کتاب راه رشد جلد 3 اثر محی‌الدین حائری‌شیرازی نشر معارف

تشویق و تنبیه برای چیست؟ برای اینکه دل شکفته‌تر شود. دیده‌اید وقتی که ماشین در گِل و شن بُکس و باد می‌کند، هرچه گاز بدهی فایده ندارد و بدتر می‌شود؛ باید بکسلش کنند و بِکِشندش بیرون. تشویق و تنبیه، بکسل است. با تشویق و تنبیه، این ماشینِ بکس و باد کرده را بیرون می‌کِشند. یأس، بکس و باد است؛ غرور، بکس و باد است و به وسیله تشویق و تنبیه، ماشینِ دل را از این بکس و باد بیرون می‌کشند. هم غرور بد است و هم یأس؛ هر دو چاله است برای انسان و بیرون آوردنش از این چاله، با تشویق و تنبیه است؛ اول تنبیه کنید و بعد از تأثیر تنبیه و متنبّه شدنِ طرف و پذیرش او، حتماً باید در پی‌اش تشویق هم بیاید.

ما در زیارات جامعه می‌گوییم که خدای تعالی در هر دوره‌ای قلب‌ها و دل‌های امامانمان را -که معصوم هم بودند- تربیت می‌کرد: «لَکُمُ الْقُلُوبُ الَّتِی تَوَلَّی الله رِیَاضَتَهَا بِالْخَوْفِ وَ الرَّجَاء»؛ شما صاحب دل‌هایی هستید که خدای تعالی متولی ریاضت آن به وسیله ترس و امید شده است. «ریاضت» یعنی ورزش، تربیت. الآن هم در کشورهای عربی هر جا درباره ورزش صحبت می‌کنند، به آن می‌گویند: ریاضت. مرتاض‌ها هم که ریاضت می‌کشند، کارشان ورزش روح است؛ اما به شکل نفسانی خودش. اسلام ورزش بالاتری دارد. ریاضت اسلام، ریاضت شرعی است. پس به وسیله تشویق و تنبیه، دل‌ها را با این طراوت‌ها زنده می‌کنند.

حکومت، مردم را تربیت می‌کند، مردم را تشویق و تنبیه می‌کند و آن سیر الی الله به وسیله تربیتِ حکومت برای مردم حاصل می‌شود. اختلاف اهل‌بیت با مخالفینشان بر سر این بود که اهل‌بیت می‌گفتند: کسی سر کار بیاید که مردم را به خوبی تشویق کند و در بدی تنبیه کند و دل‌های مردم را زنده نگه دارد و احیاء کند؛ اما چه کسی روی کار آمده بود؟ چه گروهی آمده بودند؟ گروهی که مردم را به بدی تشویق می‌کردند و در خوبی تنبیه می‌کردند.