نظاممند و مستند دست پیدا میکنند که درک بهتری از مسائل معاصر ایران در ذهن خواننده میسازد.
در ادامه بخشی از این کتاب برای آشنایی مخاطبان با سبک نگارش نویسنده قرار داده شده است.
وقتی شاه وارد حرم شد و عبادات مرسوم را به جای آورد، انبوهی از زوار او را در میان گرفتند. پس از زیارت، زمانی که میخواست حرم را ترک کند، یکی از رعایایش به او نزدیک شد، عریضهای در دست داشت. عریضهدهنده میرزا رضای کرمانی بود، فرد تندرویی که سابقا فروشنده دورهگرد و خانهبهدوش بود و با جمالالدین اسدآبادی (افغانی)، یکی از مخالفان ساکن در استانبول مراوده داشت. همانطور که گزارشهای حادثه نشان میدهند وقتی شاه قدم جلو گذاشت تا عریضه را بگیرد، میرزا رضای کرمانی تپانچهای بیرون کشید و به سینه شاه شلیک کرد و او را کشت. در هیاهوی برخاسته امينالسلطان صدراعظم شاه که ذهنی چالاک داشت و او را در حین زیارت همراهی میکرد، سریع دستور داد کالسکه سلطنتی را بیاورند و کمک کرد تا پیکر شاه را در کالسکه بنشانند.
در این قسمت کتابهایی مشابه کتاب ملیسازی ایران برای مخاطبان علاقهمند به مطالعه بیشتر در این حوزه قرار داده شده است.
· کتاب تجدد آمرانه گروه انتشاراتی ققنوس
· کتاب ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان گروه انتشاراتی ققنوس
| فرمت محتوا | epub |
| حجم | 6.۵۲ کیلوبایت |
| تعداد صفحات | 262 صفحه |
| زمان تقریبی مطالعه | ۰۰:۰۰ |
| نویسنده | افشین مرعشی |
| مترجم | شهربانو صارمی |
| ناشر | گروه انتشاراتی ققنوس |
| زبان | فارسی |
| عنوان انگلیسی | nationalizing iran |
| تاریخ انتشار | ۱۴۰۴/۰۹/۲۴ |
| قیمت ارزی | 2 دلار |
| مطالعه و دانلود فایل | فقط در فیدیبو |